Źródła pozyskiwania kapitały przez przedsiębiorstwa (emisja akcji, obligacji)

Współczesne przedsiębiorstwa funkcjonują w warunkach silnej konkurencji, zmienności otoczenia gospodarczego oraz rosnących potrzeb inwestycyjnych. Prowadzenie działalności gospodarczej, niezależnie od jej skali, wymaga dysponowania odpowiednimi zasobami finansowymi. Kapitał jest niezbędny zarówno do rozpoczęcia działalności, jak i jej późniejszego rozwoju, finansowania bieżących operacji, realizacji inwestycji, wdrażania nowych technologii czy wchodzenia na nowe rynki. W praktyce możliwość realizacji przyjętych celów przedsiębiorstwa w dużym stopniu zależy od tego, czy posiada ono dostęp do odpowiednich źródeł finansowania oraz czy potrafi właściwie dostosować ich strukturę do swoich potrzeb i możliwości.

Pozyskiwanie kapitału stanowi jeden z najważniejszych obszarów zarządzania finansami przedsiębiorstwa. Decyzje dotyczące źródeł finansowania wpływają bowiem nie tylko na ilość środków pozostających do dyspozycji jednostki, ale również na poziom ponoszonych kosztów, ryzyko finansowe, strukturę własności oraz zdolność do podejmowania dalszych przedsięwzięć inwestycyjnych. Wybór sposobu finansowania nie powinien być zatem traktowany wyłącznie jako decyzja związana z uzyskaniem określonej kwoty środków pieniężnych. Ma on znacznie szersze znaczenie, ponieważ może oddziaływać na sytuację ekonomiczną przedsiębiorstwa przez wiele kolejnych lat.

Przedsiębiorstwa mogą korzystać z różnych źródeł kapitału. Najbardziej ogólny podział obejmuje kapitał własny oraz kapitał obcy. Kapitał własny jest związany między innymi ze środkami wniesionymi przez właścicieli oraz z zyskami pozostawionymi w przedsiębiorstwie. Kapitał obcy pochodzi natomiast od podmiotów zewnętrznych i wiąże się z obowiązkiem jego zwrotu na określonych warunkach. Do najczęściej wykorzystywanych form finansowania obcego należą kredyty i pożyczki, leasing oraz emisja dłużnych papierów wartościowych. Wraz z rozwojem rynku finansowego zwiększa się liczba dostępnych możliwości finansowania, a przedsiębiorstwa mogą dostosowywać strukturę kapitału do charakteru prowadzonej działalności, wielkości planowanych inwestycji oraz sytuacji występującej na rynku.

Szczególne znaczenie w przypadku większych podmiotów gospodarczych mają możliwości pozyskiwania środków za pośrednictwem rynku kapitałowego. Do podstawowych instrumentów wykorzystywanych w tym celu zalicza się akcje oraz obligacje. Oba rozwiązania umożliwiają zgromadzenie znacznego kapitału, jednak ich charakter jest zasadniczo odmienny. Emisja akcji prowadzi do zwiększenia kapitału własnego spółki i oznacza pozyskanie środków od inwestorów, którzy w zamian stają się jej akcjonariuszami. Emisja obligacji prowadzi natomiast do zwiększenia zobowiązań przedsiębiorstwa, gdyż pozyskany w ten sposób kapitał ma charakter zwrotny.

Emisja akcji może być szczególnie atrakcyjna dla przedsiębiorstw planujących dynamiczny rozwój i potrzebujących znacznego kapitału na realizację przedsięwzięć inwestycyjnych. Pozyskane środki nie podlegają zwrotowi w taki sposób jak kredyt lub pożyczka, a przedsiębiorstwo nie jest zobowiązane do regularnego regulowania odsetek od pozyskanego kapitału. Z drugiej strony pojawienie się nowych akcjonariuszy oznacza zmianę struktury właścicielskiej. Dotychczasowi właściciele mogą utracić część swojego udziału w kapitale i głosach na walnym zgromadzeniu, a tym samym część wpływu na decyzje podejmowane w spółce. Emisja wiąże się również z określonymi kosztami organizacyjnymi i prawnymi, szczególnie gdy akcje mają zostać zaoferowane szerokiemu gronu inwestorów.

Inną możliwością jest emisja obligacji przedsiębiorstwa. Obligacja stanowi papier wartościowy potwierdzający istnienie określonego zobowiązania emitenta wobec jej nabywcy. Przedsiębiorstwo otrzymuje środki od inwestorów i zobowiązuje się do ich zwrotu w ustalonym terminie oraz, w zależności od konstrukcji instrumentu, do wypłaty określonych świadczeń. Dzięki temu przedsiębiorstwo może pozyskać finansowanie bez konieczności dopuszczania nowych właścicieli do udziału w spółce. Pozwala to zachować dotychczasową strukturę kontroli nad przedsiębiorstwem.

Finansowanie obligacjami powoduje jednak powstanie zobowiązania, które w przyszłości musi zostać uregulowane. Konieczność obsługi zadłużenia może wpływać na płynność finansową przedsiębiorstwa i zwiększać ryzyko jego działalności. Znaczenie ma również poziom stóp procentowych, wiarygodność kredytowa emitenta, jego sytuacja finansowa oraz ocena dokonywana przez inwestorów. Przedsiębiorstwo korzystające z obligacji powinno zatem posiadać zdolność do generowania środków umożliwiających terminową obsługę zadłużenia.

