Wstęp
Rozdział I. Geneza i istota leasingu
1. Pierwsze transakcje leasingowe w Polsce i na świecie
2. Unormowania prawne leasingu
3. Definicja i klasyfikacja leasingu
3.1. Leasing finansowy i operacyjny
3.2. Leasing bezpośredni i pośredni
3.3. Leasing dóbr inwestycyjnych i konsumpcyjnych
3.4. Leasing krótko-, średnio- i długoterminowy
3.5. Pozostałe klasyfikacje
4. Prawa i obowiązki stron umowy leasingowej
Rozdział II. Leasing według prawa bilansowego i podatkowego
1. Leasing według prawa bilansowego
1.1. Leasing środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych według Ustawy o rachunkowości
1.2. Leasing według Międzynarodowych Standardów Rachunkowości
1.3. Leasing w sprawozdawczości finansowej leasingodawców
1.4. Ewidencja leasingu
2. Leasing według prawa podatkowego
3. Leasing a podatek dochodowy
4. Leasing a podatek od towarów i usług
Rozdział III. Charakterystyka przedsiębiorstwa XYZ
1. Historia powstania przedsiębiorstwa
2. Prezentacja oferty produktowej
3. Zasoby rzeczowe i kapitałowe przedsiębiorstw
3.1. Bilans
3.2. Rachunek zysków i strat
4. Umowy leasingowe w ewidencji księgowej i podatkowej przedsiębiorstwa
Rozdział IV. Analiza różnic miedzy rachunkowym a podatkowym ujęciem umów leasingowych na przykładzie przedsiębiorstwa XYZ w latach 2023 – 2025
1. Prezentacja podstawowych zasad rachunkowości i leasingu
2. Ujęcie leasingu w księgach rachunkowych
3. Klasyfikacja i ewidencja leasingu dla celów podatkowych
4. Wnioski
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel i rysunków
Materiały do pracy
Do napisania rozdziałów empirycznych niezbędne będą następujące materiały:
1. informacje ogólne o przedsiębiorstwie:
– historia powstania, forma prawna, lokalizacja, rodzaj prowadzonej działalności(produkcyjna/handlowa), oferta produktowa, wyniki finansowe,
miejsce na rynku, itd.,
2. sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa za wskazany okres,
3. informacja na temat kształtowania się i amortyzacji środków trwałych
w danym okresie,
4. informacja na temat zawartych umów leasingowych.
Wstęp
Współczesne przedsiębiorstwa, niezależnie od wielkości oraz rodzaju prowadzonej działalności, potrzebują dostępu do składników majątkowych umożliwiających realizację bieżących zadań oraz przedsięwzięć rozwojowych. Zakup maszyn, urządzeń, środków transportu, nieruchomości czy wyposażenia wiąże się jednak często z koniecznością jednorazowego zaangażowania znacznych środków finansowych. Jedną z form pozwalających ograniczyć takie zaangażowanie jest leasing, który umożliwia korzystanie z określonego składnika majątku przez ustalony czas w zamian za opłaty ponoszone zgodnie z postanowieniami zawartej umowy. Rozwiązanie to może stanowić alternatywę wobec zakupu finansowanego kapitałem własnym, kredytem bankowym albo innymi źródłami kapitału obcego.
Znaczenie leasingu wynika przede wszystkim z jego elastyczności oraz możliwości dopasowania warunków finansowania do specyfiki przedsiębiorstwa. Korzystający może otrzymać dostęp do potrzebnego składnika majątku bez konieczności ponoszenia pełnej ceny jego nabycia w chwili zawarcia transakcji. Ułatwia to zachowanie płynności finansowej, rozłożenie wydatków w czasie oraz unowocześnianie zaplecza technicznego. Leasing może również umożliwiać dostosowywanie posiadanych zasobów do zmian technologicznych i rynkowych. Nie oznacza to jednak, że w każdych warunkach stanowi rozwiązanie korzystniejsze od kredytu lub zakupu ze środków własnych. Ocena jego opłacalności wymaga uwzględnienia całkowitego kosztu finansowania, warunków umowy, sposobu wykorzystania przedmiotu leasingu, konsekwencji bilansowych i podatkowych oraz wpływu zobowiązań leasingowych na sytuację finansową podmiotu.
Leasing jest zagadnieniem złożonym, ponieważ podlega regulacjom należącym do kilku obszarów prawa. Jego cywilnoprawna konstrukcja określa przede wszystkim prawa i obowiązki finansującego oraz korzystającego, zasady przekazania przedmiotu leasingu, obowiązek ponoszenia opłat, odpowiedzialność stron, możliwość rozwiązania umowy oraz warunki ewentualnego nabycia przedmiotu po zakończeniu okresu finansowania. Regulacje cywilnoprawne nie rozstrzygają jednak automatycznie o sposobie ujęcia danej umowy w księgach rachunkowych ani o jej kwalifikacji dla celów podatkowych. Te same postanowienia umowne muszą zostać ocenione oddzielnie z perspektywy prawa bilansowego, podatku dochodowego oraz podatku od towarów i usług.
