WSTĘP
ROZDZIAŁ I. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA FUZJI I PRZEJĘĆ
1.1. Wzrost zewnętrzny przedsiębiorstwa
1.2. Pojęcie i istota i fuzji i przejęć (M&A)
1.3. Rodzaje fuzji i przejęć
1.4. Motywy i cele fuzji i przejęć
ROZDZIAŁ II. FORMY NABYCIA PRZEDSIĘBIORSTW
2.1. Nabycia przyjazne i wrogie
2.2. Wykup lewarowany (LBO)
ROZDZIAŁ III. UCZESTNICY RYNKU PRZEJMOWANIA KONROLI
3.1. Przedsiębiorstwa
3.2. Holdingi
3.3. Grupy menedżerskie
3.4. Fundusze inwestycyjne
3.5. Venture capital/private equity
3.6. Business angels
3.6. Sektor bankowy
ZAKOŃCZENIE
BIBLIOGRAFIA
SPIS RYSUNKÓW
WSTĘP
Fuzje i przejęcia należą do najważniejszych sposobów zewnętrznego rozwoju współczesnych przedsiębiorstw. W warunkach rosnącej konkurencji, postępującej globalizacji, zmian technologicznych oraz coraz szybszego przekształcania się rynków przedsiębiorstwa poszukują sposobów pozwalających zwiększać skalę działalności, zdobywać nowych klientów, rozszerzać ofertę oraz uzyskiwać dostęp do zasobów, których samodzielne stworzenie wymagałoby znacznego czasu i nakładów finansowych. Jednym z instrumentów umożliwiających realizację takich celów są transakcje określane wspólnym mianem mergers and acquisitions, czyli M&A.
Rozwój przedsiębiorstwa może odbywać się zarówno w sposób wewnętrzny, jak i zewnętrzny. Wzrost wewnętrzny polega przede wszystkim na stopniowym zwiększaniu skali prowadzonej działalności przy wykorzystaniu zasobów tworzonych lub rozwijanych w ramach przedsiębiorstwa. Może obejmować rozbudowę zakładów produkcyjnych, zwiększenie zatrudnienia, rozwijanie nowych produktów, zdobywanie kolejnych klientów, inwestowanie w technologie lub tworzenie nowych jednostek organizacyjnych. Strategia taka pozwala zachować większą kontrolę nad procesem rozwoju, jednak zwykle wymaga czasu.
Alternatywą jest wzrost zewnętrzny, polegający na wykorzystaniu potencjału istniejących już podmiotów. Przedsiębiorstwo może w tym celu nabyć inne przedsiębiorstwo, połączyć się z nim albo przejąć nad nim kontrolę. Pozwala to niekiedy osiągnąć określone cele znacznie szybciej niż w przypadku samodzielnego rozwijania potrzebnych zasobów. Wraz z przejmowanym podmiotem nabywca może uzyskać dostęp do jego klientów, pracowników, technologii, infrastruktury, marek, patentów, kanałów dystrybucji oraz innych wartości niematerialnych.
Fuzje i przejęcia stanowią jednak złożone przedsięwzięcia ekonomiczne, prawne, finansowe i organizacyjne. Sama zmiana struktury własnościowej nie gwarantuje osiągnięcia zakładanych korzyści. Powodzenie transakcji zależy między innymi od właściwego wyboru podmiotu przejmowanego, prawidłowej wyceny, określenia warunków finansowania, przeprowadzenia analizy due diligence oraz późniejszej integracji przedsiębiorstw. Niewłaściwie przygotowana transakcja może zamiast oczekiwanej poprawy wyników prowadzić do wzrostu zadłużenia, konfliktów organizacyjnych, utraty kluczowych pracowników lub pogorszenia pozycji rynkowej.
Termin fuzje i przejęcia obejmuje różne formy koncentracji kapitału i kontroli nad przedsiębiorstwami. Fuzja jest najczęściej kojarzona z połączeniem dwóch lub większej liczby podmiotów prowadzącym do utworzenia jednej struktury gospodarczej. Przejęcie wiąże się natomiast ze zdobyciem przez jeden podmiot kontroli nad innym przedsiębiorstwem, przy czym przejmowany podmiot może w dalszym ciągu funkcjonować jako odrębna jednostka prawna.
