Plan pracy licencjackiej
Wstęp
ROZDZIAŁ I. Podstawy zarządzania finansami przedsiębiorstwa
1.1. Proces podejmowania decyzji finansowych w przedsiębiorstwie
1.2. Analiza sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa
1.2.1. Bilans
1.2.2. Rachunek zysków i strat
1.2.3. Wskaźniki kondycji finansowej przedsiębiorstwa
1.3. Metody analizy płynności finansowej przedsiębiorstwa
1.4. Strategia finansowa i strategia finansowania przedsiębiorstwa
ROZDZIAŁ II. Dźwignia ekonomiczna jako metoda oceny zadłużenia i niezależności finansowej
2.1. Dźwignia ekonomiczna – aspekt teoretyczny pojęcia
2.1.1. Dźwignia operacyjna
2.1.2. Dźwignia finansowa
2.1.2. Dźwignia połączona
2.2. Zastosowanie dźwigni przy planowaniu zysku
2.3. Analiza progu rentowności a dźwignia operacyjna
2.4. Dźwignia a rentowność kapitału własnego
ROZDZIAŁ III. Wykorzystanie dźwigni finansowej w ocenie działalności finansowej działalności Banku X
3.1. Ogólny zarys działalności Banku X
3.2. Ocena kondycji finansowej Banku X
3.3. Wykorzystanie dźwigni finansowej w Banku X
3.4. Wpływ dźwigni na działalności Banku X
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Wstęp
Współczesne instytucje finansowe prowadzą działalność w warunkach rosnącej konkurencji, zmienności otoczenia gospodarczego oraz konieczności stałego dostosowywania struktury aktywów i źródeł ich finansowania do sytuacji rynkowej. Szczególne miejsce w systemie finansowym zajmują banki, których działalność opiera się w dużej mierze na pozyskiwaniu kapitału obcego oraz jego dalszym wykorzystywaniu w działalności kredytowej, inwestycyjnej i operacyjnej. Z tego względu zagadnienie struktury finansowania, zadłużenia oraz wykorzystania mechanizmu dźwigni finansowej ma w przypadku banków szczególne znaczenie. Odpowiednio wykorzystana dźwignia może przyczyniać się do zwiększenia rentowności kapitału własnego, jednak jej nadmierny poziom zwiększa jednocześnie podatność instytucji na niekorzystne zmiany sytuacji gospodarczej oraz wzrost ryzyka finansowego.
Dźwignia finansowa jest mechanizmem polegającym na wykorzystywaniu kapitału obcego w celu zwiększenia potencjalnych korzyści przypadających właścicielom kapitału własnego. Jej funkcjonowanie opiera się na założeniu, że przedsiębiorstwo lub instytucja finansowa może osiągnąć z aktywów finansowanych kapitałem obcym stopę zwrotu przewyższającą koszt pozyskania tego kapitału. W takich warunkach dodatkowe zadłużenie może przyczyniać się do wzrostu rentowności kapitału własnego. Mechanizm ten ma jednak charakter dwustronny. Jeżeli rentowność aktywów spada poniżej kosztu finansowania obcego, dźwignia może prowadzić do pogorszenia wyników, zwiększenia kosztów finansowych oraz wzrostu ryzyka utraty zdolności do terminowego regulowania zobowiązań. Oznacza to, że ocena wykorzystania dźwigni nie może ograniczać się wyłącznie do analizy możliwości zwiększania zysku, lecz powinna uwzględniać również bezpieczeństwo finansowe podmiotu.
Problematyka ta nabiera szczególnego znaczenia w przypadku banków. W odróżnieniu od wielu przedsiębiorstw produkcyjnych, handlowych czy usługowych banki ze swojej istoty prowadzą działalność opartą w znacznym stopniu na kapitale obcym. Jednym z podstawowych źródeł finansowania ich aktywów są środki powierzane przez klientów w formie depozytów, a ponadto banki mogą wykorzystywać inne zobowiązania oraz źródła finansowania pozyskiwane na rynku finansowym. Pozyskane środki wykorzystywane są przede wszystkim do prowadzenia działalności kredytowej, inwestowania oraz utrzymywania aktywów niezbędnych do realizacji podstawowych funkcji banku. Sprawia to, że odpowiednie zarządzanie relacją pomiędzy kapitałem własnym i obcym stanowi jeden z zasadniczych elementów zarządzania finansami banku.
Wysoki udział kapitału obcego może sprzyjać zwiększeniu skali działalności bez konieczności proporcjonalnego zwiększania kapitałów własnych. Jednocześnie prowadzi jednak do wzrostu wrażliwości wyniku finansowego i rentowności kapitału własnego na zmiany wartości aktywów oraz osiąganych przychodów. Nawet relatywnie niewielkie pogorszenie jakości portfela kredytowego, obniżenie marż, wzrost kosztów finansowania czy zwiększenie odpisów związanych z ryzykiem może w warunkach wysokiej dźwigni silniej oddziaływać na wynik finansowy banku. Z tego względu dźwignia finansowa może być zarówno instrumentem wspierającym osiąganie wyższej efektywności kapitału własnego, jak i źródłem istotnego ryzyka.
