Wstęp
Rozdział I.
Małe i średnie przedsiębiorstwa wobec procesów integracji gospodarki światowej
1.1. Wyodrębnienie małej i średniej przedsiębiorczości z klasyfikacji podmiotów gospodarczych
1.2. Klasyfikacja kompetencji małych i średnich przedsiębiorców
1.2.1. Kompetencje operacyjne
1.2.2. Determinanty kompetencji
1.2.3. Elementy kompetencji
1.3. Teorie internacjonalizacji sektora małych i średnich przedsiębiorstw
1.3.1. Modele etapowe
1.3.2. Modele oparte na zasobach
1.3.3. Modele oparte na intencjach
1.4. Zasobowo – sektorowy model internacjonalizacji sektora małych i średnich przedsiębiorstw
Rozdział II.
Sektor małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce
2.1. Statystyka małych i średnich przedsiębiorstw
2.2. Finansowanie działalności małych i średnich przedsiębiorstw
2.2.1. Mentalność kredytowa
2.2.2. Inwestowanie
2.2.2. Samofinansowanie działalności
2.3. Przetrwanie małych i średnich przedsiębiorstw
2.4. Bariery rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce
Rozdział III.
Małe i średnie przedsiębiorstwa jako podmiot sprawczy regionalnej przedsiębiorczości
3.1. Zarządzanie przez przedsiębiorczość małymi i średnimi przedsiębiorstwami
3.2. Przedsiębiorczość w strategii rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw
3.3. Potrzeby szkoleniowe w zakresie wyzwalania przedsiębiorczości w regionie
3.4. Potrzeby szkoleniowe małych i średnich przedsiębiorstw w zakresie wyzwalania przedsiębiorczości w regionie
3.5. Formy wsparcia dla małych i średnich przedsiębiorstw
Rozdział IV.
Wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorców na terenie miasta Bolesławiec
4.1. Historia i położenie miasta
4.2. Gospodarka i finanse miasta
4.2.1. Budżet i majątek miasta
4.2.2. Strategia rozwoju
4.3. Analiza potencjału małych i średnich przedsiębiorstw
4.4. Lokalne formy wspieranie małej i średniej przedsiębiorczości
4.5. Rozwój małej i średniej przedsiębiorczości a rozwój miasta
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel i rysunków
Wstęp
Przedsiębiorczość jest jednym z podstawowych czynników rozwoju gospodarczego i społecznego. Jej znaczenie przejawia się w tworzeniu miejsc pracy, wprowadzaniu nowych produktów i usług, zwiększaniu konkurencji oraz lepszym wykorzystywaniu lokalnych zasobów. Aktywność przedsiębiorców wpływa na wysokość dochodów mieszkańców, poziom konsumpcji, atrakcyjność inwestycyjną jednostki terytorialnej oraz stan finansów publicznych. Rozwój przedsiębiorczości ma zatem znaczenie nie tylko dla właścicieli firm, lecz także dla całej wspólnoty lokalnej.
Szczególną rolę w gospodarce lokalnej odgrywają mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. Podmioty te są zazwyczaj silniej związane z miejscem prowadzenia działalności niż duże przedsiębiorstwa o rozbudowanych strukturach organizacyjnych. Korzystają z lokalnego rynku pracy, współpracują z innymi firmami, zaspokajają potrzeby mieszkańców oraz uczestniczą w tworzeniu tożsamości gospodarczej miasta. Ze względu na niewielką skalę działalności mogą elastycznie reagować na zmiany popytu, ale jednocześnie są bardziej narażone na trudności finansowe, wzrost kosztów, niedobór pracowników oraz ograniczenia w dostępie do wiedzy i specjalistycznych usług.
Przedsiębiorczość może być rozumiana zarówno jako gotowość jednostki do podejmowania działalności gospodarczej, jak i jako proces rozpoznawania i wykorzystywania szans rynkowych. Obejmuje inicjatywę, zdolność podejmowania ryzyka, innowacyjność, umiejętność organizowania zasobów oraz dostosowywania się do zmian. W ujęciu lokalnym nie ogranicza się ona do liczby nowo rejestrowanych firm. O jej poziomie świadczą również trwałość podmiotów, ich zdolność do rozwoju, tworzenia miejsc pracy, współpracy i inwestowania.
Kreowanie przedsiębiorczości oznacza tworzenie warunków sprzyjających powstawaniu nowych inicjatyw gospodarczych i rozwijaniu postaw przedsiębiorczych. Wspieranie przedsiębiorczości odnosi się natomiast do działań kierowanych zarówno do osób planujących rozpoczęcie działalności, jak i do już funkcjonujących podmiotów. Obejmuje ono eliminowanie barier, ułatwianie dostępu do informacji, terenów, infrastruktury, finansowania, doradztwa i szkoleń oraz budowanie współpracy pomiędzy przedsiębiorcami i instytucjami.