Rozróżnienie pomiędzy poszczególnymi rodzajami transakcji posiada istotne znaczenie. M&A nie jest bowiem jednolitym zjawiskiem. Transakcje mogą różnić się zarówno sposobem przeprowadzenia, jak i celami, relacjami pomiędzy uczestnikami czy źródłem finansowania. Mogą obejmować przedsiębiorstwa działające w tym samym sektorze, podmioty zajmujące różne miejsca w łańcuchu wartości albo firmy prowadzące działalność w całkowicie odmiennych branżach.
W przypadku fuzji lub przejęć poziomych łączą się zazwyczaj przedsiębiorstwa będące bezpośrednimi konkurentami lub działające na podobnym rynku. Tego rodzaju transakcja może prowadzić do zwiększenia udziału w rynku, wykorzystania efektów skali, ograniczenia powtarzających się kosztów oraz zwiększenia siły konkurencyjnej. Jednocześnie koncentracja dużych przedsiębiorstw może podlegać kontroli ze strony organów ochrony konkurencji, jeżeli istnieje ryzyko nadmiernego ograniczenia konkurencji na rynku.
Fuzje i przejęcia pionowe obejmują natomiast przedsiębiorstwa zajmujące różne miejsca w tym samym łańcuchu tworzenia wartości. Producent może na przykład przejąć dostawcę surowców lub przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją jego produktów. Celem może być zwiększenie kontroli nad dostawami, ograniczenie kosztów transakcyjnych, stabilizacja zaopatrzenia lub poprawa dostępu do klientów.
Inny charakter posiadają transakcje konglomeratowe, w których uczestniczą przedsiębiorstwa działające w odmiennych sektorach. Ich motywem może być dywersyfikacja ryzyka, poszukiwanie nowych źródeł przychodów czy wykorzystanie posiadanego kapitału do wejścia na nowe rynki. Tego rodzaju strategia może ograniczać zależność grupy kapitałowej od koniunktury występującej w pojedynczej branży, ale jednocześnie zwiększa złożoność zarządzania.
Jednym z podstawowych motywów przeprowadzania fuzji i przejęć jest oczekiwanie osiągnięcia efektu synergii. Oznacza on sytuację, w której połączone przedsiębiorstwa mogą osiągać lepsze rezultaty niż wówczas, gdy funkcjonują niezależnie. Synergia może mieć charakter kosztowy, przychodowy, finansowy lub organizacyjny. Może wynikać na przykład z połączenia działów administracyjnych, wspólnego wykorzystania infrastruktury, uzyskania lepszych warunków zakupowych, sprzedaży produktów przejmowanej firmy dotychczasowym klientom nabywcy albo wykorzystania wspólnej sieci dystrybucji.
W praktyce możliwość osiągnięcia synergii jest jednym z najważniejszych elementów uzasadniających cenę płaconą za przedsiębiorstwo. Nabywca może być skłonny zapłacić więcej niż wynikałoby z samodzielnej wartości przejmowanego podmiotu, jeżeli zakłada, że po połączeniu możliwe będzie osiągnięcie dodatkowych korzyści. Jednocześnie przeszacowanie efektów synergii jest jednym z podstawowych zagrożeń związanych z transakcjami M&A.
Motywem przejęcia może być również szybkie wejście na nowy rynek. Przedsiębiorstwo planujące ekspansję geograficzną może zdecydować się na zakup lokalnego konkurenta posiadającego już klientów, pracowników, markę oraz znajomość specyfiki danego rynku. W wielu przypadkach rozwiązanie takie jest znacznie szybsze niż tworzenie działalności od podstaw.
Podobnie przedsiębiorstwo może poprzez przejęcie uzyskać dostęp do nowych technologii lub kompetencji. W warunkach szybkiego postępu technologicznego samodzielne opracowanie nowego rozwiązania może być czasochłonne i kosztowne. Zakup firmy, która już posiada technologię, patent, zespół specjalistów lub gotowy produkt, może znacząco przyspieszyć proces transformacji przedsiębiorstwa.
Istotnym motywem transakcji M&A jest również zwiększanie skali działalności. Większe przedsiębiorstwo może posiadać silniejszą pozycję negocjacyjną wobec dostawców, klientów i instytucji finansowych. Może także rozkładać część kosztów stałych na większą skalę produkcji lub sprzedaży, prowadząc do obniżenia kosztu jednostkowego.
