PLAN PRACY LICENCJACKIEJ
TEMAT: WYZNACZANIE KOSZTÓW JEDNOSTKOWYCH PRODUKTÓW NA PODSTAWIE PRZEDSIĘBIORSTWA PRODUKCYJNEGO
WSTĘP
ROZDZIAŁ I. ISTOTA KOSZTÓW W DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA
1.1. Pojęcie i klasyfikacja kosztów
1.2. Podstawowe czynniki wpływające na koszty przedsiębiorstwa
1.3. Zasady rachunku kosztów
1.4. Grupowanie kosztów w ewidencji księgowej przedsiębiorstwa
1.4.1. Grupowanie kosztów w układzie rodzajowym
1.4.2. Grupowanie kosztów w układzie podmiotowym (według typów działalności, miejsc ich powstawania)
1.4.3. Grupowanie kosztów układzie przedmiotowym (według nośników)
1.5. Pojęcie kosztu jednostkowego produktu i sposób jego obliczania
ROZDZIAŁ II. DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA PRZEDSIĘBIORSTWA X
2.1. Ogólna charakterystyka przedsiębiorstwa produkcyjnego X
2.2. Profil działalności przedsiębiorstwa
2.3. Istota procesu produkcyjnego
2.4. Organizacja procesu produkcyjnego i jego wpływ na koszty
ROZDZIAŁ III. WYZNACZANIE KOSZTÓW JEDNOSTKOWYCH PRODUKTÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE X
3.1. Znaczenie badania kosztów jednostkowych w przedsiębiorstwie X
3.2. Analiza progu rentowności w ujęciu ilościowym i wartościowym
3.3. Wyznaczenie marginesu bezpieczeństwa spadku i wzrostu kosztów jednostkowych
ZAKOŃCZENIE
BIBLIOGRAFIA
SPIS RYSUNKÓW
SPIS TABEL
Wstęp
Prowadzenie działalności produkcyjnej wiąże się z koniecznością ponoszenia różnego rodzaju kosztów związanych między innymi z zakupem materiałów i surowców, wykorzystaniem maszyn i urządzeń, zatrudnieniem pracowników, zużyciem energii, organizacją procesu produkcyjnego czy utrzymaniem zaplecza administracyjnego. Wielkość oraz struktura tych kosztów w znacznym stopniu wpływają na sytuację ekonomiczną przedsiębiorstwa, jego możliwości rozwojowe oraz pozycję zajmowaną na rynku. Z tego względu właściwe rozpoznawanie, ewidencjonowanie, klasyfikowanie oraz analizowanie kosztów stanowi jeden z podstawowych elementów racjonalnego zarządzania każdym przedsiębiorstwem produkcyjnym.
Współczesne przedsiębiorstwa funkcjonują w warunkach zmieniającego się otoczenia gospodarczego oraz rosnącej konkurencji. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera umiejętność kontrolowania ponoszonych kosztów oraz określania ich wpływu na osiągane wyniki finansowe. Przedsiębiorstwo, które posiada szczegółowe informacje dotyczące kosztów swojej działalności, może sprawniej podejmować decyzje odnoszące się do wielkości produkcji, sposobu wykorzystania dostępnych zasobów, kształtowania oferty produktowej oraz ustalania cen sprzedaży. Informacje kosztowe mają więc znaczenie nie tylko dla prowadzenia rachunkowości, lecz również dla procesu zarządzania przedsiębiorstwem.
Szczególnie istotnym zagadnieniem w przedsiębiorstwie produkcyjnym jest ustalenie kosztu jednostkowego wytwarzanego produktu. Koszt jednostkowy pozwala określić, jaka część poniesionych przez przedsiębiorstwo kosztów przypada na jednostkę określonego wyrobu. Jego prawidłowe wyznaczenie umożliwia ocenę efektywności procesu produkcyjnego oraz stanowi jedno z podstawowych źródeł informacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji ekonomicznych. Informacja o wysokości kosztu jednostkowego może być wykorzystywana między innymi podczas kalkulowania ceny sprzedaży, planowania wielkości produkcji, oceny rentowności określonych produktów oraz poszukiwania możliwości ograniczenia kosztów.
