Wstęp
Rozdział I
Sektor finansów publicznych
1.1. Pojęcie sektora finansów publicznych
1.2. Konstytucyjne podstawy funkcjonowania sektora publicznego
1.3. Jednostki sektora publicznego
1.4. Zarządzanie ryzykiem w jednostce sektora finansów publicznych
Rozdział II
Zasady audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych
2.1. Istota i rodzaje audytu wewnętrznego
2.2. Regulacje w zakresie audytu wewnętrznego
2.3. Zadanie audytowe i jego realizacja
2.4. Obszary audytu wewnętrznego
Rozdział III
Kontrola wewnętrzna w Urzędzie Miasta
3.1. Organizacja działu audytu wewnętrznego w Urzędzie Miasta
3.1.1. Organizacja pracy w komórce audytu wewnętrznego
3.1.2. Obowiązki i uprawnienia audytora wewnętrznego
3.2. Plan kontroli w Urzędzie Miasta
3.1.1. Kontrola organizacyjno – prawna
3. 1. 2. Kontrola finansowa
3. 1 .3. Plan inwentaryzacji
3. 3. Wewnętrzna kontrola w Urzędzie Miasta
3.2.1. Kontrola funkcjonalna
3.2.2. Kontrola instytucjonalna
3.4. Wnioski
Zakończenie
Bibliografia
Spis rysunków i tablic
Przykładową bibliografię do tej pracy znajdziesz na stronie – bibliografie prac magisterskich
Wstęp
Sektor finansów publicznych stanowi jeden z najważniejszych obszarów funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Obejmuje podmioty realizujące zadania publiczne oraz gospodarujące środkami pochodzącymi przede wszystkim z dochodów publicznych. Charakter działalności tych jednostek powoduje, że szczególnego znaczenia nabierają zasady legalności, gospodarności, celowości, efektywności, przejrzystości oraz odpowiedzialności za sposób wykorzystywania powierzonych środków. Ustawa o finansach publicznych zalicza do sektora między innymi organy władzy publicznej, jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, jednostki budżetowe oraz inne wskazane ustawowo podmioty.
Właściwe gospodarowanie środkami publicznymi nie może ograniczać się wyłącznie do zgodnego z prawem dokonywania wydatków. Jednostka publiczna powinna również dążyć do osiągania założonych celów przy racjonalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów, właściwie identyfikować ryzyka, zapewniać wiarygodność informacji, chronić posiadane zasoby oraz tworzyć mechanizmy pozwalające odpowiednio wcześnie wykrywać problemy i reagować na nie.
Szczególne znaczenie posiada to w jednostkach samorządu terytorialnego, które bezpośrednio realizują znaczną część zadań publicznych istotnych z punktu widzenia codziennego funkcjonowania mieszkańców. Miasta odpowiadają za liczne obszary związane między innymi z gospodarką komunalną, transportem, edukacją, pomocą społeczną, kulturą, inwestycjami, gospodarką nieruchomościami czy lokalną infrastrukturą. Zakres i złożoność wykonywanych zadań powodują, że konieczne jest stworzenie odpowiednich mechanizmów zarządzania i nadzoru.
Jednym z takich mechanizmów jest kontrola zarządcza. Zgodnie z aktualnym art. 68 ustawy o finansach publicznych stanowi ona ogół działań podejmowanych w celu zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Jej cele obejmują w szczególności zgodność działalności z przepisami prawa i procedurami wewnętrznymi, skuteczność i efektywność działania, wiarygodność sprawozdań, ochronę zasobów, przestrzeganie zasad etycznego postępowania, sprawny przepływ informacji oraz zarządzanie ryzykiem.