Nie wszystkie motywy fuzji i przejęć prowadzą jednak do zwiększenia wartości przedsiębiorstwa. W literaturze wskazuje się również na motywy menedżerskie. Kadra zarządzająca może być zainteresowana zwiększaniem skali przedsiębiorstwa ze względu na prestiż, wpływy lub osobiste korzyści, nawet jeśli konkretna transakcja nie jest najlepszym rozwiązaniem dla właścicieli. Dlatego ocena zasadności przejęcia powinna opierać się na analizie jego ekonomicznych skutków, a nie tylko na deklarowanych celach strategicznych.
Fuzje i przejęcia mogą mieć charakter przyjazny lub wrogi. W przypadku transakcji przyjaznej zarządy i właściciele obu podmiotów współpracują przy przygotowaniu połączenia lub przejęcia. Uzgadniane są warunki transakcji, cena, sposób dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa, struktura zarządzania oraz harmonogram integracji.
Przejęcie wrogie następuje natomiast w sytuacji, gdy zarząd przedsiębiorstwa będącego celem nie popiera transakcji, lecz nabywca podejmuje próbę zdobycia kontroli innymi metodami. Może przykładowo kierować ofertę bezpośrednio do akcjonariuszy albo stopniowo zwiększać udział w kapitale. Wrogie przejęcia są szczególnie charakterystyczne dla spółek publicznych posiadających rozproszony akcjonariat, chociaż rzeczywiste możliwości ich przeprowadzania zależą od struktury własnościowej i obowiązujących regulacji.
Przedsiębiorstwa mogą stosować różnego rodzaju mechanizmy obrony przed niechcianym przejęciem. Obejmują one zarówno działania podejmowane wcześniej, jak i reakcje następujące po pojawieniu się konkretnego oferenta. Obrona przed przejęciem powinna jednak być oceniana z uwzględnieniem interesów akcjonariuszy. Działania zarządu służące utrzymaniu dotychczasowych stanowisk nie zawsze muszą być zgodne z ekonomicznym interesem właścicieli przedsiębiorstwa.
Szczególnym sposobem finansowania przejęcia jest wykup lewarowany, określany jako leveraged buyout – LBO. W transakcji tego rodzaju znaczna część ceny zakupu przedsiębiorstwa jest finansowana kapitałem obcym. Zobowiązania są następnie obsługiwane przede wszystkim przy wykorzystaniu przepływów pieniężnych generowanych przez przejmowany podmiot.
Wykup lewarowany pozwala przeprowadzić transakcję przy stosunkowo ograniczonym wykorzystaniu kapitału własnego nabywcy. Jednocześnie wprowadza jednak wysokie ryzyko finansowe. Jeżeli przedsiębiorstwo nie generuje oczekiwanych przepływów pieniężnych, obsługa zadłużenia może stać się poważnym obciążeniem i ograniczyć środki dostępne na rozwój działalności.
Szczególną formą wykupu może być management buyout – MBO, czyli nabycie przedsiębiorstwa przez jego dotychczasową kadrę zarządzającą. Menedżerowie mogą być zainteresowani transakcją, ponieważ posiadają szczegółową wiedzę na temat sytuacji przedsiębiorstwa, jego zasobów, problemów i możliwości rozwoju. Jeżeli nie dysponują wystarczającym kapitałem własnym, mogą korzystać ze wsparcia funduszy private equity oraz finansowania dłużnego.
Rynek fuzji i przejęć obejmuje wiele grup uczestników. Najbardziej oczywistymi są przedsiębiorstwa dokonujące przejęć i podmioty będące ich celem. Transakcje mogą być elementem strategii rozwoju zarówno dużych korporacji, jak i mniejszych przedsiębiorstw poszukujących nowych możliwości wzrostu.
Ważnymi uczestnikami są również holdingi i grupy kapitałowe. Holding może wykorzystywać przejęcia do budowania struktury obejmującej wiele przedsiębiorstw działających w określonych branżach lub realizujących różne funkcje gospodarcze. Przejmowanie kolejnych podmiotów może służyć rozbudowie grupy, dywersyfikacji działalności oraz wykorzystywaniu wspólnych zasobów.
