PLAN PRACY MAGISTERSKIEJ
TEMAT
ANALIZA FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH JAKO FORMA LOKOWANIA OSZCZĘDNOŚCI GOSPODARSTW DOMOWYCH
Wstęp
Rozdział I. Istota lokowania oszczędności przez gospodarstwa domowe
1.1. Pojęcie i istota gospodarstw domowych
1.2. Potrzeby gospodarstw domowych i środki ich zaspokajania
1.3. Inwestycje jako sposób lokowania oszczędności
1.4. Podział inwestycji
Rozdział II. Fundusze inwestycyjnych na polskim rynku finansowym
2.1. Istota rynku finansowego
2.2. Pojęcie funduszu inwestycyjnego
2.3. Podstawy prawne funkcjonowania funduszy inwestycyjnych w Polsce
2.4. Rozwój i struktura podmiotowa rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce
Rozdział III. Funkcjonowanie funduszy inwestycyjnych
3.1. Podmioty zaangażowane w funkcjonowanie funduszu inwestycyjnego
3.2. Uczestnicy i tytuły uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym
3.3. Rodzaje funduszy inwestycyjnych
3.4. Wady i zalety inwestowania w fundusze inwestycyjne
Rozdział IV. Analiza funduszy inwestycyjnych Amplico TFI w latach 2018-2019
4.1. Ogólna charakterystyka Amplico TFI
4.2. Analiza FIO Pieniężnego
4.3. Analiza FIO Obligacji
4.4. Analiza FIO Aktywnej Alokacji
4.5. Analiza FIO Stabilnego Wzrostu
4.6. Analiza FIO Zrównoważonego Nowa Europa
4.7. Analiza FIO Akcji
4.8. Analiza FIO Małych i Średnich Spółek
Zakończenie
Bibliografia
Spis rysunków
Spis tabel
Wstęp
Oszczędzanie jest jednym z podstawowych elementów gospodarowania dochodami przez gospodarstwa domowe. Polega na rezygnacji z części bieżącej konsumpcji w celu zgromadzenia środków, które mogą zostać wykorzystane w przyszłości. Przyczyny tworzenia oszczędności są zróżnicowane. Mogą wynikać z potrzeby zabezpieczenia się przed nieprzewidzianymi wydatkami, utratą dochodów lub pogorszeniem sytuacji materialnej, a także z planów dotyczących zakupu mieszkania, finansowania edukacji, zabezpieczenia emerytalnego czy realizacji innych celów długoterminowych. Po zgromadzeniu nadwyżek finansowych gospodarstwo domowe musi podjąć decyzję dotyczącą sposobu ich przechowywania lub inwestowania.
Wybór formy lokowania oszczędności zależy od wielu czynników. Do najważniejszych należą poziom uzyskiwanych dochodów, wielkość zgromadzonego kapitału, sytuacja rodzinna, planowany okres inwestycji, oczekiwana stopa zwrotu, skłonność do ryzyka oraz wiedza finansowa. Znaczenie mają również płynność danej formy lokaty, koszty związane z jej nabyciem i utrzymaniem, sytuacja gospodarcza, poziom inflacji oraz dostępność poszczególnych produktów finansowych. Decyzja inwestycyjna powinna zatem uwzględniać zarówno możliwe korzyści, jak i prawdopodobieństwo poniesienia straty.
Oszczędzanie i inwestowanie są pojęciami powiązanymi, ale nie powinny być traktowane jako całkowicie tożsame. Oszczędzanie kojarzy się przede wszystkim z odkładaniem środków i tworzeniem rezerwy finansowej. Inwestowanie oznacza natomiast przeznaczenie kapitału na określone aktywa z zamiarem osiągnięcia przyszłych korzyści. Wiąże się ono zwykle z niepewnością dotyczącą końcowego wyniku. Gospodarstwo domowe, które decyduje się na inwestycję, rezygnuje z bieżącego wykorzystania środków w zamian za możliwość zwiększenia ich wartości w przyszłości, jednocześnie przyjmując ryzyko utraty części kapitału.