Z punktu widzenia rachunkowości istotne znaczenie ma ustalenie, która strona umowy ujmuje przedmiot leasingu w swoich aktywach, dokonuje od niego odpisów amortyzacyjnych oraz wykazuje zobowiązanie wynikające z przyszłych płatności. Kwalifikacja umowy wpływa również na sposób odnoszenia opłat leasingowych w koszty, prezentację kosztów finansowych, wartość aktywów i zobowiązań, wynik finansowy oraz wybrane wskaźniki ekonomiczne przedsiębiorstwa. Prawidłowe rozpoznanie charakteru umowy ma zatem znaczenie nie tylko techniczne, ale także informacyjne. Od przyjętego sposobu ujęcia zależy bowiem obraz sytuacji majątkowej i finansowej jednostki przedstawiany w sprawozdaniu finansowym.
W polskim prawie bilansowym podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy o rachunkowości oraz, w odpowiednim zakresie, Krajowy Standard Rachunkowości nr 5 „Leasing, najem i dzierżawa”. Przy ocenie umowy należy brać pod uwagę jej treść ekonomiczną, okres obowiązywania, zasady przeniesienia własności, relację okresu umowy do ekonomicznej użyteczności przedmiotu, wartość opłat oraz rozkład ryzyka i korzyści związanych z użytkowaniem składnika majątku. W zależności od spełnienia odpowiednich warunków umowa może zostać zakwalifikowana w rachunkowości jako leasing finansowy albo operacyjny. Podział ten wywołuje odmienne następstwa w zakresie ewidencji, wyceny oraz prezentacji danych w sprawozdaniu finansowym.
Dodatkowym obszarem wymagającym uwagi są Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Okres objęty badaniem jest pod tym względem szczególnie interesujący, ponieważ od 1 stycznia 2019 roku zaczął obowiązywać MSSF 16 „Leasing”, zastępujący MSR 17. Nowe rozwiązania wprowadziły dla leasingobiorców model oparty zasadniczo na ujmowaniu prawa do użytkowania składnika aktywów oraz odpowiadającego mu zobowiązania z tytułu leasingu. W konsekwencji znaczna część umów, które wcześniej mogły pozostawać poza bilansem leasingobiorcy jako leasing operacyjny, zaczęła być prezentowana w jego aktywach i zobowiązaniach. Zmiana ta mogła wpływać między innymi na wartość majątku, poziom zadłużenia, strukturę kosztów oraz wskaźniki rentowności i zadłużenia.
Znaczenie MSSF 16 dla badanego przedsiębiorstwa zależy jednak od przyjętych przez nie zasad rachunkowości. Jeżeli przedsiębiorstwo XXX sporządzało sprawozdania finansowe wyłącznie według ustawy o rachunkowości, regulacje MSSF mogą zostać wykorzystane przede wszystkim jako płaszczyzna porównawcza. Jeżeli natomiast jednostka stosowała Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej, rok 2019 stanowi ważny moment zmiany zasad ujmowania leasingu. W takiej sytuacji analiza powinna objąć również sposób przejścia z regulacji MSR 17 na MSSF 16 oraz wpływ tego przejścia na dane finansowe przedsiębiorstwa. Ustalenie podstawy sporządzania sprawozdań finansowych jest zatem niezbędne przed rozpoczęciem części empirycznej pracy.
Odrębnym zagadnieniem jest podatkowe ujęcie leasingu. Regulacje podatków dochodowych posługują się własnymi warunkami kwalifikacji umów, dlatego podatkowy sposób rozliczenia nie musi być zgodny z ich klasyfikacją bilansową. Umowa uznana w rachunkowości za leasing finansowy może w określonych okolicznościach spełniać warunki leasingu operacyjnego na gruncie podatku dochodowego. Powoduje to odmienne rozłożenie kosztów rachunkowych i podatkowych w czasie. Różnice mogą dotyczyć przede wszystkim amortyzacji, części odsetkowej opłat, wartości początkowej przedmiotu leasingu, opłaty wstępnej, rat leasingowych oraz ceny wykupu.
Występowanie rozbieżności pomiędzy prawem bilansowym a podatkowym może prowadzić do powstawania różnic przejściowych między wartością bilansową a podatkową aktywów i zobowiązań. Jeżeli badane przedsiębiorstwo jest zobowiązane do ustalania odroczonego podatku dochodowego, konieczne może być rozpoznanie aktywów albo rezerw z tego tytułu. Analiza leasingu nie powinna więc ograniczać się do wskazania, jakie wydatki zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Powinna obejmować również moment ujęcia kosztu, sposób ustalania wartości bilansowej i podatkowej oraz wpływ różnic na wynik finansowy i podstawę opodatkowania.