Znaczącą rolę mogą odgrywać grupy menedżerskie. Ich udział jest szczególnie widoczny w wykupach menedżerskich, ale menedżerowie uczestniczą również w przygotowaniu i realizacji transakcji podejmowanych przez przedsiębiorstwa. To właśnie kadra zarządzająca często identyfikuje potencjalne cele przejęcia, przygotowuje uzasadnienie strategiczne i odpowiada później za integrację podmiotów.
Kolejną grupę stanowią fundusze inwestycyjne oraz podmioty związane z private equity. W przypadku private equity przejęcie przedsiębiorstwa jest zwykle dokonywane z założeniem zwiększenia jego wartości w określonym okresie, a następnie sprzedaży inwestycji z zyskiem. Fundusz może uczestniczyć w restrukturyzacji przedsiębiorstwa, zmianie strategii, poprawie efektywności lub finansowaniu ekspansji.
Private equity należy przy tym odróżnić od venture capital, chociaż oba pojęcia pozostają ze sobą związane. Venture capital koncentruje się zazwyczaj na przedsiębiorstwach znajdujących się na wcześniejszych etapach rozwoju i posiadających wysoki potencjał wzrostu, ale również wysokie ryzyko. Private equity w szerszym znaczeniu obejmuje także inwestycje w bardziej dojrzałe przedsiębiorstwa oraz finansowanie wykupów.
Business angels, czyli aniołowie biznesu, odgrywają większą rolę w finansowaniu młodych i rozwijających się przedsiębiorstw niż w klasycznych dużych transakcjach fuzji i przejęć. Są to prywatni inwestorzy lokujący własny kapitał w przedsiębiorstwa posiadające potencjał rozwoju. Pośrednio mogą jednak uczestniczyć w rynku M&A, ponieważ sprzedaż przedsiębiorstwa inwestorowi strategicznemu może stanowić jeden ze sposobów zakończenia ich inwestycji.
Istotnym uczestnikiem rynku jest sektor bankowy. Banki mogą dostarczać finansowania potrzebnego do przeprowadzenia transakcji, szczególnie w przypadku wykupów wykorzystujących dźwignię finansową. Mogą również świadczyć usługi doradcze, uczestniczyć w przygotowaniu struktur finansowania oraz wspierać przedsiębiorstwa w zarządzaniu ryzykiem związanym z transakcją.
W szerszym ujęciu do uczestników rynku M&A należy zaliczyć także doradców transakcyjnych, kancelarie prawne, firmy audytorskie, doradców podatkowych, rzeczoznawców oraz banki inwestycyjne. Transakcja przejęcia wymaga bowiem przeprowadzenia analizy przedsiębiorstwa z wielu perspektyw. Konieczna może być ocena sytuacji finansowej, podatkowej, prawnej, operacyjnej i technologicznej.
Szczególnie ważną częścią przygotowania przejęcia jest proces due diligence. Polega on na szczegółowym badaniu przedsiębiorstwa będącego przedmiotem potencjalnej transakcji. Nabywca stara się ustalić, czy informacje przedstawione przez sprzedającego odpowiadają rzeczywistej sytuacji oraz czy istnieją zobowiązania lub ryzyka, które mogą wpłynąć na wartość przedsiębiorstwa.
Analiza finansowa może obejmować jakość przychodów, zadłużenie, przepływy pieniężne oraz realną wartość aktywów. Due diligence prawne pozwala natomiast zidentyfikować między innymi spory sądowe, problemy dotyczące własności majątku, ryzyka wynikające z umów i potencjalne naruszenia przepisów. W zależności od charakteru działalności przeprowadza się także analizę podatkową, technologiczną, środowiskową czy kadrową.
Rezultaty due diligence mogą mieć bezpośredni wpływ na cenę przedsiębiorstwa i konstrukcję umowy. Wykrycie dodatkowego ryzyka może prowadzić do obniżenia ceny, wprowadzenia dodatkowych zabezpieczeń albo całkowitej rezygnacji z transakcji. Proces ten jest więc jednym z podstawowych sposobów ograniczania asymetrii informacji pomiędzy nabywcą i sprzedającym.
Równie istotnym problemem jest właściwa wycena przejmowanego przedsiębiorstwa. Cena transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości wynikającej bezpośrednio z danych księgowych. W wycenie uwzględnia się przyszłe przepływy pieniężne, możliwości wzrostu, wartość marki, technologie, relacje z klientami oraz potencjalną synergię.
