Wstęp
Rozdział I.
Charakterystyka segmentu małych i średnich przedsiębiorstw
1.1. Definicje małej i średniej przedsiębiorczości małych i średnich przedsiębiorstw
1.2. Klasyfikacja przedsiębiorstw według kryteriów ilościowych i jakościowych
1.3. Systematyzacja małych i średnich firm
1.4. Znaczenie małej i średniej przedsiębiorczości w rozwoju gospodarki narodowej
Rozdział II.
Źródła kapitału w finansowaniu działalności małych i średnich przedsiębiorstw
2.1. Pozyskiwanie kapitału ze źródeł wewnętrznych
2.2. Pozyskiwanie kapitału ze źródeł zewnętrznych
2.2.1. Kredyt bankowy
2.2.2. Leasing
2.2.3. Factoring i Forfaiting
2.2.4. Capital venture
2.3. Fundusze UE
2.4. Metody pomiaru wyników działalności gospodarczej
Rozdział III.
Finansowanie działalności gospodarczej na przykładzie przedsiębiorstwa „X”
3.1. Prezentacja przedsiębiorstwa
3.1.1. Historia powstania
3.1.2. Prezentacja działalności
3.1.3. Prezentacja wyników finansowych
3.2. Struktura źródeł finansowania przedsiębiorstwa X
3.2.1. Kapitał własny
3.2.2. Kapitał obcy
3.3. Zmiany struktury finansowania przedsiębiorstwa w badanym okresie
3.4. Źródła finansowania przedsięwzięć rozwojowych przedsiębiorstwa X
3.5. Ocena wpływu struktury finansowania na rozwój przedsiębiorstwa
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel i rysunków
Wstęp
Rozwój przedsiębiorstwa jest procesem wymagającym nie tylko odpowiedniej koncepcji prowadzenia działalności, znajomości rynku i sprawnego zarządzania, ale również dostępu do kapitału. Możliwość pozyskania środków finansowych decyduje o zdolności firmy do podejmowania inwestycji, zwiększania skali działalności, wprowadzania nowych produktów, modernizacji wyposażenia, zatrudniania pracowników oraz zdobywania nowych rynków. Problem ten ma szczególne znaczenie w przypadku małych przedsiębiorstw, które zazwyczaj dysponują mniejszym kapitałem własnym i mają bardziej ograniczone możliwości pozyskiwania finansowania niż duże podmioty gospodarcze.
Małe przedsiębiorstwa stanowią ważną część gospodarki. Ich działalność jest widoczna niemal we wszystkich sektorach, od handlu i usług po produkcję, transport czy działalność specjalistyczną. Niewielka skala organizacji pozwala często szybciej reagować na zmiany potrzeb klientów oraz dostosowywać ofertę do warunków lokalnego rynku. Jednocześnie ograniczone zasoby finansowe, kadrowe i organizacyjne powodują, że podmioty te są bardziej wrażliwe na pogorszenie koniunktury, wzrost kosztów oraz problemy z dostępem do kapitału.
Rozwój małego przedsiębiorstwa może przyjmować różne formy. Może oznaczać wzrost sprzedaży i zatrudnienia, rozszerzenie asortymentu, zakup nowych maszyn, utworzenie kolejnego punktu działalności, wejście na nowy rynek albo wdrożenie nowych technologii. Każde z tych działań wiąże się z koniecznością poniesienia określonych nakładów. W przypadku inwestycji wydatki pojawiają się zwykle wcześniej niż wynikające z nich korzyści, dlatego przedsiębiorstwo musi dysponować odpowiednim źródłem finansowania.
Kapitał jest zatem jednym z podstawowych czynników warunkujących rozwój przedsiębiorstwa. Nawet dobrze przygotowany projekt inwestycyjny nie może zostać zrealizowany, jeżeli firma nie posiada środków własnych i nie jest w stanie pozyskać finansowania zewnętrznego. Z drugiej strony sam dostęp do pieniędzy nie gwarantuje sukcesu. Istotne jest również właściwe dopasowanie źródła finansowania do charakteru przedsięwzięcia, okresu wykorzystania kapitału oraz możliwości jego późniejszego zwrotu.