Znajomość kosztu jednostkowego umożliwia również porównywanie kosztów rzeczywiście poniesionych z kosztami planowanymi. Pozwala to określić, czy proces produkcyjny przebiega zgodnie z założeniami przedsiębiorstwa, a także wskazać obszary, w których występują niekorzystne odchylenia. Wysokość kosztu jednostkowego może zmieniać się w zależności od wielu czynników, takich jak ceny materiałów i surowców, poziom wynagrodzeń, koszty energii, stopień wykorzystania zdolności produkcyjnych, skala prowadzonej działalności czy organizacja procesu technologicznego. Z tego względu wyznaczanie kosztów jednostkowych nie powinno być traktowane wyłącznie jako czynność rachunkowa, lecz jako element szerszego systemu informacji wspierającego zarządzanie przedsiębiorstwem.
Istotne znaczenie ma również sposób klasyfikowania i grupowania kosztów. Te same koszty mogą być analizowane z różnych punktów widzenia, zależnie od celu, któremu ma służyć określona informacja. W rachunkowości stosuje się między innymi podział kosztów według rodzaju, miejsca ich powstawania oraz nośników kosztów. Układ rodzajowy pozwala określić, jakie rodzaje zasobów zostały zużyte w działalności przedsiębiorstwa. Grupowanie kosztów według miejsc powstawania umożliwia z kolei przyporządkowanie ich poszczególnym jednostkom organizacyjnym, wydziałom lub rodzajom działalności. Szczególnie istotne z punktu widzenia kalkulacji kosztu jednostkowego jest natomiast grupowanie według nośników kosztów, dzięki któremu możliwe jest określenie kosztów związanych z konkretnymi produktami.
Wyznaczanie kosztu jednostkowego ma również bezpośredni związek z analizą rentowności działalności produkcyjnej. Samo ustalenie poziomu ponoszonych kosztów nie jest bowiem wystarczające do kompleksowej oceny sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa. Konieczne jest także zestawienie kosztów z osiąganymi przychodami oraz określenie poziomu produkcji i sprzedaży, przy którym przedsiębiorstwo zaczyna osiągać zysk. Narzędziem wykorzystywanym w tym celu jest analiza progu rentowności. Pozwala ona ustalić taką wielkość sprzedaży, przy której osiągane przychody są równe ponoszonym kosztom, a wynik finansowy przedsiębiorstwa wynosi zero.
Próg rentowności może być określany zarówno w ujęciu ilościowym, jak i wartościowym. Pierwsze z tych ujęć pozwala ustalić liczbę jednostek produktu, które przedsiębiorstwo powinno sprzedać, aby pokryć poniesione koszty. Ujęcie wartościowe wskazuje natomiast wartość przychodów ze sprzedaży niezbędną do osiągnięcia tego samego rezultatu. Analiza ta jest szczególnie przydatna w procesie planowania działalności oraz oceny ryzyka gospodarczego. Jej uzupełnieniem może być określenie marginesu bezpieczeństwa, który informuje, o ile może zmniejszyć się poziom sprzedaży lub pogorszyć się określone parametry ekonomiczne, zanim przedsiębiorstwo zacznie ponosić stratę.
Znaczenie problematyki kosztów jednostkowych wynika również z faktu, że nawet stosunkowo niewielkie zmiany kosztu wytworzenia pojedynczego produktu mogą mieć istotny wpływ na wynik całego przedsiębiorstwa, szczególnie w przypadku produkcji prowadzonej na dużą skalę. Wzrost cen surowców, energii czy usług wykorzystywanych w produkcji może prowadzić do zwiększenia kosztu jednostkowego, a tym samym zmniejszenia osiąganej marży. Przedsiębiorstwo musi wówczas zdecydować, czy możliwe jest przeniesienie wzrostu kosztów na odbiorców poprzez zwiększenie ceny produktu, czy też konieczne jest poszukiwanie oszczędności i zmian organizacyjnych. Prawidłowo prowadzony rachunek kosztów dostarcza informacji pozwalających podejmować takie decyzje na podstawie danych ekonomicznych.