Nadmierna cena zakupu należy do największych zagrożeń związanych z przejęciami. Nawet bardzo atrakcyjne przedsiębiorstwo może stać się niekorzystną inwestycją, jeżeli nabywca zapłaci za nie zbyt dużo. Rywalizacja pomiędzy kilkoma zainteresowanymi kupującymi może prowadzić do wzrostu ceny i ograniczenia możliwości osiągnięcia oczekiwanej stopy zwrotu.
Sfinalizowanie transakcji nie oznacza również zakończenia procesu M&A. Bardzo często właśnie etap następujący po zakupie decyduje o rzeczywistym powodzeniu przedsięwzięcia. Integracja przedsiębiorstw może obejmować połączenie struktur organizacyjnych, systemów informatycznych, zespołów pracowników, procesów sprzedażowych i procedur zarządczych.
Istotną barierą mogą być różnice kultury organizacyjnej. Przedsiębiorstwa posiadające odmienne style zarządzania, systemy wartości i sposoby komunikacji mogą mieć problemy z efektywnym połączeniem. Konflikty pomiędzy pracownikami i kadrą kierowniczą mogą prowadzić do odejścia najważniejszych specjalistów i osłabienia potencjału, który stanowił jeden z powodów przejęcia.
Dlatego skuteczna transakcja M&A wymaga nie tylko właściwego finansowania i przygotowania prawnego, ale również odpowiedniego zarządzania zmianą. Pracownicy powinni wiedzieć, jakie są cele transakcji, w jaki sposób wpłynie ona na organizację oraz jakie zmiany zostaną wprowadzone. Brak komunikacji może prowadzić do niepewności, pogorszenia motywacji oraz utraty zaufania.
W Polsce rozwój rynku fuzji i przejęć jest związany z przemianami gospodarczymi rozpoczętymi po 1989 roku. Transformacja gospodarki, prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, rozwój sektora prywatnego oraz napływ kapitału zagranicznego stworzyły warunki do przeprowadzania coraz większej liczby transakcji dotyczących własności i kontroli przedsiębiorstw.
W początkowym okresie szczególne znaczenie miały procesy prywatyzacyjne oraz wejście zagranicznych inwestorów strategicznych. Z czasem coraz aktywniejsze zaczęły być również polskie przedsiębiorstwa, które wykorzystywały fuzje i przejęcia do konsolidacji krajowych rynków, rozwijania działalności oraz ekspansji zagranicznej.
Członkostwo Polski w Unii Europejskiej dodatkowo zwiększyło możliwości międzynarodowej działalności przedsiębiorstw. Polski rynek stał się częścią jednolitej przestrzeni gospodarczej, a krajowe przedsiębiorstwa uzyskały łatwiejszy dostęp do podmiotów działających w innych państwach członkowskich. Jednocześnie polskie firmy stały się potencjalnymi celami przejęć dla inwestorów zagranicznych.
Fuzje i przejęcia mogą odgrywać pozytywną rolę w procesie restrukturyzacji gospodarki. Mogą prowadzić do przepływu kapitału w stronę bardziej efektywnych przedsiębiorstw, umożliwiać modernizację, transfer technologii oraz poprawę zarządzania. Konsolidacja rozdrobnionych rynków może również zwiększać zdolność polskich przedsiębiorstw do konkurowania na rynkach międzynarodowych.
Jednocześnie proces koncentracji przedsiębiorstw może tworzyć zagrożenia. Nadmierna koncentracja rynku może prowadzić do ograniczenia konkurencji, osłabienia pozycji klientów i dostawców oraz zwiększenia siły największych przedsiębiorstw. Z tego względu niektóre transakcje podlegają kontroli organów odpowiedzialnych za ochronę konkurencji.
Analiza rynku fuzji i przejęć powinna więc uwzględniać zarówno perspektywę pojedynczego przedsiębiorstwa, jak i szersze konsekwencje gospodarcze. Z punktu widzenia nabywcy przejęcie może być sposobem szybkiego rozwoju i zwiększenia wartości przedsiębiorstwa. Z perspektywy gospodarki procesy M&A wpływają natomiast na strukturę własności, poziom koncentracji rynku, przepływy kapitału oraz konkurencyjność poszczególnych sektorów.
