plan pracy licencjackiej
Wstęp
ROZDZIAŁ I. Sprawozdawczość finansowa w ogólnym aspekcie działalności przedsiębiorstwa
1.1. Istota sprawozdania finansowego w przedsiębiorstwie
1.2. Zasady sporządzania i prezentacji sprawozdań finansowych
1.3. Rodzaje sprawozdań finansowych
1.4. Elementy sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa
1.4.1. Układ i treść bilansu
1.4.2. Istota rachunku zysków i strat
1.4.3. Rachunek przepływów pieniężnych
1.4.4. Zestawienie zmian w kapitale własnym
ROZDZIAŁ II. Dotacje proponowane przedsiębiorcom w ramach wsparcia Unii Europejskiej
2.1. Rola funduszy europejskich w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa
2.2. Programy UE wspierające przedsiębiorstwa
2.3. Wsparcie przedsiębiorstw poprzez fundusze UE
2.4. Znaczenie dotacji unijnych w rozwoju przedsiębiorstw
ROZDZIAŁ III. Racjonalność wykorzystania dotacji unijnych w sprawozdaniu finansowym firmy X
3.1. Ogólny zarys profilu działalności firmy X
3.2. Analiza sprawozdań finansowych firmy X
3.2.1. Analiza bilansu
3.2.2. Analiza rachunku zysków i strat
3.2.3. Analiza podstawowych wskaźników
3.3. Ocena wykorzystania dotacji unijnych w sprawozdaniach finansowych firmy X
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Wstęp
Fundusze pochodzące ze środków Unii Europejskiej stanowią istotne źródło finansowania przedsięwzięć realizowanych przez przedsiębiorstwa. Umożliwiają finansowanie inwestycji rzeczowych, przedsięwzięć innowacyjnych, rozwoju technologicznego, cyfryzacji, zwiększania efektywności energetycznej, rozwoju kompetencji pracowników oraz wielu innych działań służących poprawie konkurencyjności podmiotów gospodarczych. Dla przedsiębiorstwa uzyskanie dofinansowania może oznaczać możliwość realizacji przedsięwzięcia, które ze względu na ograniczone zasoby własne zostałoby odłożone w czasie albo przeprowadzone w mniejszym zakresie. W Polsce w perspektywie finansowej 2021–2027 funkcjonują zarówno programy krajowe, jak i regionalne umożliwiające korzystanie ze środków europejskich przez różne grupy beneficjentów.
Otrzymanie dotacji nie kończy jednak procesu związanego z wykorzystaniem środków europejskich. Beneficjent zobowiązany jest do ich wydatkowania zgodnie z przeznaczeniem, właściwego dokumentowania ponoszonych wydatków, realizowania warunków określonych w umowie o dofinansowanie oraz prawidłowego ujmowania operacji gospodarczych w księgach rachunkowych. Szczególnego znaczenia nabiera więc rachunkowe odzwierciedlenie otrzymanych środków oraz ich późniejsza prezentacja w sprawozdaniu finansowym.
Sprawozdawczość finansowa jest jednym z podstawowych źródeł informacji o sytuacji majątkowej, finansowej oraz wynikach działalności przedsiębiorstwa. Prawidłowo sporządzone sprawozdanie powinno umożliwiać odbiorcom ocenę zasobów posiadanych przez jednostkę, źródeł ich finansowania, osiąganych przychodów i ponoszonych kosztów oraz zmian zachodzących w jej sytuacji finansowej. Informacje te mają znaczenie zarówno dla właścicieli i osób zarządzających przedsiębiorstwem, jak również dla podmiotów zewnętrznych, takich jak instytucje finansowe, kontrahenci, inwestorzy czy inne podmioty zainteresowane sytuacją jednostki.
Znaczenie sprawozdania finansowego jest szczególnie widoczne w przypadku przedsiębiorstw korzystających ze środków zewnętrznych. Dotacje mogą bowiem wpływać jednocześnie na kilka elementów sprawozdawczości. W zależności od charakteru dofinansowania ich skutki mogą być widoczne między innymi w wartości środków pieniężnych, rzeczowych aktywów trwałych, rozliczeń międzyokresowych przychodów, pozostałych przychodów operacyjnych, wyniku finansowego czy przepływów pieniężnych. Prawidłowa interpretacja danych znajdujących się w sprawozdaniu wymaga więc znajomości zasad, według których określony rodzaj wsparcia został ujęty w księgach.
