We wstępie przedmiot i cel badań, metody, techniki, narzędzia badawcze, charakterystyka badanych firm
Wstęp
Rozdział I. Podstawowe obszary działań logistycznych
1.1. Zakupy i zaopatrzenie
1.2. Transport
1.3. Magazynowanie
1.4. Sterowanie produkcją
Rozdział II. Gospodarowanie zapasami
2.1. Istota i funkcje zapasów
2.2. Ekonomiczne aspekty zarządzania zapasami
2.3. Cele przedsiębiorstwa a zarządzanie zapasami
2.4. Sterowanie zapasami w przedsiębiorstwie
Rozdział III. Magazynowanie w przedsiębiorstwach X i Y
3.1. Charakterystyka procesu magazynowania w X i Y
3.2. Wskazania dla procesu magazynowania w X i Y
3.3. Podsumowanie i wnioski
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Aneks
Wstęp
Logistyka stanowi jeden z podstawowych obszarów funkcjonowania współczesnego przedsiębiorstwa. Obejmuje działania związane z planowaniem, realizowaniem oraz kontrolowaniem przepływu surowców, materiałów, półproduktów i wyrobów gotowych, a także towarzyszących im informacji. Sprawność procesów logistycznych wpływa bezpośrednio na koszty działalności, terminowość realizacji zamówień, poziom obsługi klienta oraz zdolność przedsiębiorstwa do zachowania ciągłości procesów produkcyjnych i sprzedażowych. Z tego względu coraz większego znaczenia nabiera odpowiednie kształtowanie poszczególnych ogniw systemu logistycznego, wśród których szczególne miejsce zajmuje magazynowanie.
Procesy logistyczne zachodzące w przedsiębiorstwie tworzą wzajemnie powiązany system. Zakupy i zaopatrzenie zapewniają dostępność materiałów oraz innych zasobów potrzebnych do prowadzenia działalności. Transport umożliwia ich przestrzenne przemieszczanie, magazynowanie pozwala zachować odpowiednią dostępność dóbr w czasie, natomiast sterowanie produkcją służy właściwej koordynacji przepływu materiałów oraz realizowanych operacji. Nieprawidłowe funkcjonowanie jednego z tych obszarów może powodować zakłócenia w pozostałych częściach przedsiębiorstwa. Nadmierne zapasy zwiększają koszty utrzymania magazynu, natomiast ich niedobór może prowadzić do przestojów, opóźnień oraz problemów z realizacją zamówień klientów.
Magazynowanie jest procesem obejmującym znacznie więcej działań niż samo przechowywanie produktów w określonym miejscu. W praktyce związane jest między innymi z przyjmowaniem dostaw, kontrolą ich zgodności, przemieszczaniem towarów wewnątrz obiektu, rozmieszczaniem ich w odpowiednich strefach, składowaniem, kompletacją zamówień, przygotowaniem do wydania oraz prowadzeniem odpowiedniej ewidencji. Każdy z tych etapów powinien zostać zaprojektowany w sposób umożliwiający sprawny przepływ materiałów przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów, czasu wykonywania operacji oraz ryzyka powstawania błędów.
Istotne znaczenie ma również odpowiednie wykorzystanie przestrzeni magazynowej. Przedsiębiorstwo powinno dążyć do takiego rozmieszczenia produktów, aby możliwe było ograniczenie zbędnych przemieszczeń oraz zapewnienie szybkiego dostępu do najczęściej wykorzystywanych pozycji. Sposób organizacji magazynu uzależniony jest jednak od wielu czynników, w tym rodzaju składowanych dóbr, ich wymiarów, masy, podatności na uszkodzenia, częstotliwości rotacji czy wymagań dotyczących warunków przechowywania.
Z tego względu nie istnieje jeden uniwersalny model procesu magazynowania, który byłby jednakowo odpowiedni dla wszystkich przedsiębiorstw. Organizacja gospodarki magazynowej powinna być dostosowana do specyfiki prowadzonej działalności. Inaczej może wyglądać magazynowanie produktów elektronicznych, a inaczej produktów spożywczych wymagających zachowania odpowiednich parametrów środowiskowych oraz szczególnej kontroli terminów przydatności.
