Plan pracy licencjackiej
Turystyka morska na przykładzie państw bałtyckich
Wstęp
Cel i hipotezy badawcze
Materiał i metody badawcze
Rozdział I. Istota turystyki
1.1. Turystyka, turysta, ruch turystyczny
1.2. Czynniki wpływające na popyt turystyczny
1.3. Cechy popytu turystycznego i podaży turystycznej
1.4. Przestrzeń turystyczna i osadnictwo turystyczne
Rozdział II. Pojęcie turystyki morskiej
2.1. Definicja turystyki morskiej
2.2. Podział turystyki morskiej
2.3. Cechy turystki morskiej
2.4. Przykłady turystyki morskiej
Rozdział III. Turystyka morska na przykładzie państw bałtyckich w świetle badań własnych
3.1. Wyniki badań własnych
3.2. Wskazania do wyników badań własnych
3.3. Podsumowanie i wnioski
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Aneks
Wstęp
Turystyka jest jednym z istotnych elementów współczesnej gospodarki i jednocześnie ważną formą aktywności człowieka. Jej rozwój pozostaje związany ze wzrostem mobilności społeczeństwa, rozwojem środków transportu, zwiększaniem ilości czasu wolnego oraz poszukiwaniem coraz bardziej zróżnicowanych sposobów wypoczynku. Współczesny turysta może wybierać spośród wielu form podróżowania, które różnią się celem, miejscem pobytu, wykorzystywanym środkiem transportu oraz charakterem podejmowanej aktywności. Jedną z form turystyki, której znaczenie wynika ze szczególnych walorów obszarów nadmorskich oraz możliwości wykorzystania akwenów wodnych do celów wypoczynkowych, poznawczych i rekreacyjnych, jest turystyka morska.
Morza i wybrzeża od dawna stanowią atrakcyjne przestrzenie turystyczne. Walory krajobrazowe, dostęp do plaż, portów, kąpielisk oraz możliwość korzystania z różnych form aktywności związanej z wodą przyciągają osoby o odmiennych zainteresowaniach i oczekiwaniach. Turystyka morska nie ogranicza się przy tym wyłącznie do wypoczynku na wybrzeżu. Obejmuje różnego rodzaju rejsy, żeglarstwo, podróże promowe o charakterze turystycznym, sporty wodne, wypoczynek na jednostkach pływających oraz odwiedzanie portów i miast położonych nad morzem. Z tego względu jest zjawiskiem złożonym, którego rozwój pozostaje uzależniony zarówno od walorów naturalnych, jak i jakości infrastruktury oraz dostępności usług turystycznych.
Szczególnym obszarem rozwoju tej formy turystyki jest region Morza Bałtyckiego. Państwa położone nad Bałtykiem posiadają zróżnicowane warunki przyrodnicze, rozwinięte miasta portowe, miejscowości wypoczynkowe oraz bogate dziedzictwo historyczne i kulturowe. Połączenie walorów nadmorskich z atrakcjami miejskimi i krajoznawczymi powoduje, że region ten może odpowiadać na różnorodne potrzeby współczesnych turystów. Turystyka morska występująca na obszarze państw bałtyckich obejmuje zarówno tradycyjny wypoczynek nad morzem, jak i bardziej wyspecjalizowane formy aktywności związane z żeglarstwem, rejsami, turystyką promową czy odwiedzaniem portów.
Znaczenie turystyki morskiej można rozpatrywać zarówno z perspektywy turystów, jak i miejscowości oraz regionów recepcyjnych. Dla osób podróżujących stanowi ona możliwość wypoczynku, aktywności fizycznej, poznawania nowych miejsc oraz kontaktu ze środowiskiem morskim. Dla obszarów nadmorskich ruch turystyczny może być natomiast ważnym czynnikiem rozwoju gospodarczego. Przyczynia się do powstawania miejsc pracy, zwiększa zapotrzebowanie na usługi noclegowe, gastronomiczne, transportowe i rekreacyjne oraz może sprzyjać rozwojowi lokalnej infrastruktury. Porty i miejscowości nadmorskie mogą dzięki turystyce poszerzać zakres prowadzonej działalności i zmniejszać zależność od tradycyjnych funkcji związanych wyłącznie z transportem czy gospodarką morską.