Samorząd miejski nie tworzy przedsiębiorstw w bezpośrednim znaczeniu i nie może zagwarantować sukcesu poszczególnym podmiotom. Może jednak kształtować otoczenie, w którym podejmowane i prowadzone są inicjatywy gospodarcze. Na lokalne warunki działalności wpływają między innymi jakość infrastruktury technicznej i komunikacyjnej, dostępność terenów inwestycyjnych, planowanie przestrzenne, sprawność obsługi administracyjnej, wysokość części lokalnych podatków i opłat oraz sposób promocji gospodarczej miasta.
Do lokalnych instrumentów wspierania przedsiębiorczości można zaliczyć instrumenty finansowe, infrastrukturalne, przestrzenne, organizacyjne, informacyjne i promocyjne. Samorząd może stosować przewidziane prawem zwolnienia i preferencje podatkowe, inwestować w uzbrojenie terenów, przygotowywać oferty dla inwestorów oraz współpracować z instytucjami otoczenia biznesu. Znaczenie mają również punkty informacyjne, konsultacje z przedsiębiorcami, wydarzenia gospodarcze, programy edukacyjne oraz działania ułatwiające nawiązywanie współpracy pomiędzy podmiotami.
Instrumenty wsparcia nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie liczby dostępnych programów. Istotne jest, czy odpowiadają one rzeczywistym potrzebom przedsiębiorców, są odpowiednio komunikowane i przynoszą możliwe do zaobserwowania rezultaty. Narzędzie formalnie istniejące, lecz nieznane lokalnym przedsiębiorcom albo związane ze skomplikowaną procedurą, może mieć niewielkie znaczenie praktyczne. Ocena lokalnej polityki przedsiębiorczości wymaga zatem połączenia analizy działań instytucji z badaniem opinii ich odbiorców.
Warunki rozwoju przedsiębiorczości zależą także od czynników pozostających poza bezpośrednią kontrolą władz miejskich. Należą do nich koniunktura gospodarcza, inflacja, poziom stóp procentowych, przepisy podatkowe, koszty energii, polityka państwa oraz sytuacja na rynku pracy. Na działalność lokalnych firm wpływają ponadto procesy cyfryzacji, zmiany demograficzne, rozwój handlu elektronicznego i rosnące wymagania środowiskowe. Skuteczna polityka lokalna powinna uwzględniać te procesy i koncentrować się na tych obszarach, w których samorząd ma realne możliwości działania.
Bolesławiec jest miastem położonym w zachodniej części województwa dolnośląskiego, posiadającym rozpoznawalne tradycje przemysłowe i rzemieślnicze. Szczególne znaczenie dla jego wizerunku ma produkcja ceramiki, która łączy działalność gospodarczą z dziedzictwem kulturowym i promocją miasta. Lokalna gospodarka nie ogranicza się jednak do tej branży. Tworzą ją również przedsiębiorstwa przemysłowe, budowlane, handlowe, transportowe i usługowe, różniące się skalą, sposobem działania i zapotrzebowaniem na wsparcie.
Położenie miasta oraz dostęp do regionalnych i ponadregionalnych szlaków komunikacyjnych stwarzają możliwości rozwoju działalności produkcyjnej, logistycznej i handlowej. Znaczenie mają również tereny inwestycyjne oraz powiązania Bolesławca z szerszym obszarem funkcjonalnym zachodniej części Dolnego Śląska. Jednocześnie miasto mierzy się z wyzwaniami występującymi w wielu ośrodkach średniej wielkości, takimi jak zmiany demograficzne, odpływ części młodych mieszkańców, niedobór pracowników o określonych kwalifikacjach oraz konkurencja innych jednostek o inwestorów i kapitał.
Analiza przedsiębiorczości na terenie Bolesławca powinna uwzględniać strukturę lokalnych podmiotów gospodarczych, ich liczbę, wielkość, formę prawną i rodzaj prowadzonej działalności. Ważne są zarówno przedsiębiorstwa działające od wielu lat, jak i nowe podmioty wchodzące na rynek. Sama liczba wpisów w rejestrach nie daje jednak pełnego obrazu sytuacji. Konieczne jest uwzględnienie liczby podmiotów wykreślanych lub zawieszających działalność, zmian struktury branżowej oraz zdolności firm do utrzymywania się i rozwoju.