Kontrola zarządcza nie jest zatem pojedynczą kontrolą prowadzoną okresowo przez określonego pracownika. Jest systemem obejmującym sposób organizacji i funkcjonowania całej jednostki. Jej elementami mogą być między innymi właściwy podział obowiązków, procedury zatwierdzania operacji, system upoważnień, zarządzanie ryzykiem, zasady ochrony informacji i mienia, monitorowanie realizacji zadań oraz przepływ informacji pomiędzy poszczególnymi komórkami organizacyjnymi.
W jednostce samorządu terytorialnego odpowiedzialność za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej ustawodawca przypisuje między innymi wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Oznacza to, że kontrola zarządcza nie może być postrzegana wyłącznie jako zadanie wyspecjalizowanej komórki kontrolnej. Jest elementem odpowiedzialności kierownictwa za sposób działania całej organizacji.
Jednocześnie sam fakt istnienia procedur i mechanizmów kontrolnych nie gwarantuje, że rzeczywiście funkcjonują one prawidłowo. Procedura może być niewłaściwie zaprojektowana, nieaktualna, nieprzestrzegana albo nieadekwatna do występującego ryzyka. Z tego względu potrzebna jest działalność umożliwiająca niezależną ocenę funkcjonowania systemu.
Taką rolę w sektorze finansów publicznych pełni audyt wewnętrzny. Obowiązujący art. 272 ustawy o finansach publicznych określa go jako działalność niezależną i obiektywną, której celem jest wspieranie kierownika jednostki w realizacji celów i zadań poprzez systematyczną ocenę kontroli zarządczej oraz czynności doradcze. Ocena ta odnosi się przede wszystkim do adekwatności, skuteczności i efektywności kontroli zarządczej.
Definicja ustawowa pokazuje zasadniczą różnicę pomiędzy audytem a kontrolą zarządczą. Audytor wewnętrzny nie powinien przejmować odpowiedzialności za bieżące zarządzanie jednostką ani projektować i wykonywać wszystkich mechanizmów kontrolnych, które następnie miałby sam oceniać. Jego zadaniem jest spojrzenie na funkcjonowanie jednostki z odpowiedniego poziomu niezależności oraz dostarczenie kierownictwu informacji o tym, czy przyjęte rozwiązania rzeczywiście pozwalają właściwie realizować cele.
Audyt wewnętrzny nie powinien być również utożsamiany z tradycyjnie rozumianą kontrolą nastawioną przede wszystkim na wykrywanie błędów i wskazywanie osób odpowiedzialnych za nieprawidłowości. Współczesne podejście jest znacznie szersze. Audyt powinien uwzględniać ryzyko i koncentrować się na tych procesach oraz problemach, które mogą mieć największe znaczenie dla osiągania celów jednostki.
W praktyce oznacza to możliwość badania bardzo różnych obszarów funkcjonowania urzędu. Przedmiotem zadania audytowego mogą być procesy finansowe, zamówienia publiczne, gospodarka majątkiem, realizacja inwestycji, bezpieczeństwo informacji, obsługa mieszkańców, zarządzanie zasobami ludzkimi, systemy informatyczne, ochrona danych czy realizacja konkretnych zadań publicznych. Zakres audytu nie powinien być więc automatycznie ograniczany do spraw księgowych i finansowych.
Podejście oparte na ryzyku powoduje, że punktem wyjścia dla działalności audytowej powinno być rozpoznanie czynników mogących utrudniać realizację celów urzędu. Ryzykiem może być zarówno możliwość niezgodnego z prawem wydatkowania środków, jak i opóźnienie ważnej inwestycji, niewystarczające zabezpieczenie danych, nieskuteczna procedura obsługi spraw czy brak pracowników posiadających odpowiednie kompetencje.
Zarządzanie ryzykiem pozostaje przy tym elementem kontroli zarządczej. Ustawa o finansach publicznych wymienia je wprost wśród jej podstawowych celów. Ministerstwo Finansów nadal publikuje również szczegółowe wytyczne dotyczące planowania i zarządzania ryzykiem w jednostkach sektora finansów publicznych.
