Plan pracy licencjackiej
Współczesna rola religii w życiu człowieka na podstawie opinii studentów
Wstęp
Rozdział I. Religia, religijność – istota i zakres znaczeniowy pojęć
1.1. Socjologiczna interpretacja religii – definicje religii
1.2. Religia a wiara
1.2.1. Typy wiary
1.2.2. Kulty i autorytety religijne
1.3. Religijność – charakterystyka pojęcia
Rozdział II. Metodologia badań własnych
2.1. Przedmiot i cel badań
2.2. Problemy, hipotezy badawcze
2.3. Metody, techniki, narzędzia badawcze
2.4. Organizacja i przebieg badań
Rozdział III. Rola religii w życiu studentów w świetle badań własnych
3.1. Wyniki badań
3.2. Wskazania do wyników badań
3.3. Podsumowanie i wnioski
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Aneks
Wstęp
Religia od wieków stanowi jeden z istotnych elementów życia człowieka oraz funkcjonowania społeczeństw. Towarzyszy ludziom zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym, wpływając na sposób postrzegania świata, system wartości, normy moralne, relacje społeczne oraz sposób interpretowania ważnych wydarzeń życiowych. Dla części osób pozostaje podstawowym źródłem sensu, duchowego wsparcia i zasad postępowania, dla innych ma przede wszystkim znaczenie kulturowe, tradycyjne lub obyczajowe. Współcześnie rola religii podlega jednak licznym przemianom wynikającym między innymi ze zmian społecznych, kulturowych, obyczajowych i światopoglądowych.
Współczesne społeczeństwo charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem postaw wobec religii. Obok osób silnie zaangażowanych religijnie funkcjonują osoby, dla których wiara ma charakter bardziej prywatny i indywidualny, a także osoby obojętne religijnie lub dystansujące się od instytucjonalnych form religii. Z tego względu analiza współczesnej religijności nie może ograniczać się jedynie do formalnej przynależności do określonego wyznania. Istotne jest również uwzględnienie rzeczywistych przekonań jednostki, jej praktyk religijnych, stosunku do autorytetów religijnych, wartości przypisywanych wierze oraz miejsca, jakie religia zajmuje w codziennym życiu.
Szczególnie interesującą grupę w kontekście badań nad religijnością stanowią studenci. Okres studiów przypada zazwyczaj na etap wczesnej dorosłości, w którym człowiek w coraz większym stopniu samodzielnie określa własną tożsamość, system wartości oraz poglądy na różne aspekty życia społecznego i osobistego. Jest to również czas podejmowania ważnych decyzji, poszerzania kontaktów społecznych, zdobywania nowych doświadczeń oraz konfrontowania przekonań wyniesionych z domu rodzinnego z odmiennymi sposobami myślenia. W tym okresie może dochodzić zarówno do umacniania wcześniejszych postaw religijnych, jak i do ich przekształcania, osłabienia albo odrzucenia.
Analiza roli religii w życiu studentów pozwala więc spojrzeć na religijność nie tylko jako na zjawisko związane z tradycją czy uczestnictwem w określonych praktykach, lecz również jako na element indywidualnego systemu wartości. Istotne staje się pytanie, czy religia wpływa na codzienne decyzje młodych ludzi, ich sposób postępowania, relacje z innymi osobami oraz poglądy dotyczące kwestii moralnych i społecznych. Ważne jest również ustalenie, czy studenci traktują religię przede wszystkim jako osobistą więź z rzeczywistością transcendentną, element tradycji rodzinnej i kulturowej, źródło zasad moralnych, czy też zjawisko mające niewielki wpływ na ich życie.
Podejmując problematykę religii, konieczne jest rozróżnienie kilku podstawowych pojęć. Religia i religijność, choć pozostają ze sobą ściśle związane, nie są pojęciami tożsamymi. Religia może być rozpatrywana między innymi jako system wierzeń, wartości, norm, symboli, obrzędów oraz instytucji odnoszących się do sfery sacrum. Religijność dotyczy natomiast sposobu, w jaki jednostka przeżywa religię i realizuje ją w swoim życiu. Może przejawiać się w wierze, praktykach religijnych, modlitwie, uznawaniu określonych norm moralnych, identyfikacji ze wspólnotą wyznaniową czy stosunku do autorytetów religijnych.