Na rynku dostępnych jest wiele sposobów lokowania nadwyżek finansowych. Gospodarstwa domowe mogą utrzymywać środki na rachunkach bankowych, korzystać z lokat terminowych, nabywać obligacje, akcje, nieruchomości lub jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Poszczególne rozwiązania różnią się poziomem ryzyka, potencjalną stopą zwrotu, płynnością, wymaganym kapitałem początkowym i stopniem złożoności. Nie istnieje jedna forma inwestowania, która byłaby najkorzystniejsza dla każdego gospodarstwa domowego. Wybór powinien być dostosowany do indywidualnej sytuacji, przyjętego celu oraz horyzontu czasowego.
Jedną z możliwości lokowania oszczędności są fundusze inwestycyjne. Ich działalność opiera się na gromadzeniu środków pochodzących od wielu uczestników i inwestowaniu ich zgodnie z określoną polityką. Kapitał może być lokowany między innymi w instrumenty rynku pieniężnego, obligacje, akcje oraz inne aktywa dopuszczone przepisami i statutem danego funduszu. Uczestnik nie wybiera samodzielnie każdego składnika portfela, lecz nabywa tytuł uczestnictwa, którego wartość zależy od wartości aktywów funduszu i wyników prowadzonej polityki inwestycyjnej.
Fundusze pełnią funkcję pośredników pomiędzy gospodarstwami domowymi posiadającymi nadwyżki finansowe a rynkiem kapitałowym. Mogą ułatwiać dostęp do instrumentów, których samodzielny zakup wymagałby większej wiedzy, czasu lub kapitału. Ważną cechą tej formy inwestowania jest możliwość tworzenia zróżnicowanego portfela. Rozłożenie środków pomiędzy wiele instrumentów może ograniczyć wpływ pogorszenia sytuacji jednego emitenta lub segmentu rynku na całość inwestycji. Dywersyfikacja nie eliminuje jednak ryzyka i nie gwarantuje ochrony przed stratą.
Zarządzanie aktywami funduszu jest powierzane wyspecjalizowanemu podmiotowi. W Polsce fundusz inwestycyjny funkcjonuje w ramach określonych regulacji, a jego organem jest towarzystwo funduszy inwestycyjnych. W działalność funduszu zaangażowane są również inne podmioty, między innymi depozytariusz, agent transferowy oraz dystrybutorzy jednostek uczestnictwa. Podział zadań ma znaczenie dla bezpieczeństwa organizacyjnego, prowadzenia ewidencji uczestników, przechowywania aktywów oraz prawidłowej realizacji dyspozycji inwestorów.
Profesjonalne zarządzanie należy do najczęściej wskazywanych zalet funduszy, ale nie oznacza pewności osiągnięcia dodatniego wyniku. Wartość jednostek uczestnictwa może zarówno wzrastać, jak i spadać. Wyniki zależą od sytuacji na rynkach finansowych, rodzaju aktywów, decyzji zarządzających, poziomu stóp procentowych, zmian cen instrumentów, sytuacji emitentów oraz wielu innych czynników. Twierdzenie, że fundusze zawsze umożliwiają osiągnięcie wyższych zysków niż lokaty bankowe lub obligacje skarbowe, byłoby nieuprawnione. Możliwości uzyskania wyższej stopy zwrotu towarzyszy zazwyczaj większe ryzyko.
Fundusz inwestycyjny nie powinien być utożsamiany z depozytem bankowym. Wpłacone środki są wykorzystywane do nabywania aktywów, których wartość rynkowa może ulegać zmianom. Uczestnik ponosi więc ryzyko inwestycyjne właściwe dla polityki danego funduszu. W przypadku funduszy akcyjnych zmienność może być znacznie większa niż w funduszach dłużnych lub pieniężnych. Jednocześnie określenia używane w nazwie funduszu nie zastępują analizy jego statutu, polityki inwestycyjnej i struktury portfela.
Istotnym czynnikiem wpływającym na wynik są koszty. Fundusze mogą pobierać wynagrodzenie za zarządzanie, a w zależności od konstrukcji produktu również inne opłaty. Koszty pomniejszają stopę zwrotu osiąganą przez uczestnika, dlatego powinny być uwzględniane podczas porównywania produktów. Dwa fundusze stosujące podobną politykę mogą osiągnąć odmienne wyniki netto między innymi ze względu na różnice w kosztach, sposobie zarządzania oraz składzie portfela.