W przedsiębiorstwie działającym w branży elektronicznej istotnymi czynnikami mogą być między innymi duża różnorodność asortymentu, wysoka wartość jednostkowa części produktów oraz ich podatność na uszkodzenia mechaniczne. Magazynowanie urządzeń i podzespołów wymaga zapewnienia właściwego sposobu składowania i przemieszczania, a także dokładnej identyfikacji poszczególnych pozycji. W przypadku rozbudowanego asortymentu szczególnego znaczenia nabierają rozwiązania informatyczne wspomagające kontrolę stanów magazynowych, lokalizowanie towaru oraz przygotowywanie zamówień.
Odmienne wymagania występują w przedsiębiorstwie należącym do branży spożywczej. Znaczna część produktów charakteryzuje się ograniczoną trwałością oraz wrażliwością na temperaturę, wilgotność lub sposób składowania. Konieczne może być zachowanie ciągłości łańcucha chłodniczego, bieżąca kontrola warunków przechowywania oraz taka organizacja przepływu zapasów, aby towary o krótszym okresie przydatności opuszczały magazyn odpowiednio wcześnie. Błędy w procesie magazynowania mogą w tym przypadku powodować nie tylko straty ekonomiczne, ale również zagrożenia związane z bezpieczeństwem produktów.
Różnice występujące pomiędzy przedsiębiorstwami X i Y pozwalają spojrzeć na magazynowanie jako na proces, który powinien być kształtowany zależnie od charakterystyki produktu oraz potrzeb konkretnej organizacji. Porównanie przedsiębiorstw reprezentujących odmienne branże umożliwia wskazanie zarówno elementów wspólnych dla prawidłowej gospodarki magazynowej, jak również rozwiązań wynikających bezpośrednio ze specyfiki przechowywanych towarów.
Z procesem magazynowania nierozerwalnie związane jest gospodarowanie zapasami. Zapasy powstają w przedsiębiorstwie między innymi w wyniku różnic pomiędzy momentem dostawy określonych dóbr a momentem ich wykorzystania lub sprzedaży. Pełnią one funkcję zabezpieczającą i umożliwiają utrzymanie ciągłości działalności w sytuacji wystąpienia opóźnień dostaw, zmian popytu czy innych zakłóceń. Jednocześnie generują określone koszty, dlatego ich poziom powinien być odpowiednio kontrolowany.
Utrzymywanie zapasów powoduje zamrożenie środków finansowych oraz konieczność ponoszenia kosztów związanych między innymi z powierzchnią magazynową, obsługą, zabezpieczeniem, przemieszczaniem czy ewentualnymi stratami wynikającymi z uszkodzenia lub utraty wartości produktów. W przypadku towarów szybko tracących przydatność nadmierny poziom zapasu może prowadzić do konieczności ich przeceny lub wycofania. Z kolei zbyt mała ilość zapasów zwiększa ryzyko braku możliwości realizacji zamówień oraz zachowania ciągłości działalności.
Jednym z podstawowych zadań zarządzania zapasami jest więc osiągnięcie równowagi pomiędzy dostępnością produktów a kosztami ich utrzymywania. Przedsiębiorstwo powinno posiadać taką ilość zapasów, która zapewnia możliwość prawidłowego funkcjonowania, ale jednocześnie nie powoduje nadmiernego angażowania zasobów. Decyzje dotyczące wielkości i struktury zapasów powinny pozostawać w związku z celami całej organizacji.
Proces magazynowania należy zatem rozpatrywać w bezpośrednim powiązaniu z zarządzaniem zapasami. Organizacja stref magazynowych, sposób rozmieszczenia produktów czy rozwiązania związane z kompletacją wpływają na możliwości gospodarowania zapasem, natomiast wielkość i struktura zapasu determinują potrzebną powierzchnię oraz intensywność procesów magazynowych. Efektywność jednego obszaru jest więc w znacznym stopniu uzależniona od prawidłowego funkcjonowania drugiego.