Decyzje finansowe należą więc do najważniejszych decyzji podejmowanych przez właścicieli małych przedsiębiorstw. Ich skutki mogą być odczuwalne przez wiele lat. Zaciągnięcie długoterminowego kredytu inwestycyjnego zwiększa możliwości rozwoju, ale jednocześnie powoduje powstanie obowiązku regularnego regulowania rat i odsetek. Finansowanie ze środków własnych nie wymaga spłaty wierzycielowi, lecz prowadzi do wykorzystania zasobów, które mogłyby zostać przeznaczone na inne cele.
Podstawowy podział źródeł finansowania działalności przedsiębiorstwa pozwala wyróżnić finansowanie wewnętrzne i zewnętrzne. Pierwsza grupa obejmuje środki powstające w samym przedsiębiorstwie. Ich wykorzystanie umożliwia rozwój bez konieczności zwiększania zobowiązań wobec podmiotów zewnętrznych. Finansowanie zewnętrzne polega natomiast na pozyskiwaniu kapitału od innych podmiotów, między innymi banków, firm leasingowych, inwestorów lub instytucji udzielających wsparcia.
Wewnętrzne źródła finansowania są szczególnie istotne dla przedsiębiorstw, które dążą do zachowania wysokiego poziomu niezależności. Najważniejszą rolę odgrywają środki pozostające w przedsiębiorstwie w wyniku prowadzonej działalności. Jeżeli firma osiąga dodatni wynik i nie przeznacza całości wypracowanych środków na bieżącą konsumpcję właściciela lub wypłaty dla wspólników, może wykorzystać je do finansowania kolejnych przedsięwzięć.
Samofinansowanie posiada wiele zalet. Przedsiębiorstwo nie musi przechodzić procedury badania zdolności kredytowej, przedstawiać zabezpieczeń ani ponosić kosztów odsetek. Zachowuje również większą swobodę w podejmowaniu decyzji dotyczących sposobu wykorzystania kapitału. Z tego względu środki własne są często pierwszym źródłem rozważanym przy finansowaniu mniejszych inwestycji.
Możliwości samofinansowania są jednak ograniczone wielkością środków wypracowanych przez przedsiębiorstwo. W przypadku młodej lub szybko rozwijającej się firmy zgromadzony kapitał może być niewystarczający w stosunku do planowanych inwestycji. Małe przedsiębiorstwo może posiadać interesujące możliwości rozwoju, ale nie być w stanie wykorzystać ich wyłącznie na podstawie własnych zasobów.
Problem ten jest szczególnie widoczny przy inwestycjach wymagających jednorazowego poniesienia dużych nakładów. Zakup nieruchomości, maszyn, specjalistycznego wyposażenia czy środków transportu może przekraczać wartość środków dostępnych w przedsiębiorstwie. Konieczne staje się wtedy sięgnięcie po finansowanie zewnętrzne.
Jednym z najbardziej znanych zewnętrznych źródeł kapitału jest kredyt bankowy. Bank udostępnia przedsiębiorcy określoną kwotę na ustalony czas, a kredytobiorca zobowiązuje się do jej zwrotu wraz z odsetkami oraz innymi należnościami wynikającymi z umowy. Kredyt pozwala sfinansować zarówno bieżące potrzeby firmy, jak i przedsięwzięcia inwestycyjne.
Dla małego przedsiębiorstwa szczególne znaczenie ma zdolność do uzyskania finansowania bankowego. Bank przed podjęciem decyzji analizuje sytuację ekonomiczną klienta, jego dotychczasowe wyniki, poziom zadłużenia oraz możliwości spłaty zobowiązania. Firma posiadająca krótką historię działalności, niewielki majątek lub niestabilne wyniki może mieć trudności z uzyskaniem potrzebnego kapitału.
Dostępność kredytu jest więc uzależniona nie tylko od potrzeb przedsiębiorcy, ale również od oceny ryzyka dokonywanej przez bank. Małe przedsiębiorstwa mogą być postrzegane jako bardziej ryzykowne ze względu na mniejsze zasoby finansowe, większą zależność od pojedynczych klientów oraz mniejszą możliwość absorbowania strat. Powoduje to, że finansowanie bankowe nie zawsze jest dla nich dostępne w oczekiwanym zakresie.