Ryzyko nie powinno być rozumiane wyłącznie jako możliwość wystąpienia nadużycia finansowego. Może ono dotyczyć każdego zdarzenia, które wpływa na zdolność organizacji do osiągnięcia przyjętych celów. Dlatego prawidłowo funkcjonujący system powinien obejmować identyfikowanie ryzyka, jego analizę, ocenę prawdopodobieństwa i możliwych skutków oraz podejmowanie działań pozwalających ograniczać je do poziomu akceptowanego przez kierownictwo.
Właśnie z tego powodu zarządzanie ryzykiem powinno stanowić istotną część pracy dotyczącej audytu wewnętrznego w urzędzie miasta. Pozwala bowiem wyjaśnić, według jakiej logiki powinny być wybierane obszary podlegające audytowi. Zasoby komórki audytu są ograniczone i nie jest możliwe szczegółowe zbadanie każdego procesu w każdym roku. Konieczne staje się więc kierowanie uwagi przede wszystkim na obszary posiadające największe znaczenie.
Znajduje to odzwierciedlenie również w przepisach dotyczących planowania audytu. Ustawa przewiduje prowadzenie audytu na podstawie rocznego planu audytu, który przygotowuje się z uwzględnieniem analizy ryzyka. Audyt może być również przeprowadzony poza planem, jeżeli wystąpią uzasadnione okoliczności.
Plan audytu nie jest więc prostym harmonogramem kontroli kolejnych wydziałów. Powinien wynikać z oceny ryzyka i znaczenia poszczególnych obszarów dla realizacji zadań jednostki. Taki sposób planowania pozwala koncentrować ograniczone zasoby audytu na tych procesach, w których niezależna ocena może przynieść organizacji największą wartość.
Szczególne znaczenie posiada również odpowiednie usytuowanie audytu w strukturze organizacyjnej. Ustawa wymaga zapewnienia warunków pozwalających na niezależne, obiektywne i efektywne prowadzenie audytu oraz organizacyjnej odrębności komórki audytu wewnętrznego. Kierownik komórki audytu wewnętrznego podlega bezpośrednio kierownikowi jednostki.
W przypadku jednostki samorządu terytorialnego zadania przypisane kierownikowi jednostki w zakresie audytu wykonuje odpowiednio wójt, burmistrz, prezydent miasta albo przewodniczący zarządu danej jednostki samorządu. Ustawa stanowi ponadto, że w jednostce samorządu terytorialnego komórkę audytu wewnętrznego tworzy się w urzędzie tej jednostki.
Rozwiązanie to ma chronić zdolność audytora do formułowania ocen niezależnie od interesów poszczególnych wydziałów i pracowników. Audytor może bowiem badać obszary, w których pojawiają się istotne problemy, i powinien posiadać możliwość przedstawienia kierownictwu informacji również wtedy, gdy ustalenia są krytyczne dla dotychczasowego sposobu działania.
Nie oznacza to jednak pełnego oderwania audytora od organizacji. Audyt wewnętrzny ma wspierać kierownika jednostki. Właściwa relacja wymaga więc zarówno niezależności, jak i dobrej komunikacji z kierownictwem oraz pracownikami. Audytor powinien rozumieć cele jednostki, znać jej procesy i potrafić wskazywać rozwiązania możliwe do zastosowania w praktyce.
Działalność audytowa może obejmować zarówno zadania zapewniające, jak i czynności doradcze. W zadaniu zapewniającym audytor dokonuje obiektywnej oceny określonego obszaru, gromadzi dowody, analizuje sposób funkcjonowania procesu i formułuje wyniki. Czynności doradcze mają natomiast służyć wspieraniu kierownictwa w określonym problemie, bez przejmowania przez audytora odpowiedzialności za zarządzanie.
Ważne jest zachowanie właściwej granicy pomiędzy doradzaniem a podejmowaniem decyzji. Audytor może przykładowo wskazać zagrożenia związane z projektem nowej procedury i zaproponować elementy wymagające uwzględnienia. Ostateczna decyzja dotycząca sposobu zaprojektowania i wdrożenia procedury powinna jednak pozostać po stronie kierownictwa.
