PLAN PRACY LICENCJACKIEJ
Wstęp
Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych
1.1. Definicja i formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstwa
1.2. Pojęcie i istota spółek kapitałowych
1.3. Rodzaje spółek kapitałowych
1.3.1. Ogólna charakterystyka spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
1.3.2. Ogólna charakterystyka spółki akcyjnej
Rozdział II. Finansowanie działalności spółek kapitałowych kapitałem własnym
2.1. Istota i rodzaje finansowania działalności spółek kapitałowych
2.2. Finansowanie działalności gospodarczej kapitałem własnym pochodzącym ze źródeł wewnętrznych
2.2.1. Kapitał zakładowy
2.2.2. Kapitał zapasowy
2.3. Finansowanie działalności gospodarczej kapitałem własnym pochodzącym ze źródeł zewnętrznych
2.3.1. Emisja akcji
2.3.2. Venture capital/private equity (kapitał wysokiego ryzyka)
2.3.3. Business angels (aniołowie biznesu)
Rozdział III. Finansowanie działalności spółek kapitałowych kapitałem obcym
3.1. Długoterminowe źródła finansowania obcego spółek kapitałowych
3.1.1. Kredyt bankowy
3.1.2. Leasing
3.1.3. Obligacje
3.1.4. Forfaiting
3.1.5. Franchising
3.1.6. Dotacje i subwencje
3.1.7. Środki z funduszy pomocowych
3.1.8. Joint venture
3.2. Krótkoterminowe źródła finansowania obcego spółek kapitałowych
3.2.1. Kredyty handlowe (kupieckie)
3.2.2. Zobowiązania odnawialne
3.2.3. Pożyczki z sektora pozabankowego
3.2.4. Emisja papierów dłużnych
3.2.5. Factoring
3.3. Porównanie kapitałów własnych i kapitałów obcych w finansowaniu działalności spółek kapitałowych
Zakończenie
Bibliografia
Spis rysunków
Spis tabel
Wstęp
Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga zapewnienia odpowiednich zasobów finansowych, które umożliwiają zarówno rozpoczęcie działalności, jak i jej późniejsze funkcjonowanie oraz rozwój. Kapitał pozostaje jednym z podstawowych czynników warunkujących możliwość realizacji celów gospodarczych przedsiębiorstwa, ponieważ pozwala finansować zakup składników majątku, bieżące koszty operacyjne, inwestycje, rozwój nowych produktów, ekspansję na nowe rynki oraz inne przedsięwzięcia wpływające na wzrost wartości podmiotu. Znaczenie problematyki finansowania jest szczególnie widoczne w przypadku spółek kapitałowych, których konstrukcja prawna i organizacyjna umożliwia stosowanie zróżnicowanych form pozyskiwania środków pieniężnych. Właściwy dobór źródeł finansowania stanowi zatem jeden z podstawowych elementów zarządzania finansami przedsiębiorstwa i może w istotnym stopniu wpływać na jego stabilność, rentowność oraz zdolność do dalszego rozwoju.
Spółki kapitałowe należą do najważniejszych form prowadzenia działalności gospodarczej, szczególnie w przypadku przedsięwzięć wymagających większego zaangażowania kapitału, bardziej rozbudowanej struktury organizacyjnej lub ograniczenia odpowiedzialności właścicieli za zobowiązania podmiotu. Charakterystyczną cechą tego rodzaju spółek jest wyraźne wyodrębnienie majątku przedsiębiorstwa od majątku jego wspólników lub akcjonariuszy. Istotne znaczenie ma w nich kapitał wniesiony przez właścicieli oraz zasady jego gromadzenia, podwyższania, wykorzystywania i ochrony. Spółki kapitałowe dysponują jednocześnie stosunkowo szerokimi możliwościami pozyskiwania dodatkowych środków ze źródeł zewnętrznych, zarówno poprzez zwiększanie kapitału własnego, jak i zaciąganie zobowiązań.