Kredyt posiada jednocześnie cechy, które czynią go przydatnym przy finansowaniu rozwoju. Pozwala rozpocząć przedsięwzięcie bez konieczności wcześniejszego zgromadzenia całego kapitału. Jeżeli inwestycja przynosi oczekiwane efekty, wypracowane przez nią środki mogą służyć spłacie zobowiązania. Warunkiem jest jednak właściwe dopasowanie wartości i harmonogramu kredytu do możliwości finansowych przedsiębiorstwa.
Alternatywą dla zakupu określonych składników majątku za środki własne albo z kredytu jest leasing. Rozwiązanie to jest szczególnie popularne w przypadku finansowania pojazdów, maszyn, urządzeń i innego wyposażenia wykorzystywanego w działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwo może korzystać z określonego przedmiotu bez konieczności jednorazowego ponoszenia wydatku odpowiadającego jego pełnej wartości.
Leasing jest atrakcyjny dla małych przedsiębiorstw przede wszystkim ze względu na możliwość rozłożenia kosztów korzystania ze składnika majątku w czasie. Firma może rozpocząć wykorzystywanie maszyny lub samochodu wcześniej, niż byłoby to możliwe w przypadku konieczności zgromadzenia środków na zakup za gotówkę.
Ocena leasingu wymaga jednak uwzględnienia całkowitego kosztu finansowania oraz warunków zawartej umowy. Należy także brać pod uwagę różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami leasingu oraz skutki podatkowe i bilansowe przyjętego rozwiązania. Nie w każdym przypadku leasing będzie korzystniejszy od kredytu lub zakupu za środki własne.
Kolejnym instrumentem finansowym jest faktoring. Jest on związany z wierzytelnościami powstającymi w wyniku sprzedaży z odroczonym terminem płatności. Przedsiębiorstwo może przekazać wierzytelności faktorowi i otrzymać środki wcześniej, zamiast czekać na zapłatę od odbiorcy.
Znaczenie faktoringu wynika przede wszystkim z jego wpływu na płynność finansową. Przedsiębiorstwo może wykazywać sprzedaż i osiągać dobre wyniki, a mimo to posiadać niedobór gotówki, jeżeli kontrahenci płacą po trzydziestu, sześćdziesięciu lub dziewięćdziesięciu dniach. Skrócenie czasu oczekiwania na środki pozwala finansować kolejne zakupy, wynagrodzenia i inne bieżące wydatki.
Faktoring nie jest więc typowym źródłem kapitału inwestycyjnego w takim samym znaczeniu jak kredyt długoterminowy. Może jednak pośrednio wspierać rozwój przedsiębiorstwa poprzez poprawę płynności i uwalnianie środków zamrożonych w należnościach. Firma posiadająca stabilne przepływy pieniężne może łatwiej zwiększać skalę działalności.
W literaturze obok faktoringu wymieniany jest również forfaiting. Jest on jednak instrumentem związanym przede wszystkim z finansowaniem określonych wierzytelności, szczególnie pojawiających się w obrocie międzynarodowym. Jego zastosowanie w typowym małym przedsiębiorstwie jest znacznie węższe niż zastosowanie kredytu, leasingu czy faktoringu.
Innym sposobem pozyskiwania kapitału jest finansowanie udziałowe. W tym przypadku przedsiębiorstwo lub przedsięwzięcie uzyskuje środki od inwestora, który w zamian obejmuje udział w jego własności lub uczestniczy w przyszłych korzyściach związanych ze wzrostem wartości firmy. Do tego rodzaju finansowania należy venture capital.
Venture capital znajduje zastosowanie przede wszystkim w przedsiębiorstwach posiadających znaczący potencjał wzrostu. Inwestor akceptuje podwyższone ryzyko w zamian za możliwość osiągnięcia korzyści w przypadku dynamicznego rozwoju firmy. Finansowanie takie może być związane nie tylko z dostarczeniem kapitału, ale również z dostępem do wiedzy, doświadczenia i kontaktów biznesowych inwestora.
Dla właściciela przedsiębiorstwa oznacza jednak częściową zmianę charakteru finansowania. W przeciwieństwie do kredytu kapitał nie musi być zwracany według harmonogramu, ale inwestor uzyskuje udział w przedsiębiorstwie i może uczestniczyć w podejmowaniu ważnych decyzji. Rozwiązanie to ogranicza więc pełną niezależność dotychczasowego właściciela.