Współczesne przedsiębiorstwa coraz częściej wspierają procesy magazynowe przy wykorzystaniu technologii informatycznych. Systemy klasy ERP oraz wyspecjalizowane systemy WMS pozwalają między innymi ewidencjonować przepływy, kontrolować poziom zapasów, przypisywać towary do określonych lokalizacji oraz wspierać proces kompletowania zamówień. Rozwiązania wykorzystujące kody kreskowe, terminale mobilne, RFID czy automatyczną identyfikację mogą ograniczać liczbę błędów wynikających z ręcznego wprowadzania informacji.
Rozwój technologii powoduje również zwiększanie możliwości automatyzacji procesów magazynowych. W zależności od wielkości przedsiębiorstwa oraz charakteru jego działalności wykorzystywane mogą być między innymi automatyczne regały, przenośniki, układnice, systemy sortujące czy urządzenia wspierające kompletację. Zastosowanie takich rozwiązań może skrócić czas wykonywania poszczególnych czynności, zwiększyć przepustowość magazynu oraz ograniczyć liczbę operacji wymagających bezpośredniej pracy człowieka.
Nie oznacza to jednak, że zastosowanie nowoczesnej technologii automatycznie prowadzi do uzyskania wysokiej efektywności. Podstawowe znaczenie posiada właściwa organizacja samego procesu. Jeżeli przepływ towarów został źle zaprojektowany, wprowadzenie nawet zaawansowanego systemu informatycznego może jedynie częściowo ograniczyć istniejące problemy. Dlatego punktem wyjścia do doskonalenia magazynowania powinno być poznanie rzeczywistego przebiegu procesu i identyfikacja jego słabych elementów.
Analiza magazynowania może obejmować między innymi sposób przyjmowania dostaw, czas potrzebny na wykonanie poszczególnych operacji, rozmieszczenie asortymentu, przepływ pracowników i urządzeń transportu wewnętrznego, sposób ewidencjonowania towarów, częstotliwość występowania błędów czy organizację kompletacji i wydania. Pozwala to określić, które czynności nie tworzą wartości i mogą być ograniczone lub zorganizowane w bardziej efektywny sposób.
Szczególną wartość poznawczą posiada porównanie procesów magazynowania funkcjonujących w dwóch przedsiębiorstwach. Umożliwia ono określenie, w jakim stopniu różnice organizacyjne wynikają ze specyfiki branży, a w jakim są konsekwencją odmiennych decyzji zarządczych. Pozwala również wskazać rozwiązania, które mimo różnic między przedsiębiorstwami mogą zostać wykorzystane do usprawnienia procesów logistycznych.
Przedmiotem badań w niniejszej pracy jest proces magazynowania realizowany w przedsiębiorstwach X i Y, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu przyjmowania, przemieszczania, składowania, ewidencjonowania, kompletowania oraz wydawania zapasów. Przedmiot badań obejmuje również organizację przestrzeni magazynowej, wykorzystywane rozwiązania techniczne i informatyczne oraz relację pomiędzy gospodarką magazynową a zarządzaniem zapasami.
Głównym celem pracy jest analiza i porównanie procesów magazynowania funkcjonujących w przedsiębiorstwach X i Y oraz wskazanie możliwości ich usprawnienia. Realizacja celu głównego wymaga rozpoznania sposobu organizacji podstawowych procesów logistycznych, scharakteryzowania zasad gospodarowania zapasami oraz przeprowadzenia szczegółowej analizy organizacji magazynowania w obu badanych przedsiębiorstwach.
Do celów szczegółowych zaliczyć można określenie przebiegu procesów magazynowych w przedsiębiorstwach X i Y, identyfikację występujących pomiędzy nimi podobieństw i różnic, rozpoznanie czynników wpływających na organizację magazynowania, wskazanie słabych elementów obecnie stosowanych rozwiązań oraz przedstawienie możliwych kierunków ich doskonalenia.