Wybór formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa wpływa na sposób jego funkcjonowania, zakres odpowiedzialności właścicieli, możliwości pozyskiwania kapitału oraz zasady podejmowania decyzji. Spółki kapitałowe wyróżniają się na tle innych form przedsiębiorstw przede wszystkim większą autonomią organizacyjną oraz możliwością gromadzenia znacznych zasobów finansowych. W praktyce gospodarczej szczególne znaczenie posiadają spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna. Każda z tych form charakteryzuje się odmiennymi zasadami organizacji, strukturą właścicielską oraz możliwościami finansowania działalności, choć obie opierają się na konstrukcji kapitału wniesionego do spółki.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest jedną z najczęściej wykorzystywanych form prowadzenia działalności w sytuacji, gdy przedsiębiorcy zamierzają oddzielić majątek prywatny od majątku przedsiębiorstwa oraz prowadzić działalność w ramach samodzielnego podmiotu. Jej funkcjonowanie opiera się na udziałach posiadanych przez wspólników, którzy uczestniczą w finansowaniu przedsiębiorstwa poprzez wniesienie określonych wkładów. Spółka akcyjna posiada natomiast konstrukcję pozwalającą na pozyskiwanie kapitału od większej liczby inwestorów, przede wszystkim poprzez emisję akcji. Dzięki temu może być wykorzystywana przy przedsięwzięciach wymagających znacznych zasobów finansowych oraz bardziej rozproszonej struktury właścicielskiej.
Finansowanie spółek kapitałowych może odbywać się z wykorzystaniem kapitału własnego oraz kapitału obcego. Podział ten ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia zarządzania strukturą finansowania przedsiębiorstwa. Kapitał własny pozostaje do dyspozycji spółki bez określonego z góry terminu zwrotu i stanowi podstawę jej ekonomicznej samodzielności. Kapitał obcy ma natomiast charakter zwrotny i wiąże się z koniecznością spełnienia określonych świadczeń wobec wierzycieli. Każde z tych źródeł finansowania posiada określone zalety i ograniczenia, dlatego ich właściwe proporcje powinny być dostosowane do sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa, charakteru prowadzonej działalności, poziomu ryzyka oraz planów rozwojowych.
Kapitał własny pełni szczególną rolę w funkcjonowaniu spółek kapitałowych. Stanowi podstawowe źródło finansowania ich majątku oraz zabezpieczenie interesów wierzycieli. Jego znaczenie nie ogranicza się jednak wyłącznie do momentu tworzenia spółki. W trakcie działalności może on być zwiększany poprzez zatrzymywanie wypracowanych zysków, tworzenie odpowiednich kapitałów rezerwowych i zapasowych, podwyższanie kapitału zakładowego czy pozyskiwanie nowych inwestorów. Wysoki udział kapitału własnego w strukturze finansowania może zwiększać stabilność finansową przedsiębiorstwa i ograniczać ryzyko utraty płynności wynikające z konieczności regularnej obsługi zadłużenia.
Jednym z podstawowych elementów kapitału własnego jest kapitał zakładowy, który stanowi formalną podstawę majątkową spółki i jest związany z wkładami wniesionymi przez właścicieli. W praktyce jego znaczenie ekonomiczne zależy od skali działalności oraz rodzaju przedsiębiorstwa, jednak pełni on ważną funkcję organizacyjną i finansową. Uzupełnieniem kapitału zakładowego jest między innymi kapitał zapasowy, który może być tworzony z wypracowanego zysku lub innych źródeł i służyć wzmacnianiu stabilności finansowej spółki. Zatrzymywanie części wypracowanych środków umożliwia finansowanie dalszego rozwoju bez konieczności każdorazowego pozyskiwania kapitału zewnętrznego.
Wewnętrzne źródła finansowania kapitałem własnym mają istotną zaletę w postaci zachowania większej niezależności finansowej przedsiębiorstwa. Pozwalają wykorzystywać środki wypracowane w toku działalności bez konieczności ponoszenia kosztów odsetkowych czy uzależniania się od nowych inwestorów. Ich ograniczeniem pozostaje jednak wielkość dostępnych zasobów. Przedsiębiorstwo rozwijające się dynamicznie może potrzebować środków przekraczających poziom możliwy do wygenerowania z bieżącej działalności. W takiej sytuacji konieczne może stać się wykorzystanie zewnętrznych źródeł kapitału własnego.