Znaczenie audytu wewnętrznego w sektorze publicznym wynika również z charakteru środków, którymi dysponują jednostki. Środki publiczne powinny być wykorzystywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiąganiu założonych celów. Aktualne przepisy ustawy o finansach publicznych nadal formułują te wymogi w odniesieniu do dokonywania wydatków publicznych.
Audyt może dzięki temu wykraczać poza pytanie, czy wydatek został dokonany zgodnie z formalną procedurą. Równie ważne może być ustalenie, czy sposób organizacji procesu umożliwia osiągnięcie oczekiwanych rezultatów, czy występują zbędne koszty, czy działania są wykonywane terminowo oraz czy przyjęte mechanizmy pozwalają zapobiegać powtarzaniu się problemów.
W przypadku urzędu miasta takie podejście może mieć istotne znaczenie społeczne. Rezultaty pracy jednostki są bezpośrednio odczuwane przez mieszkańców. Nieefektywny proces oznacza nie tylko problem wewnętrzny urzędu, ale może prowadzić do długiego oczekiwania na załatwienie sprawy, opóźnienia inwestycji lub niewłaściwego wykorzystania zasobów finansowanych ze środków publicznych.
Audyt wewnętrzny może więc tworzyć wartość nie tylko poprzez wykrywanie nieprawidłowości, lecz również przez wskazywanie możliwości usprawnienia procesów. Warunkiem jest jednak to, aby jego wyniki były wykorzystywane przez kierownictwo, a działania podjęte w odpowiedzi na ustalenia były później monitorowane.
Proces realizacji zadania audytowego powinien mieć charakter uporządkowany. Obejmuje przygotowanie zadania, poznanie badanego obszaru, określenie ryzyk, ustalenie celów i zakresu badania, wykonanie odpowiednich czynności, zgromadzenie dowodów, sformułowanie ustaleń i zaleceń oraz przedstawienie wyników.
Istotne jest, aby ustalenia audytu były oparte na odpowiednich dowodach. Audytor nie może opierać wniosków wyłącznie na przekonaniu lub intuicji. Powinien analizować dokumentację, dane z systemów, procedury, wyjaśnienia pracowników, wyniki obserwacji oraz inne informacje pozwalające uzasadnić formułowane oceny.
Jednocześnie zakres prowadzonych czynności powinien być proporcjonalny do ryzyka i znaczenia badanego problemu. Audyt nie polega na sprawdzeniu każdego dokumentu. Jego zadaniem jest uzyskanie wystarczającej podstawy do sformułowania racjonalnej oceny badanego obszaru.
Szczególnego znaczenia nabiera również etap formułowania zaleceń. Powinny one odnosić się do przyczyn stwierdzonych problemów, a nie wyłącznie do ich objawów. Jeżeli audyt wykrywa powtarzający się błąd wynikający z wadliwego procesu, samo poprawienie konkretnych dokumentów nie rozwiązuje problemu. Konieczna może być zmiana sposobu organizacji pracy, zakresu odpowiedzialności, systemu informatycznego lub procedury.
Wartość audytu zależy więc w dużym stopniu od tego, czy prowadzi on do rzeczywistego doskonalenia sposobu działania jednostki. Nie powinien być oceniany wyłącznie na podstawie liczby przeprowadzonych zadań czy sporządzonych sprawozdań. Znaczenie ma przede wszystkim wpływ uzyskanych wyników na bezpieczeństwo, efektywność oraz zdolność urzędu do realizowania celów.
Działalność audytu w polskim sektorze publicznym jest uregulowana przede wszystkim ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz aktami wykonawczymi i standardami określonymi przez Ministra Finansów. Ustawa reguluje między innymi definicję audytu, jednostki zobowiązane do jego prowadzenia, organizację komórki audytu, zasady planowania oraz wymagania wobec osób prowadzących audyt.