Analiza skuteczności wykorzystania dźwigni finansowej wymaga zatem równoczesnego uwzględnienia dwóch podstawowych kategorii – rentowności oraz ryzyka. Sam wzrost zysku lub wskaźnika rentowności kapitału własnego nie musi świadczyć o prawidłowej polityce finansowania, jeżeli został osiągnięty kosztem znaczącego zwiększenia zadłużenia i pogorszenia bezpieczeństwa finansowego. Z drugiej strony nadmiernie zachowawcza struktura finansowania może ograniczać zdolność instytucji do efektywnego wykorzystywania posiadanych zasobów. Kluczowym problemem staje się więc znalezienie takiej relacji między kapitałem własnym i obcym, która pozwala osiągać oczekiwane wyniki finansowe przy zachowaniu poziomu ryzyka możliwego do zaakceptowania przez bank i jego interesariuszy.
Ocena mechanizmu dźwigni wymaga przede wszystkim dostępu do odpowiednich informacji finansowych. Podstawowym ich źródłem są sprawozdania finansowe, które pozwalają określić sytuację majątkową, strukturę finansowania oraz wyniki działalności jednostki. Bilans dostarcza informacji o wielkości i strukturze aktywów oraz pasywów, umożliwiając między innymi ocenę udziału zobowiązań i kapitałów własnych w finansowaniu działalności. Rachunek zysków i strat pozwala natomiast określić zdolność jednostki do generowania wyniku finansowego oraz wskazać podstawowe źródła przychodów i kosztów. Dopiero zestawienie informacji pochodzących z różnych elementów sprawozdawczości pozwala formułować wnioski dotyczące kondycji finansowej badanego podmiotu.
Istotne znaczenie posiada również analiza wskaźnikowa. Umożliwia ona przekształcenie danych bezwzględnych zawartych w sprawozdaniach w mierniki pozwalające lepiej ocenić występujące między nimi zależności. W analizie kondycji finansowej można wykorzystywać między innymi wskaźniki rentowności, płynności, zadłużenia, efektywności oraz wypłacalności. W przypadku analizy dźwigni szczególnego znaczenia nabierają mierniki pozwalające określić relację pomiędzy kapitałem własnym a aktywami oraz skalę finansowania działalności kapitałem obcym. Ich interpretacja powinna jednak uwzględniać specyfikę działalności bankowej, ponieważ struktura finansowania banku zasadniczo różni się od struktury charakterystycznej dla typowego przedsiębiorstwa niefinansowego.
Dla zrozumienia skutków wykorzystania kapitału obcego konieczne jest także przedstawienie szerszego pojęcia dźwigni ekonomicznej. W literaturze finansowej rozróżnia się przede wszystkim dźwignię operacyjną, finansową oraz połączoną. Dźwignia operacyjna jest związana ze strukturą kosztów działalności i określa wrażliwość wyniku operacyjnego na zmiany poziomu sprzedaży lub przychodów. Im większy udział kosztów stałych w strukturze kosztów, tym większa może być reakcja wyniku operacyjnego na zmianę skali działalności. Mechanizm ten może zwiększać korzyści w okresie wzrostu przychodów, ale jednocześnie potęgować negatywne skutki ich spadku.
Dźwignia finansowa jest natomiast związana ze strukturą źródeł finansowania i kosztami kapitału obcego. Jej wykorzystanie sprawia, że zmiany wyniku operacyjnego mogą prowadzić do jeszcze większych zmian wyniku przypadającego właścicielom. Szczególne znaczenie ma w tym przypadku relacja między rentownością aktywów a kosztem pozyskania kapitału obcego. Jeżeli rentowność aktywów jest wyższa od kosztu finansowania obcego, można mówić o korzystnym efekcie dźwigni. W sytuacji odwrotnej wykorzystanie dodatkowego kapitału obcego może prowadzić do obniżenia rentowności kapitału własnego. Dźwignia połączona uwzględnia natomiast jednoczesne działanie mechanizmu operacyjnego i finansowego, wskazując na łączną wrażliwość wyników właścicieli na zmiany skali prowadzonej działalności.
Z mechanizmem dźwigni ściśle wiąże się również problem planowania zysku. Decyzje dotyczące struktury finansowania wpływają bowiem na poziom kosztów oraz na ostateczny wynik finansowy. Znajomość stopnia dźwigni umożliwia ocenę potencjalnych konsekwencji zmian przychodów i wyniku operacyjnego, dzięki czemu może stanowić narzędzie wspomagające podejmowanie decyzji finansowych. Analiza dźwigni nie powinna być zatem traktowana wyłącznie jako metoda retrospektywnego badania sytuacji jednostki, ale także jako instrument wykorzystywany przy planowaniu przyszłych wyników i ocenie różnych wariantów finansowania.