Główny problem badawczy można sformułować w postaci pytania: w jaki sposób zorganizowany jest proces magazynowania w przedsiębiorstwach X i Y oraz jakie działania mogą przyczynić się do poprawy jego sprawności i efektywności? Z problemem głównym związane są również pytania dotyczące wpływu specyfiki branży na organizację magazynu, stosowanych metod gospodarowania zapasami, wykorzystywanych rozwiązań informatycznych oraz możliwości ograniczania czasu i kosztów realizowanych operacji.
Badaniami objęto dwa przedsiębiorstwa reprezentujące odmienne profile działalności. Firma X prowadzi działalność w branży elektronicznej. W jej przypadku przedmiotem magazynowania są między innymi urządzenia elektroniczne i inne produkty wymagające odpowiedniej identyfikacji, ochrony przed uszkodzeniem oraz sprawnego zarządzania szerokim asortymentem. Proces magazynowania jest powiązany z przyjmowaniem dostaw, rozmieszczeniem towarów, kontrolą stanów magazynowych oraz przygotowaniem produktów do dalszej dystrybucji.
Firma Y prowadzi działalność w branży spożywczej. Charakter przechowywanych przez nią produktów powoduje konieczność uwzględnienia dodatkowych wymagań dotyczących warunków magazynowania. Szczególne znaczenie mają kontrola terminów przydatności, właściwa rotacja zapasów, zachowanie wymaganych parametrów przechowywania oraz przestrzeganie zasad bezpieczeństwa żywności. Zestawienie działalności przedsiębiorstw X i Y daje możliwość przeanalizowania dwóch odmiennych środowisk magazynowych oraz oceny wpływu właściwości towarów na sposób organizacji procesu.
W celu realizacji założeń pracy zastosowana zostanie przede wszystkim metoda studium przypadku, umożliwiająca szczegółowe rozpoznanie procesów występujących w obu badanych przedsiębiorstwach. Zastosowanie tej metody pozwala analizować proces magazynowania w jego rzeczywistym środowisku organizacyjnym i uwzględnić zależności pomiędzy poszczególnymi elementami funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Drugą istotną metodą będzie metoda porównawcza. Pozwoli ona na zestawienie sposobu realizacji poszczególnych operacji magazynowych w firmach X i Y. Porównaniu mogą zostać poddane między innymi organizacja przyjęć, sposób rozmieszczenia towarów, wykorzystanie przestrzeni magazynowej, zasady ewidencjonowania zapasów, kompletacja zamówień oraz organizacja wydań. Pozwoli to określić zarówno rozwiązania wspólne dla obu przedsiębiorstw, jak i różnice wynikające z ich specyfiki.
W pracy zastosowana zostanie również metoda analizy procesów, polegająca na rozpoznaniu kolejnych czynności składających się na proces magazynowania oraz występujących pomiędzy nimi zależności. Umożliwi ona określenie miejsc, w których mogą powstawać opóźnienia, błędy, niepotrzebne przemieszczenia lub inne nieefektywności.
Wśród zastosowanych technik badawczych przewiduje się przede wszystkim obserwację bezpośrednią procesu magazynowania, analizę dokumentacji przedsiębiorstw oraz wywiady z osobami uczestniczącymi w organizacji gospodarki magazynowej. Obserwacja pozwoli na rozpoznanie rzeczywistego przebiegu procesów, natomiast analiza dokumentacji umożliwi uzyskanie informacji dotyczących przyjętych procedur, struktury zapasów i organizacji pracy. Wywiady z pracownikami i osobami odpowiedzialnymi za gospodarkę magazynową pozwolą natomiast poznać problemy niewidoczne bezpośrednio w dokumentacji.
Do realizacji badań wykorzystane zostaną odpowiednie narzędzia badawcze. Należeć do nich będzie arkusz obserwacji procesu magazynowego pozwalający w usystematyzowany sposób rejestrować jego kolejne etapy, kwestionariusz wywiadu zawierający pytania dotyczące sposobu organizacji magazynowania oraz arkusz analizy porównawczej umożliwiający zestawienie wyników uzyskanych w obu przedsiębiorstwach. Pomocniczo wykorzystane mogą zostać również schematy i mapy procesów przedstawiające przebieg przepływu materiałów oraz informacji.