Nie można przy tym przyjąć, że każda otrzymana dotacja jest automatycznie ujmowana jako przychód w momencie wpływu środków na rachunek bankowy. Sposób rozliczenia zależy przede wszystkim od ekonomicznego charakteru wsparcia oraz celu, na jaki zostało ono przeznaczone. Szczególne zasady dotyczą środków otrzymanych na finansowanie nabycia lub wytworzenia środków trwałych, środków trwałych w budowie oraz prac rozwojowych.
Zgodnie z art. 41 ustawy o rachunkowości środki pieniężne otrzymane na sfinansowanie nabycia lub wytworzenia środków trwałych, środków trwałych w budowie oraz prac rozwojowych – o ile na podstawie innych regulacji nie zwiększają kapitałów własnych – zalicza się do rozliczeń międzyokresowych przychodów. Kwoty te następnie zwiększają stopniowo pozostałe przychody operacyjne równolegle do odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych dokonywanych od sfinansowanych z tych źródeł składników majątku.
Rozwiązanie takie wynika z potrzeby zachowania współmierności skutków ekonomicznych w kolejnych okresach sprawozdawczych. Jeżeli przedsiębiorstwo otrzymuje dofinansowanie na zakup maszyny wykorzystywanej przez kilka lat, jednorazowe wykazanie całej dotacji jako przychodu w roku jej otrzymania mogłoby istotnie wpłynąć na obraz osiągniętego wyniku. Rozliczanie odpowiedniej części dotacji równolegle z amortyzacją finansowanego składnika majątku pozwala właściwiej przedstawić jej wpływ na wyniki kolejnych okresów. Zasada taka wynika bezpośrednio z ustawowego sposobu ujmowania finansowania środków trwałych.
Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku wsparcia przeznaczonego na finansowanie bieżącej działalności lub określonych kosztów operacyjnych. Ustawa o rachunkowości zalicza do pozostałych przychodów operacyjnych między innymi przychody związane z otrzymaniem nieodpłatnie aktywów, w tym środków pieniężnych, na cele inne niż między innymi nabycie lub wytworzenie środków trwałych, środków trwałych w budowie czy wartości niematerialnych i prawnych. Sposób ujęcia konkretnego dofinansowania musi być jednak każdorazowo oceniany z uwzględnieniem jego przeznaczenia, warunków oraz okresu, którego dotyczy.
Oznacza to, że polityka rachunkowości przedsiębiorstwa nie może dowolnie przesądzać, czy otrzymana dotacja zostanie wykazana jako przychód, zobowiązanie czy kredyt. Przyjęte zasady rachunkowości powinny być zgodne z obowiązującymi regulacjami i odzwierciedlać treść ekonomiczną danego zdarzenia. Polityka rachunkowości służy między innymi uszczegółowieniu sposobu ewidencji i prezentacji operacji w zakresie, w którym przepisy pozostawiają jednostce możliwość dokonania wyboru, nie daje jednak swobody pomijania zasad wynikających z ustawy.
Dotacja nie powinna być również utożsamiana z kredytem. Kredyt lub pożyczka wiążą się co do zasady z obowiązkiem zwrotu przekazanych środków na zasadach określonych w umowie, natomiast bezzwrotne dofinansowanie przyznane beneficjentowi i wykorzystywane zgodnie z warunkami programu posiada odmienny charakter ekonomiczny. Dopiero naruszenie określonych warunków udzielonego wsparcia może prowadzić do powstania obowiązku zwrotu środków i konieczności odpowiedniego odzwierciedlenia tego zdarzenia w rachunkowości.
Prawidłowe rozliczenie dotacji wymaga zatem rozpoznania jej charakteru już na etapie ewidencji księgowej. Znaczenie posiada cel finansowanego projektu, rodzaj ponoszonych wydatków, termin realizacji przedsięwzięcia, zasady otrzymywania kolejnych transz oraz warunki, od których uzależnione jest zachowanie prawa do dofinansowania. Informacje te mogą przesądzać o tym, w jakim momencie i w jakich pozycjach sprawozdania finansowego skutki otrzymania środków zostaną zaprezentowane.