Venture capital nie jest źródłem odpowiednim dla każdego małego przedsiębiorstwa. Lokalna firma usługowa działająca na stabilnym rynku może nie posiadać profilu interesującego tego rodzaju inwestora. Znacznie większe możliwości występują w przypadku przedsiębiorstw innowacyjnych, technologicznych lub posiadających model działalności pozwalający na szybkie zwiększenie skali.
Źródła finansowania należy więc dobierać do charakteru firmy i celu, na jaki kapitał ma zostać wykorzystany. Finansowanie krótkoterminowych potrzeb kapitałem długoterminowym może generować niepotrzebne koszty, natomiast finansowanie długoterminowej inwestycji środkami wymagającymi szybkiego zwrotu może prowadzić do problemów z płynnością.
Jedną z podstawowych zasad finansowania powinno być zatem zachowanie odpowiedniego związku pomiędzy okresem wykorzystania aktywów a terminem wymagalności źródeł kapitału. Inwestycje przynoszące efekty przez wiele lat powinny być co do zasady finansowane kapitałem o odpowiednio długim okresie dostępności.
Oprócz typowo rynkowych źródeł kapitału przedsiębiorstwa mogą korzystać z instrumentów wsparcia publicznego. Szczególne znaczenie w Polsce posiadają środki związane z funduszami Unii Europejskiej. Mogą one służyć finansowaniu inwestycji, innowacji, cyfryzacji, poprawy efektywności energetycznej, rozwoju kompetencji pracowników oraz innych przedsięwzięć związanych z modernizacją przedsiębiorstw.
Wsparcie ze środków publicznych może umożliwiać realizację projektu, który bez dofinansowania przekraczałby możliwości finansowe małego podmiotu. Nie oznacza jednak, że uzyskanie pomocy całkowicie eliminuje potrzebę posiadania własnego kapitału. W wielu przypadkach przedsiębiorstwo musi zapewnić wkład własny, a także posiadać środki pozwalające na utrzymanie płynności podczas realizacji projektu.
Pozyskiwanie funduszy europejskich wiąże się również z koniecznością spełnienia wymagań danego programu, przygotowania dokumentacji oraz późniejszego rozliczenia projektu. Z tego względu przedsiębiorstwo powinno ocenić nie tylko wysokość możliwego wsparcia, ale również własną zdolność organizacyjną do realizacji przedsięwzięcia zgodnie z określonymi zasadami.
Dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania może przyspieszać rozwój przedsiębiorstwa, ale jednocześnie zwiększać poziom ryzyka. Szczególnie finansowanie dłużne powoduje powstanie stałych zobowiązań finansowych, które muszą być regulowane także wtedy, gdy osiągane wyniki okażą się gorsze od przewidywanych.
Z tego względu decyzja dotycząca pozyskania kapitału powinna być poprzedzona analizą obecnej i przyszłej sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne jest określenie, czy planowana inwestycja będzie w stanie generować środki pozwalające na pokrycie kosztów finansowania oraz czy firma zachowa bezpieczny poziom płynności.
Analiza źródeł finansowania pozostaje zatem ściśle związana z oceną wyników działalności gospodarczej. Przedsiębiorca powinien wiedzieć, czy kapitał pozyskany z określonego źródła rzeczywiście przyczynia się do zwiększenia wartości firmy oraz poprawy jej sytuacji ekonomicznej.
Podstawowym miernikiem pozostaje wynik finansowy, ale ocena działalności nie powinna ograniczać się wyłącznie do wielkości osiąganego zysku. Istotna jest również rentowność, płynność finansowa, poziom zadłużenia, efektywność wykorzystania majątku oraz dynamika przychodów.
Przedsiębiorstwo może osiągać zysk i jednocześnie posiadać problemy z płynnością. Może także dynamicznie zwiększać sprzedaż, ale finansować ten wzrost poprzez zbyt szybki przyrost zobowiązań. Analiza wymaga więc wykorzystania kilku kategorii pozwalających spojrzeć na sytuację firmy z różnych perspektyw.
Szczególne znaczenie w kontekście źródeł finansowania ma analiza zadłużenia. Pozwala ustalić, w jakim stopniu majątek przedsiębiorstwa jest finansowany kapitałem własnym, a w jakim kapitałem obcym. Wzrost udziału zobowiązań może zwiększać możliwości inwestowania, ale jednocześnie zwiększa ryzyko finansowe.