Do najważniejszych sposobów pozyskiwania zewnętrznego kapitału własnego należy emisja akcji, szczególnie istotna w przypadku spółek akcyjnych. Pozwala ona pozyskiwać środki od inwestorów w zamian za przyznanie im praw udziałowych w spółce. Taki sposób finansowania umożliwia zwiększenie zasobów bez powstawania klasycznego zobowiązania wymagającego zwrotu kapitału w określonym terminie. Jednocześnie prowadzi do zmian w strukturze własności oraz może wpływać na zakres kontroli dotychczasowych właścicieli. Z punktu widzenia spółki decyzja o emisji nowych akcji wymaga więc oceny zarówno skutków finansowych, jak i właścicielskich.
Alternatywnym źródłem kapitału własnego mogą być inwestycje venture capital i private equity. Rozwiązania te polegają na zaangażowaniu kapitału przez wyspecjalizowanych inwestorów, którzy obejmują udziały lub akcje w przedsiębiorstwie i oczekują wzrostu jego wartości w przyszłości. Tego rodzaju finansowanie jest szczególnie istotne dla spółek posiadających potencjał rozwojowy, lecz jednocześnie funkcjonujących w warunkach podwyższonego ryzyka lub potrzebujących znacznych środków na realizację ambitnych projektów. Oprócz kapitału inwestorzy mogą wnosić do przedsiębiorstwa wiedzę, doświadczenie, kontakty biznesowe oraz wsparcie w procesie zarządzania.
Podobną rolę mogą pełnić aniołowie biznesu, czyli prywatni inwestorzy angażujący własne środki w rozwój wybranych przedsięwzięć. Ich udział może być szczególnie ważny na wcześniejszych etapach rozwoju przedsiębiorstwa, gdy dostęp do tradycyjnych źródeł finansowania jest ograniczony. Współpraca z takim inwestorem może zapewnić nie tylko kapitał, lecz również dostęp do doświadczenia i sieci kontaktów biznesowych. Z drugiej strony wejście nowego inwestora do spółki wiąże się z koniecznością dzielenia się częścią przyszłych korzyści oraz niekiedy także wpływem na decyzje dotyczące kierunków rozwoju przedsiębiorstwa.
Drugą podstawową grupę źródeł finansowania stanowi kapitał obcy. Jego wykorzystanie pozwala zwiększyć możliwości inwestycyjne przedsiębiorstwa bez konieczności zmiany struktury własnościowej. Finansowanie dłużne może być szczególnie korzystne w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo osiąga stabilne dochody i posiada zdolność do regularnej obsługi zobowiązań. Jednocześnie kapitał obcy zwiększa poziom ryzyka finansowego, ponieważ niezależnie od wyników działalności konieczne pozostaje regulowanie rat, odsetek oraz innych zobowiązań wynikających z zawartych umów.
Źródła kapitału obcego można podzielić na długoterminowe i krótkoterminowe. Finansowanie długoterminowe służy przede wszystkim realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych, których efekty ekonomiczne są osiągane w dłuższym okresie. Zalicza się do niego między innymi kredyty bankowe, leasing oraz emisję obligacji. Instrumenty te różnią się konstrukcją, kosztami, wymaganiami dotyczącymi zabezpieczeń oraz wpływem na strukturę finansową przedsiębiorstwa. Właściwy wybór powinien być uzależniony od rodzaju finansowanego przedsięwzięcia oraz zdolności spółki do obsługi zobowiązania.
Kredyt bankowy pozostaje jednym z tradycyjnych sposobów pozyskiwania kapitału obcego. Jego uzyskanie wymaga jednak spełnienia warunków określonych przez bank, w szczególności wykazania zdolności kredytowej oraz przedstawienia odpowiedniego zabezpieczenia. W przypadku spółek posiadających stabilną sytuację finansową kredyt może stanowić elastyczne i stosunkowo łatwo dostępne źródło finansowania inwestycji. Koszt kredytu oraz konieczność jego regularnej spłaty powodują jednak, że przedsiębiorstwo powinno dokładnie analizować wpływ zadłużenia na przyszłe przepływy pieniężne.