Wybór pomiędzy akcjami a obligacjami nie jest decyzją jednoznaczną. Każdy z tych instrumentów posiada inne właściwości oraz wiąże się z odmiennymi konsekwencjami. Emisja akcji może zmniejszać ryzyko związane z koniecznością spłaty kapitału, ale jednocześnie może prowadzić do rozproszenia własności i ograniczenia wpływu dotychczasowych akcjonariuszy na działalność spółki. Obligacje pozwalają zachować kontrolę właścicielską, lecz zwiększają poziom zadłużenia i wymagają obsługi zobowiązań. Ocena obu form finansowania wymaga więc uwzględnienia wielu czynników ekonomicznych, finansowych i organizacyjnych.

Na decyzje dotyczące źródeł kapitału wpływają między innymi wielkość i sytuacja finansowa przedsiębiorstwa, jego pozycja rynkowa, poziom zadłużenia, planowana skala inwestycji, koszt kapitału oraz możliwość pozyskania inwestorów. Istotne znaczenie mają również czynniki występujące poza przedsiębiorstwem. Sytuacja na rynku kapitałowym, koniunktura gospodarcza, poziom stóp procentowych czy skłonność inwestorów do podejmowania ryzyka mogą sprawić, że w określonych warunkach jedna forma finansowania będzie bardziej korzystna od drugiej.

Problematyka pozyskiwania kapitału nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo zamierza realizować przedsięwzięcia wymagające znacznych nakładów finansowych. Rozwój nowych produktów, budowa zakładów produkcyjnych, przejęcia innych podmiotów, ekspansja zagraniczna czy inwestycje technologiczne często przekraczają możliwości sfinansowania ich wyłącznie za pomocą środków wypracowanych w ramach bieżącej działalności. Konieczne staje się wówczas sięgnięcie po zewnętrzne źródła kapitału. Ich właściwy wybór może przyspieszyć rozwój przedsiębiorstwa, natomiast niedostosowanie sposobu finansowania do jego możliwości może zwiększyć ryzyko utraty płynności i pogorszenia sytuacji finansowej.

Przedmiotem niniejszej pracy są źródła pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa, ze szczególnym uwzględnieniem emisji akcji oraz obligacji. Celem głównym pracy jest porównanie tych dwóch sposobów finansowania oraz ocena ich przydatności z punktu widzenia przedsiębiorstwa poszukującego kapitału na rozwój i inwestycje. W pracy zostaną przedstawione mechanizmy pozyskiwania środków przy wykorzystaniu obu instrumentów, związane z nimi koszty, korzyści i zagrożenia, a także konsekwencje dla struktury finansowania i sytuacji przedsiębiorstwa.

Realizacji celu głównego służą cele szczegółowe obejmujące przedstawienie podstawowych źródeł kapitału przedsiębiorstw, określenie znaczenia kapitału w prowadzeniu działalności gospodarczej, scharakteryzowanie emisji akcji i obligacji, omówienie procedur ich emisji oraz wskazanie czynników wpływających na wybór określonego sposobu finansowania. Ważnym elementem będzie również porównanie poziomu ryzyka i konsekwencji długoterminowych wynikających z zastosowania kapitału własnego lub finansowania dłużnego.

Praca składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono teoretyczne zagadnienia dotyczące pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa. Omówiono definicję i klasyfikację źródeł finansowania, znaczenie kapitału dla działalności i rozwoju przedsiębiorstwa, tradycyjne i nowoczesne formy pozyskiwania środków oraz czynniki wpływające na wybór strategii finansowania.

Rozdział drugi poświęcono emisji akcji jako sposobowi pozyskiwania kapitału własnego. Przedstawiono proces i podstawowe etapy emisji, rodzaje akcji oraz ich właściwości. Omówiono także najważniejsze koszty i korzyści związane z pozyskiwaniem kapitału poprzez emisję akcji oraz przykłady zastosowania tego rozwiązania przez przedsiębiorstwa.

W rozdziale trzecim analizie poddano obligacje jako źródło finansowania działalności przedsiębiorstwa. Scharakteryzowano obligacje jako instrument finansowy, przedstawiono procedurę ich emisji oraz wskazano podstawowe zalety i ograniczenia tej formy pozyskiwania środków. Rozważania uzupełniono przykładami przedsiębiorstw wykorzystujących emisje obligacji do finansowania swojej działalności i realizowanych inwestycji.

Rozdział czwarty ma charakter porównawczy. Przedstawiono w nim kryteria umożliwiające ocenę efektywności obu form finansowania, przeanalizowano związane z nimi ryzyko oraz długoterminowe konsekwencje wyboru określonego źródła kapitału. Całość uzupełnia analiza przypadków przedsiębiorstw wykorzystujących akcje i obligacje, pozwalająca zestawić rozwiązania teoretyczne z praktyką gospodarczą.

Problematyka podjęta w pracy ma znaczenie zarówno teoretyczne, jak i praktyczne. Decyzja o sposobie pozyskania kapitału może wpływać na możliwości rozwojowe przedsiębiorstwa, jego sytuację finansową, poziom ryzyka, relacje właścicielskie oraz pozycję na rynku. Porównanie emisji akcji i obligacji pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego przedsiębiorstwa wybierają określone instrumenty finansowania oraz jakie konsekwencje może przynieść taki wybór w krótkim i długim okresie.