Rozwój turystyki morskiej nie odbywa się jednak bez ograniczeń. Istotne znaczenie mają warunki klimatyczne i sezonowość ruchu turystycznego. W regionie Morza Bałtyckiego intensywność turystyki wypoczynkowej jest w dużym stopniu związana z okresem letnim, choć określone formy turystyki, szczególnie miejskiej, kulturowej czy związanej z rejsami, mogą być podejmowane również poza głównym sezonem. Sezonowość może powodować znaczne różnice w wykorzystaniu infrastruktury turystycznej, poziomie zatrudnienia oraz dochodach przedsiębiorstw funkcjonujących na obszarach nadmorskich.
Na rozwój turystyki morskiej wpływa również popyt turystyczny, którego wielkość zależy od wielu czynników. Do najważniejszych można zaliczyć sytuację dochodową ludności, ceny usług, dostępność transportową, ilość czasu wolnego, preferencje turystów, warunki pogodowe oraz atrakcyjność określonego miejsca. Decyzja o wyborze wyjazdu nad morze, rejsu czy innej formy aktywności morskiej może być ponadto związana z indywidualnymi zainteresowaniami, stylem życia i wcześniejszymi doświadczeniami turystycznymi.
Z popytem ściśle związana jest podaż turystyczna. Tworzą ją różnorodne dobra i usługi pozwalające zaspokajać potrzeby osób podróżujących. W przypadku turystyki morskiej szczególne znaczenie posiadają porty, przystanie, mariny, jednostki pływające, baza noclegowa i gastronomiczna, infrastruktura komunikacyjna oraz obiekty rekreacyjne. Istotną część oferty stanowią także atrakcje znajdujące się w nadmorskich miejscowościach. Rozwój turystyki zależy więc nie tylko od występowania naturalnych walorów danego obszaru, ale również od sposobu ich zagospodarowania i udostępnienia odwiedzającym.
Zagadnieniem powiązanym z rozwojem ruchu turystycznego jest przestrzeń turystyczna. Poszczególne obszary mogą pełnić różne funkcje w zależności od stopnia zagospodarowania oraz intensywności ruchu turystycznego. Na terenach nadmorskich rozwijają się miejscowości wypoczynkowe, portowe i uzdrowiskowe, których przestrzeń przystosowywana jest do potrzeb odwiedzających. Powstają hotele, pensjonaty, ośrodki wypoczynkowe, restauracje, mariny oraz inne obiekty umożliwiające korzystanie z walorów wybrzeża. Zjawisko to wpływa również na charakter osadnictwa turystycznego i sposób funkcjonowania miejscowości w okresie sezonu i poza nim.
Państwa bałtyckie tworzą szczególnie interesujący obszar do analizy turystyki morskiej ze względu na różnorodność warunków geograficznych, gospodarczych i kulturowych. Poszczególne kraje wykorzystują dostęp do Morza Bałtyckiego w różnym zakresie, rozwijając porty pasażerskie, zaplecze żeglarskie, miejscowości wypoczynkowe oraz ofertę skierowaną do turystów krajowych i zagranicznych. Różnice te pozwalają analizować sposoby wykorzystania podobnego zasobu przyrodniczego do tworzenia odmiennych produktów turystycznych.
Turystyka morska posiada ponadto charakter międzynarodowy. Morze łączy państwa położone na jego wybrzeżach i może stanowić przestrzeń przemieszczania się pomiędzy nimi. Transport promowy oraz rejsy pasażerskie umożliwiają odwiedzanie kilku krajów podczas jednej podróży. W związku z tym rozwój turystyki morskiej może przyczyniać się do zwiększania ruchu międzynarodowego oraz wzmacniania współpracy pomiędzy regionami nadmorskimi. Jednocześnie konkurencja o turystów powoduje potrzebę podnoszenia jakości infrastruktury i poszerzania oferty.
Ważnym problemem związanym ze wzrostem ruchu turystycznego jest również jego oddziaływanie na środowisko naturalne. Obszary morskie i nadmorskie należą do terenów szczególnie wartościowych przyrodniczo, a jednocześnie podatnych na presję wynikającą z działalności człowieka. Intensywne zagospodarowanie wybrzeża, wzrost liczby turystów, ruch jednostek pływających oraz rozwój infrastruktury mogą prowadzić do zmian w środowisku. Z tego względu istotnym wyzwaniem staje się rozwijanie turystyki w sposób umożliwiający pogodzenie potrzeb gospodarczych i społecznych z ochroną walorów przyrodniczych.