Uzyskane informacje zostaną poddane analizie pozwalającej na sformułowanie wskazań dotyczących możliwości usprawnienia gospodarki magazynowej. Rekomendacje powinny wynikać z rzeczywiście zidentyfikowanych problemów i uwzględniać specyfikę obu organizacji. Mogą dotyczyć między innymi poprawy rozmieszczenia towarów, usprawnienia przepływu informacji, zmiany sposobu kompletowania, wykorzystania systemów informatycznych czy zasad sterowania zapasami.
Praca została podzielona na trzy rozdziały. Rozdział pierwszy poświęcony jest podstawowym obszarom działań logistycznych. W pierwszej kolejności przedstawione zostaną zakupy i zaopatrzenie jako procesy zapewniające przedsiębiorstwu zasoby niezbędne do prowadzenia działalności. Następnie omówiony zostanie transport oraz jego znaczenie dla przepływu dóbr. Szczególna uwaga zostanie poświęcona magazynowaniu, stanowiącemu główny przedmiot niniejszej pracy. Ostatnia część rozdziału będzie dotyczyć sterowania produkcją oraz jego związku z pozostałymi elementami systemu logistycznego.
Rozdział drugi będzie dotyczył gospodarowania zapasami. Przedstawione zostaną istota i funkcje zapasów oraz przesłanki ich utrzymywania w przedsiębiorstwie. Następnie analizie poddane zostaną ekonomiczne aspekty zarządzania zapasami, ze szczególnym uwzględnieniem kosztów ich utrzymywania oraz konsekwencji powstawania nadmiernych i niedostatecznych stanów magazynowych. Omówiona zostanie również zależność pomiędzy celami przedsiębiorstwa a polityką zapasów oraz podstawowe sposoby sterowania zapasami.
Rozdział trzeci ma charakter praktyczny i poświęcony jest procesom magazynowania w przedsiębiorstwach X i Y. W pierwszej kolejności przedstawiona zostanie charakterystyka procesów realizowanych w obu organizacjach. Przeprowadzona zostanie analiza kolejnych etapów magazynowania, stosowanych rozwiązań technicznych i organizacyjnych oraz sposobu gospodarowania zapasami. Porównanie uzyskanych wyników pozwoli następnie na przedstawienie wskazań dotyczących możliwych sposobów usprawnienia procesu magazynowania w obu przedsiębiorstwach.
Ostatnia część rozdziału będzie zawierała podsumowanie przeprowadzonej analizy oraz najważniejsze wnioski. Pozwoli to określić, jakie rozwiązania funkcjonują prawidłowo, które elementy procesu wymagają poprawy oraz w jakim zakresie doświadczenia jednego przedsiębiorstwa mogą stanowić punkt odniesienia dla drugiego.
Proces magazynowania powinien być zatem postrzegany jako istotny element całego systemu logistycznego, a nie wyłącznie jako czynność polegająca na przechowywaniu zapasów. Jego sprawność wpływa na dostępność materiałów i produktów, poziom kosztów, szybkość realizacji zamówień oraz możliwość zapewnienia odpowiedniej jakości obsługi klienta. Jednocześnie sposób organizacji magazynowania musi uwzględniać właściwości przechowywanych dóbr oraz specyfikę działalności danego przedsiębiorstwa.
Porównanie przedsiębiorstw X i Y umożliwia pokazanie, jak odmienne warunki działalności wpływają na organizację tego samego procesu logistycznego. Analiza rozwiązań stosowanych w branży elektronicznej i spożywczej pozwala wskazać zarówno uniwersalne zasady efektywnej gospodarki magazynowej, jak również działania wymagające indywidualnego dostosowania. Rezultatem badań powinno być nie tylko przedstawienie istniejącego stanu, ale przede wszystkim sformułowanie praktycznych wskazań mogących przyczynić się do poprawy sprawności procesów magazynowych badanych przedsiębiorstw.