Uzupełnieniem tych rozważań jest analiza progu rentowności, która pozwala określić poziom działalności niezbędny do pokrycia ponoszonych kosztów. Związek między progiem rentowności a dźwignią operacyjną wynika przede wszystkim z roli kosztów stałych. Wysokie koszty stałe powodują, że osiągnięcie rentowności wymaga odpowiednio wysokiej skali działalności, natomiast po przekroczeniu punktu krytycznego dodatkowe przychody mogą prowadzić do szybszego wzrostu wyniku. Analiza tych zależności pozwala lepiej zrozumieć ryzyko związane ze strukturą kosztów oraz możliwości osiągania określonego poziomu zysku.
Szczególnego znaczenia w analizie skuteczności wykorzystania dźwigni nabiera rentowność kapitału własnego. Jednym z podstawowych celów wykorzystania kapitału obcego jest bowiem możliwość zwiększenia efektów osiąganych przez właścicieli bez konieczności proporcjonalnego zwiększania zaangażowanego przez nich kapitału. Wzrost wartości wskaźnika rentowności kapitału własnego może świadczyć o korzystnym działaniu dźwigni, jednak tylko wówczas, gdy nie jest związany z nieakceptowalnym zwiększeniem poziomu ryzyka. Z tego powodu analizę rentowności należy prowadzić łącznie z oceną struktury finansowania, wypłacalności i zdolności jednostki do absorbowania potencjalnych strat.
W przypadku banków zagadnienie to posiada jeszcze większą wagę ze względu na znaczenie stabilności całego systemu finansowego. Problemy pojedynczej instytucji mogą oddziaływać nie tylko na jej właścicieli, ale również na deponentów, kredytobiorców, kontrahentów i inne podmioty rynku. Z tego względu działalność bankowa podlega szczególnym wymaganiom w zakresie bezpieczeństwa, adekwatności kapitałowej, płynności oraz zarządzania ryzykiem. Ocena skuteczności dźwigni powinna zatem uwzględniać nie tylko jej wpływ na rentowność, ale również zdolność banku do zachowania stabilności oraz odpowiedniego poziomu kapitałów zabezpieczających prowadzoną działalność.
Znaczenie badanego problemu zwiększa się w okresach dużej zmienności gospodarczej. Zmiany poziomu stóp procentowych, inflacji, koniunktury gospodarczej, sytuacji na rynku pracy czy jakości portfela kredytowego mogą wpływać zarówno na przychody banków, jak i na koszty pozyskania finansowania. Wysoki poziom dźwigni może w takich warunkach wzmacniać rezultaty korzystnych zmian, ale jednocześnie zwiększać konsekwencje zjawisk niekorzystnych. Dlatego skuteczność dźwigni nie może być oceniana wyłącznie na podstawie jej wartości w jednym momencie. Ważna jest analiza zmian zachodzących w kolejnych okresach oraz zestawienie ich ze zmianami wyników finansowych banku.
Przedmiotem niniejszej pracy jest wykorzystanie dźwigni finansowej w działalności Banku X oraz ocena skuteczności zastosowania tego mechanizmu w kontekście kondycji finansowej badanego podmiotu. Analizie poddane zostaną zależności występujące pomiędzy strukturą finansowania, stopniem wykorzystania kapitału obcego, wynikami finansowymi oraz rentownością kapitału własnego. Istotnym elementem będzie także uwzględnienie ryzyka związanego z wykorzystaniem dźwigni oraz ograniczeń wynikających ze specyfiki działalności bankowej.
Głównym celem pracy jest analiza i ocena skuteczności wykorzystania dźwigni finansowej w działalności Banku X. Realizacja celu głównego wymaga przedstawienia podstaw zarządzania finansami, scharakteryzowania mechanizmu działania dźwigni ekonomicznej, określenia zależności pomiędzy dźwignią a rentownością oraz przeprowadzenia analizy sytuacji finansowej Banku X. Na podstawie uzyskanych wyników podjęta zostanie próba określenia, czy sposób wykorzystania kapitału obcego pozwala badanemu bankowi zwiększać efektywność wykorzystania kapitału własnego przy zachowaniu odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa finansowego.
Główny problem badawczy pracy można sformułować w postaci pytania: czy wykorzystanie dźwigni finansowej w Banku X przyczynia się do poprawy jego wyników finansowych i rentowności kapitału własnego, przy jednoczesnym zachowaniu akceptowalnego poziomu ryzyka? Z problemem głównym związane są pytania szczegółowe dotyczące między innymi kondycji finansowej badanego banku, zmian jego struktury finansowania, poziomu dźwigni finansowej oraz zależności pomiędzy zmianami stopnia dźwigni a wynikami działalności.