Głównym celem niniejszej pracy jest przedstawienie istoty turystyki morskiej oraz określenie jej znaczenia i uwarunkowań rozwoju na przykładzie państw położonych w regionie Morza Bałtyckiego. Realizacja celu głównego wymaga przedstawienia podstawowych zagadnień dotyczących turystyki, popytu i podaży turystycznej, przestrzeni turystycznej, a następnie scharakteryzowania turystyki morskiej, jej rodzajów oraz specyficznych cech.
Przedmiotem pracy jest turystyka morska jako jedna z form współczesnego ruchu turystycznego, ze szczególnym uwzględnieniem jej występowania i rozwoju w państwach regionu bałtyckiego. W części badawczej uwaga została skoncentrowana na opiniach respondentów dotyczących zainteresowania turystyką morską, jej atrakcyjności oraz czynników mogących wpływać na wybór państw bałtyckich jako celu podróży.
W ramach pracy przyjęto założenie, że walory przyrodnicze i turystyczne obszaru Morza Bałtyckiego sprzyjają rozwojowi różnych form turystyki morskiej. Przyjęto również, że na zainteresowanie tego rodzaju turystyką wpływają zarówno cechy samej oferty, jak i czynniki ekonomiczne, dostępność komunikacyjna, infrastruktura oraz indywidualne preferencje osób podróżujących. Hipotezy te poddano weryfikacji w części empirycznej pracy na podstawie wyników przeprowadzonych badań własnych.
Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny. Materiał teoretyczny zgromadzono na podstawie literatury przedmiotu dotyczącej turystyki, ekonomiki turystyki, ruchu turystycznego oraz zagadnień związanych z turystyką morską. Zastosowano przede wszystkim metodę analizy i krytyki piśmiennictwa oraz metodę opisową. W części empirycznej wykorzystano badania własne umożliwiające zebranie informacji dotyczących sposobu postrzegania turystyki morskiej i państw bałtyckich przez respondentów. Zgromadzony materiał został uporządkowany, przeanalizowany i przedstawiony w formie pozwalającej na sformułowanie wniosków odnoszących się do postawionych problemów badawczych.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdział pierwszy ma charakter teoretyczny i poświęcony jest istocie turystyki. Wyjaśniono w nim pojęcia turystyki, turysty oraz ruchu turystycznego. Następnie przedstawiono czynniki wpływające na kształtowanie popytu turystycznego oraz scharakteryzowano podstawowe cechy popytu i podaży turystycznej. Ostatnia część rozdziału dotyczy przestrzeni turystycznej oraz osadnictwa turystycznego jako zjawisk związanych z rozwojem ruchu turystycznego.
Rozdział drugi koncentruje się na turystyce morskiej. Przedstawiono definicję tego pojęcia oraz dokonano charakterystyki podstawowych form turystyki związanych z morzem. Omówiono także specyficzne cechy turystyki morskiej, wynikające między innymi z warunków środowiskowych, sezonowości, sposobów przemieszczania się oraz charakteru wykorzystywanej infrastruktury. W dalszej części zaprezentowano przykłady różnych form turystyki morskiej, pozwalające ukazać szeroki zakres aktywności zaliczanych do tej kategorii.
Rozdział trzeci ma charakter empiryczny i dotyczy turystyki morskiej na przykładzie państw bałtyckich w świetle badań własnych. Przedstawiono w nim wyniki przeprowadzonych badań, a następnie poddano je analizie i interpretacji. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi wskazano najważniejsze tendencje dotyczące postrzegania turystyki morskiej przez respondentów oraz czynników wpływających na zainteresowanie podróżami do państw położonych nad Morzem Bałtyckim. Rozdział kończy się podsumowaniem wyników oraz sformułowaniem najważniejszych wniosków.
Podjęcie problematyki turystyki morskiej jest uzasadnione znaczeniem, jakie obszary nadmorskie odgrywają we współczesnym ruchu turystycznym. Region Morza Bałtyckiego dysponuje zróżnicowanymi walorami przyrodniczymi, krajobrazowymi i kulturowymi, które mogą być podstawą rozwoju wielu form wypoczynku i rekreacji. Analiza tego zjawiska pozwala lepiej poznać mechanizmy rozwoju turystyki morskiej, oczekiwania jej uczestników oraz możliwości dalszego wykorzystania potencjału turystycznego państw bałtyckich.