Leasing umożliwia natomiast korzystanie ze składników majątku bez konieczności ich natychmiastowego zakupu za pełną wartość. Rozwiązanie to może być szczególnie korzystne przy finansowaniu maszyn, urządzeń, środków transportu oraz innych aktywów trwałych. Dzięki leasingowi przedsiębiorstwo może ograniczyć jednorazowe zapotrzebowanie na kapitał i rozłożyć koszty użytkowania przedmiotu w czasie. Emisja obligacji daje z kolei możliwość pozyskania finansowania od inwestorów poprzez emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym. Instrument ten może stanowić alternatywę wobec kredytu bankowego, szczególnie dla podmiotów posiadających odpowiednią skalę działalności i wiarygodność finansową.
Do źródeł finansowania przedsiębiorstwa zalicza się również instrumenty o bardziej wyspecjalizowanym charakterze, takie jak forfaiting, a także rozwiązania związane ze współpracą gospodarczą, pomocą publiczną czy realizacją wspólnych przedsięwzięć. Dotacje, subwencje oraz środki z funduszy pomocowych mogą ograniczać zapotrzebowanie przedsiębiorstwa na finansowanie zwrotne, choć ich uzyskanie jest zwykle związane ze spełnieniem określonych warunków i przeznaczeniem środków na konkretny cel. Z kolei joint venture może umożliwiać realizację przedsięwzięcia dzięki połączeniu zasobów kilku podmiotów, co pozwala dzielić zarówno koszty, jak i ryzyko.
W strukturze źródeł finansowania istotne znaczenie mają również instrumenty krótkoterminowe. Służą one przede wszystkim finansowaniu bieżącej działalności i utrzymywaniu płynności finansowej. Przykładem są kredyty handlowe, powstające w wyniku odroczenia terminu zapłaty za dostarczone towary lub usługi. Dla przedsiębiorstwa mogą one stanowić elastyczne źródło finansowania kapitału obrotowego i pozwalać na lepsze dostosowanie terminów płatności do cyklu realizacji przychodów.
Do krótkoterminowych źródeł kapitału obcego należą również zobowiązania odnawialne, pożyczki pozabankowe, krótkoterminowe papiery dłużne oraz factoring. Szczególnie interesującym instrumentem jest factoring, polegający na finansowaniu przedsiębiorstwa na podstawie posiadanych wierzytelności handlowych. Pozwala on skrócić czas oczekiwania na zapłatę od odbiorców i poprawić płynność finansową spółki. W zależności od przyjętej konstrukcji może również ograniczać część ryzyka związanego z niewypłacalnością kontrahentów.
Właściwe zarządzanie źródłami finansowania nie polega jednak na prostym wyborze pomiędzy kapitałem własnym i obcym. Obie formy posiadają odmienne właściwości ekonomiczne i powinny być wykorzystywane w sposób komplementarny. Zbyt wysoki udział kapitału własnego może ograniczać możliwości wykorzystania efektu dźwigni finansowej i powodować niewystarczające wykorzystanie dostępnych możliwości rozwoju. Z kolei nadmierne zadłużenie zwiększa ryzyko utraty płynności oraz może prowadzić do pogorszenia zdolności kredytowej przedsiębiorstwa. Jednym z podstawowych zadań zarządzania finansami jest więc kształtowanie takiej struktury kapitału, która zapewnia odpowiednią relację pomiędzy bezpieczeństwem finansowym, kosztem kapitału a możliwościami rozwoju spółki.
Podjęcie problematyki finansowania spółek kapitałowych wynika z dużego znaczenia decyzji finansowych dla funkcjonowania współczesnych przedsiębiorstw. Spółki działają w warunkach konkurencji, zmieniającego się popytu, rosnących kosztów działalności oraz konieczności podejmowania inwestycji. Brak odpowiednich źródeł finansowania może ograniczać zdolność przedsiębiorstwa do wykorzystania pojawiających się możliwości rynkowych, natomiast niewłaściwie dobrana struktura finansowania może prowadzić do wzrostu kosztów i ryzyka. Z tego względu znajomość dostępnych źródeł kapitału oraz ich właściwości ma znaczenie zarówno teoretyczne, jak i praktyczne.
Przedmiotem niniejszej pracy jest finansowanie działalności spółek kapitałowych z wykorzystaniem kapitału własnego oraz obcego. Rozważania obejmują charakterystykę podstawowych form spółek kapitałowych, analizę źródeł finansowania własnego pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego oraz omówienie najważniejszych długoterminowych i krótkoterminowych źródeł kapitału obcego. Praca koncentruje się również na porównaniu obu podstawowych grup źródeł finansowania oraz określeniu ich znaczenia dla działalności i rozwoju przedsiębiorstwa.