Lokalny ekosystem przedsiębiorczości tworzą nie tylko przedsiębiorcy i samorząd miejski. Należą do niego również instytucje otoczenia biznesu, urzędy pracy, organizacje gospodarcze, instytucje finansowe, szkoły, podmioty szkoleniowe i organizacje pozarządowe. Efektywne wsparcie wymaga współdziałania tych uczestników, wymiany informacji i ograniczania powielania podobnych inicjatyw. Szczególne znaczenie ma współpraca przy przygotowywaniu kadr, pozyskiwaniu inwestorów i wykorzystywaniu środków zewnętrznych.
Ważnym narzędziem zarządzania rozwojem lokalnym jest strategia rozwoju. Powinna ona opierać się na diagnozie sytuacji społeczno-gospodarczej, określać cele i kierunki interwencji oraz umożliwiać monitorowanie rezultatów. W przypadku polityki przedsiębiorczości istotna jest spójność pomiędzy zapisami strategicznymi a budżetem, planowaniem przestrzennym, inwestycjami infrastrukturalnymi i bieżącymi działaniami urzędu. Przygotowywanie nowej strategii rozwoju miasta tworzy możliwość ponownego rozpoznania potrzeb lokalnego środowiska gospodarczego i włączenia przedsiębiorców w konsultowanie kierunków rozwoju.
Przedmiotem niniejszej pracy są działania służące kreowaniu i wspieraniu przedsiębiorczości na terenie Gminy Miejskiej Bolesławiec. Analizie poddane zostaną warunki prowadzenia działalności, struktura sektora przedsiębiorstw, instrumenty wykorzystywane przez samorząd i inne instytucje oraz ocena tych instrumentów przez lokalnych przedsiębiorców. Zakres terytorialny pracy obejmuje miasto Bolesławiec, a nie otaczającą je gminę wiejską o tej samej nazwie.
Głównym celem pracy jest ocena systemu kreowania i wspierania przedsiębiorczości na terenie miasta Bolesławiec. Celami szczegółowymi są przedstawienie roli sektora MŚP w rozwoju lokalnym, identyfikacja czynników sprzyjających i ograniczających działalność gospodarczą, charakterystyka lokalnego potencjału ekonomicznego, inwentaryzacja stosowanych instrumentów wsparcia oraz rozpoznanie potrzeb przedsiębiorców. Celem aplikacyjnym jest opracowanie rekomendacji służących lepszemu dopasowaniu lokalnej polityki do potrzeb jej odbiorców.
Główny problem badawczy można sformułować w postaci pytania: w jakim stopniu działania podejmowane na terenie miasta Bolesławiec tworzą warunki sprzyjające powstawaniu i rozwojowi przedsiębiorstw? Problemy szczegółowe dotyczą najważniejszych barier prowadzenia działalności, znajomości i wykorzystania lokalnych form wsparcia, oceny ich dostępności i skuteczności oraz zakresu współpracy pomiędzy przedsiębiorcami a samorządem i instytucjami otoczenia biznesu.
W pracy można przyjąć hipotezę główną, zgodnie z którą miasto dysponuje zróżnicowanymi instrumentami wspierania przedsiębiorczości, lecz ich skuteczność zależy od dostępności informacji, współpracy instytucjonalnej i dopasowania do potrzeb przedsiębiorców. Hipotezy szczegółowe mogą zakładać, że przedsiębiorcy wyżej oceniają instrumenty bezpośrednio ograniczające bariery działalności niż ogólne działania promocyjne, a znajomość dostępnego wsparcia jest zróżnicowana w zależności od wielkości i okresu funkcjonowania firmy.
Realizacji celów pracy służyć będą analiza literatury, dokumentów strategicznych, budżetowych i programowych, a także analiza danych statystycznych. W części empirycznej wskazane jest przeprowadzenie badania ankietowego wśród przedsiębiorców oraz wywiadów z przedstawicielami samorządu i instytucji otoczenia biznesu. Uzupełnieniem może być analiza SWOT lokalnego ekosystemu przedsiębiorczości oraz porównanie wybranych wskaźników Bolesławca z podobnymi miastami.
Praca składa się z czterech rozdziałów. Rozdział pierwszy przedstawia istotę przedsiębiorczości, klasyfikację sektora MŚP oraz jego rolę w rozwoju lokalnym. Rozdział drugi poświęcony jest uwarunkowaniom przedsiębiorczości i instrumentom stosowanym przez samorząd oraz instytucje otoczenia biznesu. Rozdział trzeci obejmuje diagnozę sytuacji społeczno-gospodarczej Bolesławca, strukturę lokalnych podmiotów i charakterystykę dostępnych form wsparcia. Rozdział czwarty prezentuje metodologię i wyniki badań własnych, ocenę instrumentów przez przedsiębiorców oraz rekomendacje dla lokalnej polityki gospodarczej.