Głównym celem niniejszej pracy jest przedstawienie zasad wyznaczania kosztów jednostkowych produktów oraz ich praktycznego zastosowania na przykładzie przedsiębiorstwa produkcyjnego X. Realizacja celu głównego wymaga przedstawienia istoty i klasyfikacji kosztów, zasad ich ewidencjonowania oraz sposobów grupowania, a następnie wykorzystania uzyskanych informacji do analizy działalności wybranego przedsiębiorstwa. Szczególna uwaga zostanie poświęcona znaczeniu kosztu jednostkowego dla oceny rentowności produkcji oraz określeniu jego związku z progiem rentowności i marginesem bezpieczeństwa.
Przedmiotem pracy są zatem koszty działalności produkcyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem kosztów przypadających na jednostkę wytwarzanego produktu. Podmiotem przeprowadzanej analizy jest przedsiębiorstwo produkcyjne X. Zakres tematyczny pracy obejmuje zarówno zagadnienia teoretyczne dotyczące rachunku kosztów, jak i praktyczne wykorzystanie informacji kosztowych w przedsiębiorstwie. Przyjęta konstrukcja pracy pozwala na przejście od ogólnych zagadnień związanych z kosztami do ich zastosowania w analizie konkretnego podmiotu gospodarczego.
W pracy wykorzystano przede wszystkim metodę analizy literatury przedmiotu dotyczącej rachunkowości, rachunku kosztów oraz ekonomiki przedsiębiorstwa. Część teoretyczna została oparta na dostępnych opracowaniach dotyczących klasyfikacji kosztów, zasad ich ewidencji i rozliczania oraz sposobów ustalania kosztu jednostkowego. W części praktycznej zastosowano analizę danych dotyczących działalności przedsiębiorstwa X oraz obliczenia pozwalające na określenie kosztów jednostkowych, progu rentowności i marginesu bezpieczeństwa. Połączenie ujęcia teoretycznego z analizą praktyczną pozwala przedstawić znaczenie informacji kosztowej w rzeczywistych warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego.
Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono istotę kosztów w działalności przedsiębiorstwa. Wyjaśniono pojęcie kosztów oraz zaprezentowano podstawowe kryteria ich klasyfikacji. Omówiono czynniki wpływające na poziom kosztów przedsiębiorstwa oraz zasady prowadzenia rachunku kosztów. Istotną część rozdziału stanowi charakterystyka sposobów grupowania kosztów w ewidencji księgowej, obejmująca układ rodzajowy, podmiotowy oraz przedmiotowy. Rozdział zakończono przedstawieniem pojęcia kosztu jednostkowego produktu oraz sposobów jego obliczania.
Rozdział drugi poświęcono charakterystyce działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa X. Zaprezentowano podstawowe informacje dotyczące badanego podmiotu oraz jego profilu działalności. Następnie omówiono istotę realizowanego procesu produkcyjnego, a także sposób jego organizacji. Szczególną uwagę zwrócono na zależności występujące między przebiegiem produkcji a poziomem ponoszonych kosztów. Pozwala to wskazać elementy działalności przedsiębiorstwa, które mają istotny wpływ na kształtowanie kosztu jednostkowego wytwarzanych produktów.
Rozdział trzeci ma charakter analityczny i koncentruje się na wyznaczaniu kosztów jednostkowych produktów w przedsiębiorstwie X. Przedstawiono znaczenie badania kosztów jednostkowych dla zarządzania działalnością przedsiębiorstwa oraz dokonano analizy progu rentowności w ujęciu ilościowym i wartościowym. Ostatnim elementem analizy jest wyznaczenie marginesu bezpieczeństwa oraz określenie wpływu zmian kosztów jednostkowych na sytuację ekonomiczną przedsiębiorstwa. Przeprowadzone obliczenia pozwalają ocenić relacje między kosztami, wielkością sprzedaży i rentownością prowadzonej działalności.
Podjęta w pracy problematyka ma znaczenie zarówno z teoretycznego, jak i praktycznego punktu widzenia. Prawidłowe ustalanie kosztów jednostkowych pozwala bowiem nie tylko określić faktyczny koszt wytworzenia produktu, ale również dostarcza informacji niezbędnych do podejmowania decyzji dotyczących cen, wielkości produkcji, struktury asortymentowej oraz sposobów ograniczania kosztów. Tym samym rachunek kosztów jednostkowych stanowi ważny instrument wspierający zarządzanie przedsiębiorstwem produkcyjnym oraz umożliwiający ocenę efektywności prowadzonej przez nie działalności.