Głównym celem pracy jest przedstawienie możliwości finansowania spółek kapitałowych oraz analiza podstawowych źródeł kapitału własnego i obcego. Realizacji celu głównego służą cele szczegółowe obejmujące scharakteryzowanie spółek kapitałowych jako formy prowadzenia działalności gospodarczej, przedstawienie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej, omówienie istoty finansowania kapitałem własnym, a także scharakteryzowanie podstawowych źródeł finansowania długoterminowego i krótkoterminowego. Istotnym celem jest również porównanie właściwości kapitału własnego i obcego oraz wskazanie podstawowych przesłanek ich wykorzystania w działalności spółek.
W pracy wykorzystano przede wszystkim metodę analizy i krytyki literatury przedmiotu dotyczącej przedsiębiorstwa, spółek kapitałowych, finansów przedsiębiorstw oraz źródeł finansowania działalności gospodarczej. Zastosowano również metodę opisową oraz porównawczą, umożliwiającą przedstawienie cech poszczególnych instrumentów finansowych oraz zestawienie ich podstawowych zalet i ograniczeń. Przyjęta struktura pracy została podporządkowana przechodzeniu od ogólnej charakterystyki spółek kapitałowych, poprzez analizę finansowania kapitałem własnym, do omówienia źródeł kapitału obcego i porównania obu podstawowych form finansowania.
Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono ogólną charakterystykę spółek kapitałowych. Rozważania rozpoczęto od omówienia definicji przedsiębiorstwa i podstawowych form organizacyjno-prawnych prowadzenia działalności gospodarczej. Następnie wyjaśniono pojęcie i istotę spółek kapitałowych oraz przedstawiono ich podstawowe rodzaje. Szczególną uwagę poświęcono spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i spółce akcyjnej, wskazując ich podstawowe cechy oraz znaczenie gospodarcze.
Rozdział drugi został poświęcony finansowaniu działalności spółek kapitałowych kapitałem własnym. W pierwszej kolejności przedstawiono istotę oraz podstawowe rodzaje źródeł finansowania. Następnie omówiono kapitał własny pochodzący ze źródeł wewnętrznych, ze szczególnym uwzględnieniem kapitału zakładowego i zapasowego. W dalszej części przedstawiono zewnętrzne źródła finansowania własnego, takie jak emisja akcji, venture capital i private equity oraz działalność aniołów biznesu. Rozdział pozwala ukazać różne możliwości zwiększania zasobów własnych spółki bez konieczności zaciągania klasycznego zadłużenia.
Rozdział trzeci dotyczy finansowania działalności spółek kapitałowych kapitałem obcym. W pierwszej części omówiono długoterminowe źródła finansowania, w tym kredyt bankowy, leasing, obligacje, forfaiting, franchising, dotacje i subwencje, środki z funduszy pomocowych oraz joint venture. Następnie przedstawiono krótkoterminowe źródła finansowania, obejmujące kredyty handlowe, zobowiązania odnawialne, pożyczki z sektora pozabankowego, emisję papierów dłużnych oraz factoring. Ostatnią część rozdziału stanowi porównanie kapitału własnego i obcego, pozwalające wskazać podstawowe różnice między tymi źródłami oraz ich wpływ na bezpieczeństwo i efektywność finansową spółki.
Ostatnim elementem pracy jest zakończenie, w którym przedstawiono najważniejsze wnioski wynikające z przeprowadzonych rozważań. Uzupełnienie opracowania stanowią bibliografia oraz spisy rysunków i tabel. Przyjęta struktura pozwala kompleksowo przedstawić problematykę finansowania spółek kapitałowych oraz wskazać różnorodność instrumentów dostępnych dla przedsiębiorstw. Analiza ta pokazuje, że efektywne finansowanie działalności wymaga nie tylko dostępu do kapitału, lecz również umiejętności właściwego doboru jego źródeł, uwzględniającego koszt, ryzyko, czas finansowania, sytuację przedsiębiorstwa oraz jego długoterminowe cele rozwojowe.