Szczególnego znaczenia nabiera w tym zakresie działalność biur rachunkowych obsługujących przedsiębiorstwa będące beneficjentami środków europejskich. Prowadzenie ksiąg rachunkowych podmiotu korzystającego z dotacji wymaga nie tylko prawidłowego ewidencjonowania typowych operacji gospodarczych, lecz również właściwego rozpoznania charakteru dofinansowania i powiązania go z wydatkami realizowanymi w ramach projektu. Osoby prowadzące rachunkowość muszą więc dysponować informacjami dotyczącymi zarówno samego przepływu środków, jak i celu projektu oraz zasad jego finansowania.
Biuro rachunkowe może obsługiwać przedsiębiorstwa korzystające z różnych rodzajów wsparcia. Jedna jednostka może otrzymać dofinansowanie na zakup środków trwałych, inna na realizację projektu szkoleniowego, a kolejna na określone działania rozwojowe lub innowacyjne. Powoduje to konieczność indywidualnej analizy poszczególnych przypadków. Właściwa ewidencja dotacji powinna prowadzić do takiej prezentacji w sprawozdaniu finansowym, która umożliwia rzetelną ocenę rzeczywistego wpływu środków europejskich na sytuację beneficjenta.
Problem posiada również znaczenie z punktu widzenia porównywalności danych finansowych. Otrzymanie wysokiej dotacji może powodować istotne zmiany w strukturze aktywów przedsiębiorstwa. Przykładowo realizacja inwestycji współfinansowanej ze środków UE może prowadzić do wzrostu wartości rzeczowych aktywów trwałych. Jednocześnie po stronie pasywów może pojawić się wartość rozliczeń międzyokresowych przychodów związanych z otrzymanym finansowaniem, która będzie następnie stopniowo rozliczana wraz z amortyzacją.
Wpływ dotacji może być widoczny również w rachunku zysków i strat. W kolejnych okresach odpowiednia część rozliczanego dofinansowania może zwiększać pozostałe przychody operacyjne i tym samym wpływać na wynik finansowy przedsiębiorstwa. Analizując sytuację jednostki korzystającej ze wsparcia, należy więc uwzględnić, że część wykazywanego wyniku może pozostawać związana z otrzymanym wcześniej dofinansowaniem.
Nie mniej istotny jest rachunek przepływów pieniężnych, o ile jednostka jest zobowiązana do jego sporządzania. Otrzymanie dotacji oznacza rzeczywisty wpływ środków pieniężnych, natomiast dalsze wykorzystanie finansowania związane jest z ponoszeniem wydatków w ramach realizowanego projektu. Analiza przepływów może zatem uzupełniać informacje wynikające z bilansu i rachunku zysków i strat, pokazując finansowy przebieg realizowanego przedsięwzięcia.
Sprawozdanie finansowe umożliwia więc obserwowanie skutków korzystania ze środków europejskich w różnych wymiarach. Bilans wskazuje wpływ dotacji między innymi na strukturę majątku oraz źródła jego finansowania. Rachunek zysków i strat pozwala analizować wpływ rozliczenia wsparcia na wynik jednostki. Rachunek przepływów pieniężnych przedstawia natomiast rzeczywiste przepływy środków. Dodatkowe informacje i objaśnienia mogą dostarczać odbiorcy szerszego kontekstu potrzebnego do prawidłowej interpretacji wykazanych wartości.
Zagadnienie to ma znaczenie nie tylko dla prawidłowości formalnej sprawozdawczości, lecz także dla oceny ekonomicznej skutków wykorzystania dotacji. Finansowanie unijne powinno służyć realizacji określonego przedsięwzięcia i prowadzić do osiągnięcia zakładanych rezultatów. W przypadku przedsiębiorstwa może to oznaczać między innymi zwiększenie potencjału produkcyjnego, unowocześnienie majątku, wprowadzenie nowych technologii, rozwój działalności czy poprawę wyników ekonomicznych. Sama informacja o otrzymaniu dotacji nie pozwala więc jeszcze ocenić, czy została ona wykorzystana efektywnie.
Z tego względu analiza sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa będącego beneficjentem może stanowić istotny element oceny rezultatów wykorzystania środków europejskich. Porównanie wartości poszczególnych pozycji bilansu oraz rachunku zysków i strat w kolejnych okresach może wskazywać zmiany zachodzące w sytuacji majątkowej i finansowej jednostki. Uzupełnieniem takiej analizy może być wykorzystanie podstawowych wskaźników finansowych.