Ocena funduszu nie powinna opierać się wyłącznie na historycznej stopie zwrotu. Dodatni wynik uzyskany w poprzednim okresie nie stanowi gwarancji jego powtórzenia. Fundusze osiągające wysokie stopy zwrotu mogą jednocześnie charakteryzować się wysoką zmiennością i większym prawdopodobieństwem okresowych strat. Konieczne jest zatem łączne rozpatrywanie dochodowości, ryzyka, kosztów, polityki inwestycyjnej oraz długości rekomendowanego okresu utrzymywania inwestycji.
Znaczenie ma również horyzont czasowy gospodarstwa domowego. Środki przeznaczone na nieprzewidziane wydatki powinny być łatwo dostępne i nie powinny być narażone na nadmierne wahania wartości. Kapitał przeznaczony na cele długoterminowe może być inwestowany inaczej, ponieważ dłuższy okres pozwala w większym stopniu zaakceptować krótkookresową zmienność. Wybór funduszu powinien więc pozostawać w zgodzie z terminem realizacji celu finansowego oraz zdolnością gospodarstwa do ponoszenia strat.
Fundusze inwestycyjne mogą być klasyfikowane według różnych kryteriów. Z punktu widzenia prawnej konstrukcji istotny jest podział na fundusze otwarte, specjalistyczne fundusze otwarte i fundusze zamknięte. Z punktu widzenia uczestnika ważny jest także podział według polityki inwestycyjnej, obejmujący między innymi fundusze pieniężne, dłużne, akcyjne, mieszane oraz fundusze stosujące strategie aktywnej alokacji. Poszczególne grupy różnią się strukturą aktywów, oczekiwaną zmiennością, poziomem ryzyka i odpowiednim horyzontem inwestycyjnym.
Fundusze pieniężne i dłużne koncentrują się przede wszystkim na instrumentach rynku pieniężnego i papierach dłużnych. Nie są jednak całkowicie pozbawione ryzyka. Na ich wyniki mogą wpływać zmiany stóp procentowych, wiarygodność emitentów, płynność instrumentów oraz struktura terminów zapadalności. Fundusze akcyjne inwestują znaczną część aktywów w akcje, przez co ich wartość może podlegać dużym wahaniom. Fundusze mieszane łączą instrumenty udziałowe i dłużne, próbując zachować określoną relację pomiędzy możliwością wzrostu a ograniczaniem zmienności.
Szczególnym przypadkiem są fundusze aktywnej alokacji, w których zarządzający może zmieniać udział poszczególnych klas aktywów zależnie od oceny sytuacji rynkowej. Skuteczność takiej strategii zależy w dużym stopniu od trafności podejmowanych decyzji. Fundusze stabilnego wzrostu i zrównoważone również łączą różne rodzaje instrumentów, lecz udział akcji i papierów dłużnych może być w nich kształtowany odmiennie. Samo przypisanie funduszu do określonej grupy nie wystarcza zatem do pełnej oceny ryzyka.
Ważnym elementem analizy jest badanie stóp zwrotu. Pozwala ono ustalić, jak zmieniała się wartość jednostki uczestnictwa w przyjętym okresie. Wynik powinien być jednak interpretowany na tle sytuacji rynkowej i polityki funduszu. Porównywanie funduszu akcyjnego bezpośrednio z pieniężnym może prowadzić do mylących wniosków, ponieważ oba produkty realizują odmienne cele i ponoszą inny poziom ryzyka. Właściwsze jest porównywanie produktów należących do podobnej kategorii lub odnoszenie ich wyników do odpowiednio dobranych punktów odniesienia.
Okres objęty analizą ma duży wpływ na formułowane wnioski. Wyniki za dwa lata mogą ukazać zachowanie funduszu w określonych warunkach rynkowych, ale nie muszą odzwierciedlać jego rezultatów w pełnym cyklu koniunkturalnym. Krótki horyzont badania ogranicza możliwość uogólniania rezultatów. Z tego względu analiza lat 2018–2019 powinna uwzględniać warunki panujące w tym okresie i nie może być traktowana jako prognoza późniejszych wyników.
Przedmiotem niniejszej pracy są fundusze inwestycyjne rozpatrywane jako forma lokowania oszczędności gospodarstw domowych. Zakres teoretyczny obejmuje proces tworzenia oszczędności, podstawowe rodzaje inwestycji, strukturę rynku finansowego oraz zasady funkcjonowania funduszy w Polsce. Zakres analityczny koncentruje się na wybranych funduszach zarządzanych w latach 2018–2019 przez MetLife TFI, funkcjonujące wcześniej pod nazwą Amplico TFI.