Kapitał własny pełni funkcję stabilizującą. Nie posiada określonego terminu zwrotu w taki sposób jak kredyt i stanowi zabezpieczenie dla wierzycieli. Jego odpowiedni poziom zwiększa zdolność przedsiębiorstwa do absorbowania strat i może ułatwiać pozyskiwanie kolejnego finansowania.
Z drugiej strony rozwój finansowany wyłącznie kapitałem własnym może przebiegać wolniej, zwłaszcza jeżeli przedsiębiorstwo nie osiąga jeszcze wyników pozwalających na szybkie gromadzenie środków. Wykorzystanie kapitału obcego umożliwia realizację większej liczby przedsięwzięć bez konieczności oczekiwania na zgromadzenie całej potrzebnej kwoty.
Kluczowe znaczenie ma więc właściwa struktura finansowania. Nie istnieje jeden poziom kapitału własnego i obcego właściwy dla każdego przedsiębiorstwa. Zależy on od branży, stabilności przychodów, struktury majątku, skali działalności oraz planów rozwojowych.
Małe przedsiębiorstwo powinno szczególnie ostrożnie oceniać zdolność do obsługi długu. Duży podmiot posiadający wiele produktów, klientów i rynków może łatwiej kompensować przejściowe problemy w jednym obszarze działalności. Mała firma jest często bardziej zależna od kilku podstawowych źródeł przychodu, dlatego ich utrata może szybko wpłynąć na możliwość spłaty zobowiązań.
Znaczenie ma również faza rozwoju przedsiębiorstwa. Firma rozpoczynająca działalność znajduje się w innej sytuacji niż podmiot posiadający wieloletnią historię i stabilną pozycję na rynku. Nowe przedsiębiorstwo może mieć większe zapotrzebowanie na kapitał przy jednoczesnym ograniczonym dostępie do finansowania bankowego.
W kolejnych fazach rozwoju struktura finansowania może się zmieniać. W początkowym okresie dominują często środki właściciela i osób z jego najbliższego otoczenia. Wraz ze wzrostem skali działalności rośnie możliwość korzystania z kredytu, leasingu, faktoringu oraz innych instrumentów.
Decyzje dotyczące finansowania są również związane z zachowaniem kontroli nad przedsiębiorstwem. Właściciel korzystający z długu zachowuje własność firmy, ale przyjmuje obowiązek jego zwrotu. Pozyskanie inwestora udziałowego może zmniejszyć bieżące obciążenie związane ze spłatą, lecz wiąże się z podziałem własności i wpływu na decyzje.
Koszt kapitału jest kolejnym czynnikiem, który powinien być uwzględniany przy wyborze źródła finansowania. Kredyt wiąże się z odsetkami i prowizjami, leasing z opłatami wynikającymi z umowy, faktoring z wynagrodzeniem faktora, natomiast kapitał udziałowy z oczekiwaniem inwestora dotyczącym wzrostu wartości przedsiębiorstwa.
Najtańsze źródło nie zawsze jest jednak rozwiązaniem najlepszym. Należy brać pod uwagę także dostępność, elastyczność, okres finansowania, wymagane zabezpieczenia oraz ryzyko. Źródło o nieco wyższym koszcie może okazać się bardziej odpowiednie, jeżeli jego warunki są lepiej dopasowane do przepływów pieniężnych przedsiębiorstwa.
Wybór finansowania powinien więc być częścią szerszego procesu zarządzania przedsiębiorstwem. Decyzja o pozyskaniu kapitału powinna wynikać z określonych potrzeb rozwojowych, a nie jedynie z faktu, że dane finansowanie jest dostępne.
Istotne jest również określenie celu wykorzystania pozyskanych środków. Finansowanie może służyć zakupowi majątku trwałego, zwiększeniu zapasów, wprowadzeniu nowego produktu, ekspansji na inny rynek lub poprawie płynności. Charakter potrzeby powinien wpływać na wybór odpowiedniego instrumentu.
Rozwój przedsiębiorstwa może być finansowany równocześnie z kilku źródeł. Firma może wykorzystać część środków własnych, uzupełnić je kredytem, sfinansować wybrane maszyny poprzez leasing oraz otrzymać dofinansowanie określonego projektu. Takie łączenie źródeł pozwala ograniczyć zależność od jednego rodzaju kapitału.