Aktualny stan prawny wymaga przy tym szczególnej uwagi. W maju 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o finansach publicznych wprowadzająca między innymi nową ścieżkę uzyskania kwalifikacji zawodowych poprzez państwowy egzamin na audytora wewnętrznego. Pierwszy taki egzamin jest planowany na 2027 r.
Jednocześnie nie należy automatycznie przyjmować, że Globalne Standardy Audytu Wewnętrznego IIA obowiązujące na poziomie międzynarodowym od 9 stycznia 2025 r. zastąpiły już standardy właściwe dla polskich jednostek sektora finansów publicznych. Ministerstwo Finansów wskazuje, że do czasu zakończenia procesu implementacji nowych standardów w sektorze publicznym nadal stosowane są Międzynarodowe Standardy Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego określone komunikatem z 12 grudnia 2016 r. jako standardy dla jednostek sektora finansów publicznych.
Jest to szczególnie istotne przy opracowywaniu pracy w 2026 r. Starsza literatura może wskazywać rozwiązania prawidłowe w momencie jej wydania, lecz nie uwzględniać aktualnych zmian ustawowych ani trwającego procesu przejścia do nowych standardów. W pracy należy zatem rozróżniać obowiązujące źródła prawa od kierunków zmian oraz międzynarodowych standardów, które są przygotowywane do implementacji w polskim sektorze publicznym.
Obowiązek prowadzenia audytu w jednostkach samorządu terytorialnego zależy między innymi od poziomu wielkości budżetowych określonych w ustawie. Według aktualnego tekstu ustawy audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej kwota dochodów i przychodów albo wydatków i rozchodów przekracza 40 mln zł. Audyt może być również prowadzony w innych jednostkach, jeżeli kierownik podejmie taką decyzję.
Ustawa dopuszcza ponadto w określonych przypadkach prowadzenie audytu przez usługodawcę zewnętrznego. W jednostkach samorządu terytorialnego możliwość ta jest powiązana z poziomem wielkości budżetowych określonych ustawą. Oznacza to, że organizacja audytu może różnić się pomiędzy poszczególnymi miastami i powinna zostać przedstawiona na podstawie rzeczywistych dokumentów konkretnej jednostki.
Ma to szczególne znaczenie dla części praktycznej niniejszej pracy. Określenie „Urząd Miasta” nie powinno oznaczać abstrakcyjnego, modelowego urzędu, jeśli rozdział ma mieć charakter studium przypadku. Konieczne jest oparcie analizy na dokumentach wybranej jednostki, takich jak regulamin organizacyjny, karta audytu wewnętrznego, plan audytu, sprawozdania z wykonania planu, procedury kontroli zarządczej czy dostępne informacje dotyczące struktury organizacyjnej.
Dopiero na tej podstawie można przedstawić sposób rzeczywistego funkcjonowania audytu. Nie należy zakładać, że każdy urząd miasta posiada identyczną komórkę, taką samą liczbę audytorów czy analogiczne procedury. Ustawa tworzy ramy, ale sposób organizacji w konkretnym urzędzie zależy także od jego wielkości, struktury i lokalnych regulacji.
Szczególnej ostrożności wymaga również rozróżnienie planu audytu od planu kontroli. Są to dokumenty związane z różnymi funkcjami. Jeżeli tematem pracy jest audyt wewnętrzny, podstawowym dokumentem analizowanym w części praktycznej powinien być przede wszystkim roczny plan audytu wewnętrznego oraz sposób jego przygotowania na podstawie analizy ryzyka. Ustawa wprost przewiduje prowadzenie audytu na podstawie planu audytu.