Głównym celem pracy jest ocena funduszy inwestycyjnych jako sposobu lokowania oszczędności gospodarstw domowych oraz przedstawienie zróżnicowania wybranych produktów pod względem polityki inwestycyjnej, wyników i ryzyka. Celem szczegółowym jest wyjaśnienie zasad funkcjonowania funduszy, przedstawienie podmiotów uczestniczących w ich działalności, omówienie zalet i wad tej formy inwestowania oraz przeprowadzenie analizy funduszy reprezentujących różne strategie.
Główny problem badawczy można sformułować w postaci pytania: w jakim zakresie fundusze inwestycyjne mogą stanowić odpowiednią formę lokowania oszczędności gospodarstw domowych? Problemy szczegółowe dotyczą różnic pomiędzy poszczególnymi rodzajami funduszy, relacji pomiędzy stopą zwrotu a poziomem ryzyka, wpływu polityki inwestycyjnej na zachowanie wartości jednostki oraz znaczenia horyzontu czasowego i preferencji gospodarstwa domowego.
Praca ma charakter teoretyczno-analityczny. W części teoretycznej wykorzystano analizę literatury przedmiotu oraz regulacji dotyczących funkcjonowania funduszy inwestycyjnych. W części analitycznej zastosowano analizę dokumentów i danych dotyczących wybranych funduszy, porównanie zmian wartości jednostek uczestnictwa oraz ocenę wyników w przyjętym okresie. Interpretacja rezultatów uwzględnia odmienność polityk inwestycyjnych i poziomów ryzyka.
Praca składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono istotę gospodarstwa domowego, rodzaje jego potrzeb oraz sposoby ich zaspokajania. Omówiono znaczenie oszczędności, różnicę pomiędzy oszczędzaniem a inwestowaniem, a także podstawowe sposoby lokowania zgromadzonego kapitału. Zaprezentowano również kryteria podziału inwestycji.
Rozdział drugi poświęcono funduszom inwestycyjnym na polskim rynku finansowym. Wyjaśniono istotę rynku finansowego i miejsce funduszy w jego strukturze. Przedstawiono pojęcie funduszu inwestycyjnego, podstawy prawne jego funkcjonowania oraz rozwój i strukturę podmiotową polskiego rynku funduszy.
W rozdziale trzecim omówiono zasady działania funduszy inwestycyjnych. Scharakteryzowano role towarzystwa funduszy inwestycyjnych, depozytariusza, agenta transferowego, dystrybutorów oraz innych uczestników rynku. Przedstawiono tytuły uczestnictwa, podstawowe rodzaje funduszy oraz najważniejsze zalety i ograniczenia inwestowania za ich pośrednictwem.
Rozdział czwarty zawiera analizę wybranych funduszy zarządzanych w badanym okresie przez MetLife TFI, dawniej Amplico TFI. Analizie poddano produkty reprezentujące strategie pieniężne, obligacyjne, akcyjne, mieszane i aktywnej alokacji. Zestawienie funduszy o odmiennej polityce umożliwia porównanie ich zachowania oraz przedstawienie zależności pomiędzy strukturą portfela, możliwą stopą zwrotu i ryzykiem.
Znaczenie podjętego tematu wynika z potrzeby podejmowania przez gospodarstwa domowe świadomych decyzji dotyczących zgromadzonego kapitału. Fundusze inwestycyjne mogą ułatwiać dostęp do rynku finansowego i zapewniać profesjonalne zarządzanie, lecz nie są rozwiązaniem pozbawionym kosztów i ryzyka. Ocena ich przydatności wymaga uwzględnienia celu inwestycji, horyzontu czasowego, potrzeby płynności oraz akceptowanego poziomu strat.
Przeprowadzona analiza nie stanowi indywidualnej rekomendacji inwestycyjnej. Jej zadaniem jest przedstawienie mechanizmu funkcjonowania funduszy oraz kryteriów umożliwiających bardziej świadomą ocenę dostępnych produktów. Wyniki historyczne mogą służyć poznaniu zachowania funduszy w badanym okresie, ale nie gwarantują osiągnięcia podobnych rezultatów w przyszłości. Ostateczna decyzja gospodarstwa domowego powinna być poprzedzona analizą dokumentów funduszu, jego polityki, ryzyka i kosztów oraz odniesiona do indywidualnej sytuacji finansowej.