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie i analiza problematyki fuzji i przejęć w polskich przedsiębiorstwach, ze szczególnym uwzględnieniem istoty wzrostu zewnętrznego, rodzajów i motywów transakcji M&A, form nabywania przedsiębiorstw oraz roli najważniejszych uczestników rynku przejmowania kontroli. Istotnym elementem pracy jest również wskazanie możliwości i zagrożeń związanych z wykorzystywaniem fuzji i przejęć jako instrumentu rozwoju przedsiębiorstwa.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy rozdział poświęcony został ogólnej charakterystyce fuzji i przejęć. W pierwszej kolejności przedstawiono problematykę wzrostu zewnętrznego przedsiębiorstwa oraz zestawiono ją z rozwojem opartym na zasobach tworzonych wewnętrznie. Następnie omówiono pojęcie i istotę fuzji oraz przejęć, wskazując najważniejsze różnice pomiędzy poszczególnymi formami koncentracji przedsiębiorstw.
W dalszej części pierwszego rozdziału przedstawiono podstawowe rodzaje fuzji i przejęć, między innymi transakcje poziome, pionowe oraz konglomeratowe. Ostatnia część została poświęcona motywom i celom podejmowania transakcji M&A. Omówiono znaczenie synergii, zwiększania skali działalności, ekspansji rynkowej, pozyskiwania nowych technologii i kompetencji oraz dywersyfikacji działalności.
Drugi rozdział koncentruje się na formach nabywania przedsiębiorstw. Przedstawiono różnice pomiędzy przejęciami przyjaznymi i wrogimi oraz znaczenie relacji pomiędzy przedsiębiorstwem przejmującym i podmiotem będącym celem transakcji. Następnie omówiono konstrukcję wykupu lewarowanego – LBO – jako sposobu przeprowadzenia przejęcia przy znaczącym wykorzystaniu finansowania dłużnego. Uwzględniono zarówno możliwości wynikające z wykorzystania dźwigni finansowej, jak i związane z nią ryzyko.
Trzeci rozdział poświęcony został uczestnikom rynku przejmowania kontroli nad przedsiębiorstwami. Przedstawiono rolę samych przedsiębiorstw oraz holdingów i grup kapitałowych wykorzystujących transakcje M&A jako element realizacji strategii rozwoju. Następnie omówiono udział grup menedżerskich, szczególnie w transakcjach wykupów menedżerskich.
W dalszej części rozdziału scharakteryzowano znaczenie funduszy inwestycyjnych, podmiotów venture capital i private equity oraz aniołów biznesu. Ostatnim obszarem analizy jest sektor bankowy, który może uczestniczyć w finansowaniu transakcji oraz wspieraniu podmiotów realizujących przejęcia. Analiza poszczególnych uczestników pozwala ukazać rynek M&A jako złożony system obejmujący wiele podmiotów o odmiennych celach, źródłach kapitału oraz sposobach działania.
Fuzje i przejęcia są zatem znacznie bardziej złożonym zjawiskiem niż samo nabycie jednego przedsiębiorstwa przez drugie. Stanowią instrument strategicznego rozwoju, którego skuteczność zależy od właściwego przygotowania transakcji, racjonalnej wyceny, odpowiedniego finansowania oraz późniejszej integracji przejmowanego podmiotu. Korzyści wynikające z M&A mogą być znaczące, ale równie istotne są związane z nimi zagrożenia.
W przypadku polskich przedsiębiorstw znaczenie fuzji i przejęć wzrastało wraz z rozwojem gospodarki rynkowej i zwiększaniem skali działalności krajowych podmiotów. Transakcje tego rodzaju umożliwiają przedsiębiorstwom przyspieszenie rozwoju, zwiększenie udziału w rynku, przejmowanie nowych kompetencji oraz uczestnictwo w procesach konsolidacji poszczególnych sektorów. Jednocześnie wymagają dużej wiedzy ekonomicznej, finansowej i prawnej oraz odpowiedzialnego zarządzania procesem integracji.
Z tego względu analiza fuzji i przejęć pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy współczesnego rozwoju przedsiębiorstw oraz zmiany zachodzące w strukturze własnościowej gospodarki. M&A mogą stanowić skuteczną drogę wzrostu, jednak ich rzeczywista wartość nie wynika z samego faktu dokonania transakcji. O powodzeniu decyduje przede wszystkim to, czy połączenie przedsiębiorstw prowadzi do powstania wartości większej niż ta, którą podmioty byłyby w stanie stworzyć, funkcjonując niezależnie.