Dywersyfikacja finansowania może zwiększać bezpieczeństwo, ale wymaga właściwego zarządzania. Każde źródło posiada własne koszty, terminy i obowiązki, dlatego przedsiębiorstwo musi zachować zdolność do kontrolowania całej struktury finansowania.
Analiza konkretnego przedsiębiorstwa pozwala lepiej ocenić, w jaki sposób teoretyczne możliwości finansowania są wykorzystywane w praktyce. Sama znajomość dostępnych instrumentów nie pokazuje jeszcze, dlaczego firma wybiera określone rozwiązanie i jakie skutki ten wybór przynosi.
Przedmiotem niniejszej pracy są źródła finansowania rozwoju małych przedsiębiorstw, przedstawione zarówno od strony teoretycznej, jak i na przykładzie przedsiębiorstwa X. Szczególną uwagę poświęcono strukturze kapitału własnego i obcego oraz zmianom zachodzącym w sposobie finansowania działalności badanego podmiotu w latach 2019–2021.
Celem pracy jest przedstawienie podstawowych źródeł finansowania dostępnych dla małych przedsiębiorstw oraz analiza sposobu finansowania działalności i rozwoju przedsiębiorstwa X. Istotne znaczenie ma określenie roli kapitału własnego i obcego oraz ocena zmian zachodzących w strukturze źródeł finansowania badanego przedsiębiorstwa.
Podstawowy problem podjęty w pracy dotyczy tego, w jaki sposób dobór źródeł finansowania wpływa na możliwości rozwoju małego przedsiębiorstwa oraz jakie źródła kapitału były wykorzystywane przez przedsiębiorstwo X w badanym okresie. Analiza tego zagadnienia wymaga uwzględnienia zarówno dostępności poszczególnych instrumentów, jak i sytuacji finansowej firmy oraz jej potrzeb rozwojowych.
W pracy wykorzystano literaturę z zakresu finansów przedsiębiorstw, przedsiębiorczości oraz zarządzania finansami. W części dotyczącej przedsiębiorstwa X podstawę analizy stanowią informacje o prowadzonej działalności oraz najnowsze dane finansowe. Analiza kapitałów własnych i obcych pozwala przedstawić sposób finansowania przedsiębiorstwa oraz kierunek zmian występujących w badanym okresie.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy rozdział poświęcono charakterystyce sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Przedstawiono podstawowe definicje oraz kryteria wykorzystywane do klasyfikowania przedsiębiorstw, a także znaczenie sektora MŚP w gospodarce. Omówienie specyfiki małych podmiotów pozwala lepiej zrozumieć uwarunkowania ich dostępu do kapitału.
Drugi rozdział dotyczy źródeł finansowania działalności i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw. Przedstawiono źródła wewnętrzne oraz zewnętrzne, ze szczególnym uwzględnieniem kredytu bankowego, leasingu, faktoringu i kapitału typu venture capital. Omówiono również możliwość wykorzystywania funduszy Unii Europejskiej oraz podstawowe sposoby oceny sytuacji i wyników finansowych przedsiębiorstwa.
Trzeci rozdział ma charakter analityczny i został poświęcony przedsiębiorstwu X. Przedstawiono jego historię, zakres działalności oraz podstawowe wyniki finansowe. Następnie przeanalizowano wielkość i zmiany kapitału własnego oraz kapitałów obcych w latach 2019–2021. Pozwala to określić, w jaki sposób badane przedsiębiorstwo finansowało swoją działalność oraz jak kształtowała się struktura jego kapitału.
Dostęp do odpowiednich źródeł finansowania jest jednym z podstawowych warunków rozwoju małego przedsiębiorstwa. Własne środki zapewniają większą niezależność i bezpieczeństwo, ale ich wielkość może ograniczać tempo wzrostu. Kapitał zewnętrzny umożliwia szybszą realizację inwestycji, lecz wiąże się z kosztami oraz dodatkowymi zobowiązaniami. Właściwy wybór źródeł finansowania wymaga więc uwzględnienia zarówno planów rozwojowych przedsiębiorstwa, jak i jego aktualnej sytuacji finansowej oraz zdolności do ponoszenia ryzyka.