Należy jednak zachować ostrożność przy bezpośrednim przypisywaniu wszystkich zmian wyników przedsiębiorstwa otrzymanej dotacji. Na sytuację ekonomiczną podmiotu wpływa jednocześnie wiele czynników, takich jak poziom sprzedaży, ceny, koszty prowadzenia działalności, decyzje inwestycyjne, sytuacja w sektorze czy zmiany otoczenia gospodarczego. Ocena wpływu wsparcia powinna zatem uwzględniać szerszy kontekst działalności badanego przedsiębiorstwa.
Rola funduszy europejskich nie ogranicza się jedynie do uzupełniania źródeł finansowania. W wielu przypadkach środki te mogą zachęcać przedsiębiorstwa do podejmowania inwestycji oraz działań modernizacyjnych, które w innych warunkach byłyby trudniejsze do przeprowadzenia. Aktualna perspektywa finansowa 2021–2027 obejmuje szereg programów ukierunkowanych między innymi na gospodarkę, rozwój cyfrowy, infrastrukturę, środowisko i rozwój społeczny.
Przedsiębiorstwo ubiegające się o wsparcie powinno jednak brać pod uwagę nie tylko potencjalne korzyści, ale także obowiązki wynikające z realizacji projektu. Środki są przeznaczone na określony cel, a ich wykorzystanie musi być odpowiednio dokumentowane. Dla rachunkowości oznacza to konieczność zachowania takiego sposobu ewidencji, który pozwala jednoznacznie określić zdarzenia związane z realizowanym przedsięwzięciem i prawidłowo przedstawić ich skutki w sprawozdaniu finansowym.
Wybór tematu niniejszej pracy wynika z praktycznego znaczenia dotacji europejskich dla funkcjonowania przedsiębiorstw oraz konieczności właściwego odzwierciedlania ich skutków w rachunkowości i sprawozdawczości finansowej. Problematyka ta łączy dwa istotne obszary: możliwości finansowania rozwoju przedsiębiorstw ze środków UE oraz zasady rachunkowego przedstawiania tego finansowania.
Głównym celem niniejszej pracy jest przedstawienie zasad ujmowania dotacji ze środków Unii Europejskiej w sprawozdaniach finansowych beneficjentów oraz ocena ich odzwierciedlenia na przykładzie podmiotów obsługiwanych przez wybrane biuro rachunkowe. Realizacja celu wymaga przedstawienia podstaw sprawozdawczości finansowej, scharakteryzowania znaczenia funduszy europejskich dla działalności przedsiębiorstw oraz przeprowadzenia analizy praktycznego sposobu rozliczenia otrzymanego wsparcia.
Przedmiotem pracy jest sposób ewidencji, rozliczania i prezentacji dotacji pochodzących ze środków Unii Europejskiej w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw będących ich beneficjentami. Szczególna uwaga zostanie poświęcona wpływowi otrzymanego finansowania na bilans, rachunek zysków i strat oraz wybrane wskaźniki służące ocenie sytuacji ekonomiczno-finansowej.
Główny problem badawczy można sformułować w postaci pytania: w jaki sposób dotacje pochodzące ze środków Unii Europejskiej są ujmowane w księgach rachunkowych i prezentowane w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw oraz jaki jest ich wpływ na obraz sytuacji ekonomiczno-finansowej beneficjentów?
W celu realizacji założeń pracy zastosowana zostanie przede wszystkim metoda analizy literatury przedmiotu oraz obowiązujących regulacji dotyczących rachunkowości. Podstawowe znaczenie posiadać będzie ustawa o rachunkowości, określająca zasady sporządzania sprawozdań finansowych oraz rozliczania środków przeznaczonych między innymi na finansowanie aktywów trwałych. Pomocniczo wykorzystane mogą zostać również Krajowe Standardy Rachunkowości publikowane przez Ministerstwo Finansów.
W części empirycznej zastosowana zostanie analiza dokumentacji księgowej i sprawozdawczej beneficjentów obsługiwanych przez wybrane biuro rachunkowe. W zależności od dostępności materiałów możliwe będzie porównanie sposobów ujmowania różnych rodzajów dofinansowania oraz ich wpływu na wybrane pozycje sprawozdań finansowych. Zastosowana zostanie także analiza porównawcza oraz podstawowa analiza wskaźnikowa umożliwiająca ocenę zmian sytuacji ekonomiczno-finansowej badanych podmiotów.