W pracy przyjęto założenie, że wykorzystanie dźwigni finansowej może pozytywnie oddziaływać na rentowność kapitału własnego, jeżeli efektywność wykorzystania pozyskanych środków przewyższa związane z nimi koszty i jednocześnie nie prowadzi do nadmiernego wzrostu ryzyka finansowego. Skuteczność dźwigni należy zatem oceniać nie tylko na podstawie zmian wielkości kapitału obcego, ale przede wszystkim poprzez analizę relacji pomiędzy finansowaniem, rentownością, płynnością i bezpieczeństwem działalności.
W realizacji celu pracy wykorzystana zostanie analiza literatury przedmiotu z zakresu zarządzania finansami, analizy finansowej, bankowości i dźwigni finansowej. W części praktycznej zastosowana zostanie metoda studium przypadku Banku X oraz analiza danych zawartych w jego sprawozdaniach finansowych. Wykorzystane zostaną również metody analizy wskaźnikowej i porównawczej, pozwalające na ocenę zmian kondycji finansowej oraz stopnia wykorzystania dźwigni w kolejnych okresach. Zestawienie wyników umożliwi określenie kierunku i skali zmian oraz sformułowanie wniosków dotyczących skuteczności przyjętej struktury finansowania.
Praca została podzielona na trzy rozdziały. Rozdział pierwszy poświęcono podstawom zarządzania finansami przedsiębiorstwa. W pierwszej kolejności przedstawiony zostanie proces podejmowania decyzji finansowych oraz znaczenie informacji w zarządzaniu finansami. Następnie scharakteryzowane zostaną podstawowe elementy sprawozdawczości finansowej, w szczególności bilans i rachunek zysków i strat, a także wskaźniki wykorzystywane przy ocenie kondycji finansowej. Kolejnym zagadnieniem będą metody analizy płynności oraz znaczenie strategii finansowej i strategii finansowania dla prawidłowego funkcjonowania jednostki.
W rozdziale drugim przedstawione zostanie zagadnienie dźwigni ekonomicznej jako instrumentu służącego do analizy zależności pomiędzy skalą działalności, strukturą kosztów, finansowaniem oraz wynikami finansowymi. Scharakteryzowane zostaną dźwignia operacyjna, finansowa i połączona. Następnie omówione będzie wykorzystanie dźwigni w procesie planowania zysku, jej powiązanie z analizą progu rentowności oraz wpływ na rentowność kapitału własnego. Rozdział ten stworzy podstawę teoretyczną do przeprowadzenia analizy empirycznej.
Rozdział trzeci będzie miał charakter praktyczny i zostanie poświęcony wykorzystaniu dźwigni finansowej w działalności Banku X. W pierwszej części przedstawiony zostanie ogólny zarys działalności badanego podmiotu. Następnie dokonana zostanie ocena jego kondycji finansowej na podstawie wybranych danych i wskaźników. Kolejnym etapem będzie analiza wykorzystania dźwigni finansowej oraz określenie jej wpływu na działalność i wyniki Banku X. Pozwoli to na zestawienie ustaleń teoretycznych z rzeczywistymi danymi badanego podmiotu oraz ocenę skuteczności przyjętej przez niego struktury finansowania.
Przeprowadzona analiza powinna umożliwić sformułowanie wniosków dotyczących zarówno korzyści, jak i zagrożeń wynikających z wykorzystania dźwigni finansowej w działalności bankowej. Szczególnie istotne będzie określenie, czy wzrost znaczenia kapitału obcego przekłada się na poprawę rentowności kapitału własnego oraz czy osiągane w ten sposób efekty pozostają współmierne do wzrostu ryzyka. Pozwoli to spojrzeć na dźwignię finansową nie tylko jako na narzędzie zwiększania wyników, ale również jako na mechanizm wymagający kontroli i dostosowania do sytuacji finansowej oraz specyfiki działalności instytucji.
Podjęta problematyka ma znaczenie zarówno poznawcze, jak i praktyczne. Pozwala bowiem lepiej zrozumieć zależność pomiędzy strukturą finansowania a efektywnością i bezpieczeństwem działalności banku. Dźwignia finansowa może być skutecznym instrumentem zwiększania rentowności, jednak jej wykorzystanie wymaga zachowania równowagi pomiędzy oczekiwanym wynikiem a poziomem podejmowanego ryzyka. Dopiero jednoczesna analiza tych dwóch aspektów pozwala właściwie ocenić, czy określony poziom dźwigni służy poprawie efektywności działalności, czy też prowadzi do nadmiernego wzrostu podatności banku na niekorzystne zmiany warunków gospodarczych.