Leasing wywołuje także konsekwencje w podatku od towarów i usług. Sposób jego rozliczenia zależy między innymi od konstrukcji umowy i warunków dotyczących przeniesienia prawa własności. Na gruncie VAT określona umowa może być traktowana jako świadczenie usług albo dostawa towarów, co wpływa na moment powstania obowiązku podatkowego, sposób fakturowania oraz zasady odliczenia podatku naliczonego. Szczególnego znaczenia nabiera również rodzaj leasingowanego składnika. W przypadku samochodów osobowych konieczne jest uwzględnienie ograniczeń dotyczących kosztów podatkowych, amortyzacji oraz odliczenia podatku VAT, a także zmian przepisów obowiązujących od 2019 roku. Dlatego w części empirycznej należy ustalić, czy przedmiotami umów przedsiębiorstwa XXX były pojazdy, maszyny, urządzenia, nieruchomości czy inne składniki majątku.
Przedmiotem niniejszej pracy jest bilansowe i podatkowe ujęcie umów leasingu zawartych przez przedsiębiorstwo XXX w latach 2018–2020. Przyjęty okres pozwala prześledzić sposób ewidencjonowania leasingu w trzech kolejnych latach obrotowych, a także rozpoznać wpływ zmian regulacyjnych występujących w tym czasie. Analiza zostanie przeprowadzona z perspektywy korzystającego, przy założeniu, że przedsiębiorstwo XXX nie jest podmiotem prowadzącym działalność leasingową. Jeżeli badana jednostka występuje również w roli finansującego, zakres analizy powinien zostać odpowiednio poszerzony.
Głównym celem pracy jest identyfikacja oraz ocena różnic pomiędzy rachunkowym i podatkowym ujęciem leasingu w przedsiębiorstwie XXX w latach 2023 – 2025. Cel ten zostanie osiągnięty przez analizę warunków zawartych umów, sposobu ich zakwalifikowania, zapisów w księgach rachunkowych, rozliczeń podatku dochodowego oraz podatku od towarów i usług. Ocenie zostanie poddany również wpływ leasingu na wybrane pozycje sprawozdania finansowego oraz wskaźniki obrazujące sytuację majątkową i finansową badanego przedsiębiorstwa.
Główny problem badawczy można sformułować w postaci pytania: jakie różnice występowały pomiędzy bilansowym a podatkowym ujęciem umów leasingu w przedsiębiorstwie XXX w latach 2023 – 2025 i jaki był ich wpływ na sprawozdawczość finansową oraz rozliczenia podatkowe jednostki? Problemy szczegółowe dotyczą sposobu kwalifikacji poszczególnych umów, zasad ujmowania przedmiotów leasingu i związanych z nimi zobowiązań, rozliczania rat oraz opłat dodatkowych, dokonywania odpisów amortyzacyjnych, rozpoznawania kosztów podatkowych, rozliczania podatku VAT oraz ustalania różnic pomiędzy wynikiem rachunkowym i podatkowym.
W pracy można przyjąć hipotezę główną, zgodnie z którą odmienne kryteria klasyfikacji leasingu w prawie bilansowym i podatkowym powodowały różnice w czasie i sposobie ujmowania kosztów oraz wartości składników majątkowych przedsiębiorstwa XXX. Hipotezy szczegółowe mogą zakładać, że klasyfikacja tej samej umowy dla celów rachunkowych i podatkowych nie zawsze była jednakowa, a największe rozbieżności dotyczyły amortyzacji, rat leasingowych, kosztów finansowych i momentu rozliczania opłat. Jeżeli przedsiębiorstwo stosowało MSSF, dodatkowa hipoteza może dotyczyć wpływu MSSF 16 na zwiększenie wartości wykazywanych aktywów i zobowiązań.
W celu rozwiązania problemu badawczego zostaną wykorzystane: metoda analizy piśmiennictwa, analiza obowiązujących w badanym okresie aktów prawnych, metoda studium przypadku, analiza dokumentów przedsiębiorstwa, metoda porównawcza oraz analiza wskaźnikowa. Materiał empiryczny będą stanowiły w szczególności umowy leasingu wraz z harmonogramami płatności, faktury, zapisy na kontach księgowych, ewidencja środków trwałych, polityka rachunkowości, dokumentacja podatkowa oraz sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa XXX za lata 2023 – 2025.
Praca składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym przedstawiona zostanie geneza leasingu, jego znaczenie ekonomiczne, konstrukcja prawna, klasyfikacje oraz prawa i obowiązki stron. Rozdział drugi będzie dotyczył zasad ujmowania leasingu w rachunkowości oraz prawie podatkowym, ze szczególnym uwzględnieniem ustawy o rachunkowości, Krajowego Standardu Rachunkowości nr 5, regulacji międzynarodowych, podatków dochodowych i podatku od towarów i usług. Rozdział trzeci obejmie charakterystykę przedsiębiorstwa XXX, jego sytuacji finansowej, stosowanych zasad rachunkowości oraz portfela umów leasingowych. W rozdziale czwartym zostanie przeprowadzona analiza empiryczna bilansowego i podatkowego ujęcia poszczególnych umów, rozpoznanych różnic oraz ich wpływu na dane finansowe i podatkowe jednostki. Przeprowadzone badanie powinno umożliwić sformułowanie wniosków dotyczących prawidłowości stosowanych rozwiązań oraz znaczenia leasingu dla sytuacji finansowej badanego przedsiębiorstwa.