Praca została podzielona na trzy zasadnicze rozdziały. Rozdział pierwszy poświęcony jest sprawozdawczości finansowej w ogólnym aspekcie działalności przedsiębiorstwa. W pierwszej kolejności przedstawiona zostanie istota sprawozdania finansowego oraz znaczenie zawartych w nim informacji. Następnie omówione zostaną podstawowe zasady jego sporządzania i prezentacji oraz rodzaje sprawozdań.
W dalszej części rozdziału pierwszego scharakteryzowane zostaną najważniejsze elementy sprawozdania finansowego. Przedstawiona zostanie struktura i treść bilansu, pozwalającego na ocenę stanu majątku przedsiębiorstwa oraz źródeł jego finansowania. Następnie omówiony zostanie rachunek zysków i strat oraz jego rola w prezentowaniu wyników działalności przedsiębiorstwa. Kolejne części będą dotyczyć rachunku przepływów pieniężnych i zestawienia zmian w kapitale własnym. Przedstawienie poszczególnych elementów sprawozdawczości stworzy podstawę dla późniejszej analizy skutków otrzymanych dotacji.
Rozdział drugi będzie dotyczyć dotacji i innych możliwości wsparcia przedsiębiorstw przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej. W pierwszej kolejności przedstawiona zostanie rola funduszy europejskich jako jednego ze źródeł finansowania działalności i rozwoju przedsiębiorstw. Następnie omówione zostaną wybrane programy wsparcia oraz podstawowe możliwości korzystania z funduszy europejskich przez przedsiębiorców. Rozdział zakończy ocena znaczenia dotacji dla rozwoju przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na realizację przedsięwzięć inwestycyjnych i rozwojowych.
Rozdział trzeci będzie miał charakter empiryczny i zostanie poświęcony praktycznej analizie sposobu odzwierciedlenia dotacji unijnych w sprawozdawczości finansowej. W pierwszej części przedstawiona zostanie charakterystyka badanego podmiotu lub podmiotów obsługiwanych przez wybrane biuro rachunkowe oraz charakter otrzymanego przez nie wsparcia.
Następnie przeprowadzona zostanie analiza sprawozdań finansowych, ze szczególnym uwzględnieniem bilansu i rachunku zysków i strat. Uzupełnieniem będzie analiza wybranych wskaźników ekonomiczno-finansowych. Pozwoli ona określić zmiany zachodzące w sytuacji badanych przedsiębiorstw oraz stworzy podstawę do dalszej oceny znaczenia otrzymanego finansowania.
Ostatnim etapem będzie analiza sposobu ewidencji i prezentacji dotacji w sprawozdaniach finansowych. Pozwoli to wskazać, jakie pozycje sprawozdania ulegają zmianie wskutek otrzymania i rozliczania dofinansowania oraz w jaki sposób finansowanie wpływa na obraz sytuacji majątkowej i wynikowej beneficjenta. Szczególne znaczenie posiadać będzie rozróżnienie pomiędzy finansowaniem działalności bieżącej a wsparciem przeznaczonym na nabycie lub wytworzenie aktywów trwałych, które zgodnie z ustawą o rachunkowości podlega rozliczaniu poprzez rozliczenia międzyokresowe przychodów i jest stopniowo odnoszone na pozostałe przychody operacyjne.
Analiza odzwierciedlenia dotacji unijnych w sprawozdaniach finansowych ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia prawidłowości prowadzenia rachunkowości, jak i możliwości właściwej interpretacji danych finansowych przedsiębiorstwa. Dotacja jest bowiem zdarzeniem, które może wpływać na majątek jednostki, źródła jego finansowania oraz osiągany wynik, ale charakter tego wpływu zależy od rodzaju i przeznaczenia otrzymanych środków.
Prawidłowe ujęcie wsparcia pozwala zachować rzetelność i przejrzystość informacji zawartych w sprawozdaniu finansowym. Jest to szczególnie istotne w przypadku podmiotów korzystających z finansowania inwestycyjnego, którego skutki ekonomiczne rozłożone są na wiele kolejnych okresów. Zestawienie zasad teoretycznych z praktyką wybranego biura rachunkowego pozwoli więc nie tylko przedstawić obowiązujące reguły, lecz również ocenić sposób ich zastosowania w rzeczywistych warunkach prowadzenia rachunkowości przedsiębiorstw.