Ważne znaczenie ma również relacja pomiędzy religią a wiarą. Wiara ma bardziej osobisty charakter i może obejmować indywidualne przekonania odnoszące się do Boga, rzeczywistości nadprzyrodzonej czy sensu ludzkiego życia. Nie zawsze musi ona w pełni odpowiadać instytucjonalnym formom religijności. Współczesny człowiek może bowiem deklarować wiarę, jednocześnie nie uczestnicząc regularnie w praktykach religijnych lub zachowując dystans wobec określonych instytucji i autorytetów. Zjawisko to pokazuje, że badanie religijności wymaga uwzględnienia wielu wymiarów i nie powinno opierać się wyłącznie na jednym wskaźniku.
Współczesna rola religii może być rozpatrywana także w kontekście jej funkcji społecznych i jednostkowych. Religia może dostarczać odpowiedzi na pytania egzystencjalne, pomagać w interpretowaniu doświadczeń związanych z cierpieniem, przemijaniem czy śmiercią, a także dawać poczucie przynależności do określonej wspólnoty. Może również pełnić funkcję integracyjną, wychowawczą, moralną i kulturową. Jednocześnie jej znaczenie nie jest jednakowe dla wszystkich osób. Stopień zaangażowania religijnego zależy od wielu czynników, między innymi od wychowania rodzinnego, środowiska społecznego, osobistych doświadczeń oraz indywidualnych przekonań.
Badanie opinii studentów umożliwia poznanie sposobu, w jaki młodzi dorośli postrzegają religię w aktualnych warunkach społecznych. Ich odpowiedzi mogą wskazać, czy religia nadal pełni istotną rolę w kształtowaniu ich codziennych wyborów, czy też jej znaczenie jest ograniczone przede wszystkim do tradycji, uroczystości rodzinnych i ważnych wydarzeń życiowych. Pozwala to również ocenić stosunek badanych do praktyk religijnych, autorytetów oraz podstawowych wartości związanych z religią i wiarą.
Głównym celem niniejszej pracy jest określenie współczesnej roli religii w życiu człowieka na podstawie opinii studentów. Realizacja tego celu wymaga zarówno przedstawienia teoretycznych zagadnień związanych z religią, wiarą i religijnością, jak również przeprowadzenia badań własnych pozwalających poznać postawy i przekonania badanej grupy. Istotne jest ustalenie, jakie miejsce zajmuje religia w życiu studentów, jakie znaczenie przypisują oni wierze oraz w jakim stopniu ich przekonania religijne wpływają na codzienne decyzje i system wartości.
Przedmiot badań stanowią opinie studentów dotyczące znaczenia religii i religijności w ich życiu. Badania mają umożliwić rozpoznanie zarówno deklarowanego poziomu religijności respondentów, jak i ich stosunku do wiary, praktyk religijnych, autorytetów oraz roli religii w życiu osobistym i społecznym. Uzyskane wyniki pozwolą na przedstawienie obrazu współczesnej religijności badanej grupy oraz sformułowanie wniosków odnoszących się do miejsca religii w życiu młodych dorosłych.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdział pierwszy ma charakter teoretyczny i poświęcony jest wyjaśnieniu podstawowych pojęć związanych z religią i religijnością. Przedstawiono w nim socjologiczne interpretacje oraz wybrane definicje religii. Omówiono relację pomiędzy religią a wiarą, a także scharakteryzowano wybrane typy wiary, kulty i autorytety religijne. W dalszej części zaprezentowano pojęcie religijności i wskazano jej podstawowe przejawy.
Rozdział drugi przedstawia metodologię badań własnych. Określono w nim przedmiot oraz cel badań, sformułowano problemy i hipotezy badawcze, a także scharakteryzowano zastosowane metody, techniki i narzędzia badawcze. Przedstawiono również organizację i przebieg przeprowadzonych badań. Rozdział ten stanowi podstawę metodologiczną dla analizy materiału empirycznego zaprezentowanego w dalszej części pracy.
Rozdział trzeci ma charakter empiryczny i dotyczy roli religii w życiu studentów w świetle przeprowadzonych badań własnych. Zaprezentowano w nim uzyskane wyniki oraz dokonano ich analizy i interpretacji w odniesieniu do postaw badanych osób. Na podstawie zgromadzonego materiału przedstawiono najważniejsze spostrzeżenia dotyczące miejsca religii i wiary w życiu studentów. Rozdział kończy się podsumowaniem wyników oraz sformułowaniem wniosków wynikających z przeprowadzonych badań.
Podjęta problematyka ma znaczenie poznawcze i społeczne, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć przemiany zachodzące we współczesnych postawach wobec religii. Opinie studentów mogą stanowić istotne źródło wiedzy na temat sposobu postrzegania wiary i religijności przez młode pokolenie. Analiza tych opinii umożliwia również określenie, czy religia pozostaje ważnym elementem życia młodych ludzi, czy też jej funkcje ulegają zmianie i przybierają coraz bardziej indywidualny charakter.