Plan kontroli może zostać przedstawiony jako element odrębnego systemu kontroli funkcjonującego w urzędzie, ale nie powinien być automatycznie traktowany jako plan pracy audytora. Podobnie kontrola finansowa, kontrola organizacyjno-prawna czy inwentaryzacja mogą stanowić ważne mechanizmy funkcjonowania jednostki, lecz nie są z tego powodu zadaniami audytu wewnętrznego.
Rozróżnienie to jest jednym z najważniejszych założeń niniejszej pracy. Audyt wewnętrzny, kontrola zarządcza i czynności kontrolne pozostają ze sobą powiązane, lecz pełnią odmienne funkcje. Ich utożsamienie prowadziłoby do błędnego przedstawienia zarówno organizacji urzędu, jak i samej instytucji audytu.
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie i analiza zasad funkcjonowania audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych oraz ukazanie jego praktycznego zastosowania na przykładzie wybranego Urzędu Miasta, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji komórki audytu, planowania działalności na podstawie analizy ryzyka, realizacji zadań audytowych oraz relacji pomiędzy audytem wewnętrznym a systemem kontroli zarządczej.
Realizacja tak określonego celu wymaga połączenia analizy obowiązujących regulacji prawnych z analizą dokumentacji i praktyki konkretnej jednostki samorządu terytorialnego. Pozwala to z jednej strony przedstawić normatywny model audytu wewnętrznego, a z drugiej sprawdzić, w jaki sposób rozwiązania te znajdują zastosowanie w rzeczywistej strukturze urzędu.
Praca składa się z trzech zasadniczych rozdziałów. Rozdział pierwszy został poświęcony sektorowi finansów publicznych. W pierwszej kolejności przedstawione zostaje pojęcie sektora oraz charakter działalności prowadzonej przez należące do niego jednostki. Podstawą tej analizy są przede wszystkim regulacje ustawy o finansach publicznych określające katalog podmiotów tworzących sektor.
Następnie omówione zostają konstytucyjne podstawy funkcjonowania sektora publicznego oraz znaczenie zasad związanych z legalnością działania władz publicznych i gospodarką finansową państwa i samorządu. Pozwala to osadzić szczegółowe regulacje finansów publicznych w szerszym systemie prawnym.
Kolejna część rozdziału przedstawia jednostki tworzące sektor finansów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem jednostek samorządu terytorialnego i urzędu jako aparatu pomocniczego służącego realizacji zadań organów samorządowych.
Rozdział pierwszy zamyka problematyka zarządzania ryzykiem. Jej wyodrębnienie jest szczególnie istotne, ponieważ zarządzanie ryzykiem stanowi ustawowy element kontroli zarządczej i pozostaje bezpośrednio związane z planowaniem działalności audytowej.
Rozdział drugi poświęcony został zasadom audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. W pierwszej kolejności przedstawione zostaje pojęcie audytu oraz jego podstawowe funkcje. Punktem wyjścia pozostaje ustawowa definicja akcentująca niezależność, obiektywizm, systematyczną ocenę kontroli zarządczej i czynności doradcze.
Następnie omówione zostają regulacje prawne oraz standardy dotyczące prowadzenia audytu. Szczególnej uwagi wymaga aktualna sytuacja przejściowa związana z nowymi Globalnymi Standardami Audytu Wewnętrznego oraz zmianami ustawy o finansach publicznych wprowadzonymi w 2026 r.
Kolejna część przedstawia zadanie audytowe oraz sposób jego realizacji. Omówione zostają etapy obejmujące planowanie, analizę ryzyka, przeprowadzenie czynności, gromadzenie dowodów, formułowanie ustaleń i zaleceń, komunikowanie wyników oraz monitorowanie działań podejmowanych przez jednostkę.
Rozdział drugi kończy charakterystyka obszarów, które mogą podlegać audytowi wewnętrznemu. Istotne jest podkreślenie, że zakres działalności audytowej nie ogranicza się do gospodarki finansowej. Może obejmować wszystkie procesy posiadające znaczenie dla realizacji celów urzędu i funkcjonowania kontroli zarządczej.
Rozdział trzeci posiada charakter praktyczny i poświęcony jest funkcjonowaniu audytu wewnętrznego oraz kontroli zarządczej w wybranym Urzędzie Miasta. W pierwszej kolejności przedstawiona zostaje charakterystyka jednostki oraz miejsce audytu wewnętrznego w jej strukturze organizacyjnej.
Następnie analizowana jest organizacja komórki audytu wewnętrznego, sposób jej podporządkowania, organizacja pracy oraz zakres obowiązków i uprawnień audytora. Ustawa wymaga, aby komórka audytu w jednostce samorządu terytorialnego była tworzona w urzędzie tej jednostki, a warunki działania zapewniały niezależne i obiektywne prowadzenie audytu.
Kolejna część poświęcona zostaje planowaniu audytu. Analizie podlega roczny plan audytu, sposób identyfikacji obszarów ryzyka oraz kryteria wyboru zadań. Pozwala to ocenić, czy działalność audytowa jest rzeczywiście ukierunkowana na najistotniejsze problemy jednostki.
W dalszej części analizowane są wybrane zadania audytowe lub obszary poddawane audytowi w badanym urzędzie. Jeżeli dostępna dokumentacja na to pozwala, można przedstawić charakter badanych procesów, główne rodzaje zidentyfikowanego ryzyka, formułowane ustalenia oraz sposób monitorowania realizacji zaleceń.
Osobno przedstawiony zostaje system kontroli zarządczej w urzędzie. Pozwala to wskazać mechanizmy funkcjonujące niezależnie od działalności audytora oraz wyjaśnić relację pomiędzy odpowiedzialnością kierownictwa za kontrolę zarządczą a zadaniem audytu polegającym na jej niezależnej ocenie.
Ostatnia część rozdziału obejmuje wnioski wynikające z przeprowadzonego studium przypadku. Powinny one odnosić się przede wszystkim do organizacji audytu, jego miejsca w strukturze, sposobu planowania na podstawie ryzyka, zakresu wykonywanych zadań oraz znaczenia wyników audytu dla funkcjonowania urzędu.
Analiza audytu wewnętrznego w urzędzie miasta pozwala połączyć teorię i przepisy prawa z rzeczywistą praktyką administracji samorządowej. Jest to szczególnie wartościowe, ponieważ o skuteczności audytu nie decyduje samo formalne ustanowienie jego funkcji, lecz sposób wykorzystania jej potencjału przez kierownictwo jednostki.
Audyt powinien dostarczać informacji pozwalających lepiej rozumieć ryzyko, identyfikować słabości procesów i doskonalić kontrolę zarządczą. Jednocześnie musi zachować niezależność niezbędną do formułowania obiektywnych ocen. Zachowanie równowagi pomiędzy funkcją zapewniającą, doradczą i wymogiem niezależności należy do najważniejszych warunków prawidłowego funkcjonowania audytu.
W sektorze samorządowym znaczenie audytu wykracza poza wewnętrzne potrzeby organizacyjne urzędu. Sprawność procesów administracyjnych wpływa bezpośrednio na jakość realizacji zadań publicznych oraz sposób gospodarowania środkami wspólnoty samorządowej. Audyt wewnętrzny może więc stanowić jeden z instrumentów wspierających nie tylko kierownictwo urzędu, ale pośrednio również jakość usług publicznych świadczonych mieszkańcom.
Z tego względu analiza praktycznego funkcjonowania audytu w urzędzie miasta jest uzasadniona zarówno z perspektywy finansów publicznych, jak i zarządzania administracją. Pozwala ocenić, w jaki sposób rozwiązania przewidziane przez ustawodawcę są stosowane w praktyce oraz jakie znaczenie może mieć niezależna ocena systemu kontroli zarządczej dla poprawy skuteczności, efektywności i zgodności działania jednostki samorządu terytorialnego.