PLAN PRACY LICENCJACKIEJ
TEMAT
ŹRÓDŁA FINANSOWANIA SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
WSTĘP
ROZDZIAŁ I. POJĘCIE I ISTOTA FINANSOWANIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
1.1. Pojęcie i podział przedsiębiorstw
1.2. Definicja małych i średnich przedsiębiorstw
1.3. Istota finansowania działalności przedsiębiorstw
1.4. Rodzaje finansowania przedsiębiorstw
ROZDZIAŁ II. KAPITAŁY WŁASNE W FINANSOWANIU MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
2.1. Kapitał własny pochodzący ze źródeł wewnętrznych
2.2. Pozyskiwanie kapitału z publicznej emisji papierów wartościowych
2.3. Finansowanie przedsiębiorstw przez fundusze venture capital/private equity
2.4. Korzystanie z pomocy aniołów biznesu (business angels)
ROZDZIAŁ III. ŹRÓDŁA FINANSOWANIA OBCEGO MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
3.1. Długoterminowe źródła finansowania
3.1.1. Kredyt bankowy w działalności gospodarczej
3.1.2. Finansowanie działalności przy pomocy leasingu
3.1.3. Korzystanie z funduszy unijnych
3.1.4. Inne długoterminowe źródła finansowania MSP
3.2. Krótkoterminowe źródła finansowania
3.2.1. Kredyt kupiecki w działalności gospodarczej
3.2.2. Finansowanie działalności za pomocą faktoringu
3.2.3. Pożyczki z sektora pozabankowego w finansowaniu działalności
3.2.4. Inne krótkoterminowe źródła finansowania MSP
ZAKOŃCZENIE
BIBLIOGRAFIA
SPIS RYSUNKÓW
SPIS TABEL
Wstęp
Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią istotny element współczesnej gospodarki. Ich działalność wpływa na rozwój przedsiębiorczości, tworzenie miejsc pracy, wzrost konkurencyjności oraz aktywizację gospodarczą poszczególnych regionów. Podmioty należące do sektora małych i średnich przedsiębiorstw funkcjonują w niemal wszystkich dziedzinach gospodarki, prowadząc działalność produkcyjną, handlową i usługową. Ze względu na swoją liczebność oraz zdolność do stosunkowo szybkiego reagowania na zmiany zachodzące na rynku odgrywają ważną rolę zarówno w gospodarce krajowej, jak i w funkcjonowaniu lokalnych społeczności.
Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga jednak posiadania odpowiednich środków finansowych. Są one niezbędne już na etapie tworzenia przedsiębiorstwa, a następnie w trakcie jego bieżącego funkcjonowania i rozwoju. Przedsiębiorca potrzebuje kapitału między innymi na zakup wyposażenia, maszyn i urządzeń, nabycie materiałów i towarów, wynagrodzenia pracowników, regulowanie zobowiązań, prowadzenie działań marketingowych czy realizowanie inwestycji. Dostępność odpowiednich źródeł finansowania może więc w istotnym stopniu wpływać na możliwości utrzymania płynności finansowej, rozwój przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do konkurowania z innymi podmiotami.
Problem pozyskiwania kapitału nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw. Podmioty te dysponują zazwyczaj mniejszymi zasobami niż duże przedsiębiorstwa, a ich możliwości samodzielnego finansowania kosztownych inwestycji mogą być ograniczone. Jednocześnie dostęp do zewnętrznych źródeł kapitału może zależeć od historii działalności, sytuacji finansowej, wartości posiadanych zabezpieczeń czy oceny ryzyka dokonywanej przez instytucje finansowe. Właściwy wybór sposobu finansowania stanowi zatem jedną z ważniejszych decyzji podejmowanych przez właścicieli i osoby zarządzające przedsiębiorstwami sektora MSP.
Finansowanie działalności gospodarczej może pochodzić z różnych źródeł, które różnią się między innymi kosztem, dostępnością, terminem wykorzystania oraz stopniem wpływu podmiotu finansującego na przedsiębiorstwo. Podstawowy podział obejmuje finansowanie kapitałem własnym oraz obcym. Kapitał własny pozostaje do dyspozycji przedsiębiorstwa i co do zasady nie wiąże się z obowiązkiem jego zwrotu w określonym terminie. Kapitał obcy jest natomiast udostępniany przedsiębiorstwu przez inne podmioty i najczęściej wymaga zwrotu na ustalonych warunkach. Każde z tych rozwiązań posiada określone korzyści i ograniczenia, dlatego wybór struktury finansowania powinien być dostosowany do sytuacji konkretnego przedsiębiorstwa.
Ważnym źródłem finansowania działalności są środki własne przedsiębiorstwa. Mogą one pochodzić między innymi z kapitału wniesionego przez właścicieli oraz z nadwyżek finansowych pozostawianych w jednostce. Finansowanie wewnętrzne pozwala ograniczyć uzależnienie od wierzycieli oraz koszty związane z pozyskiwaniem kapitału zewnętrznego. Jednocześnie jego możliwości są uzależnione od wielkości zgromadzonych środków i osiąganych wyników finansowych. W przypadku niewielkich przedsiębiorstw zasoby własne mogą okazać się niewystarczające do realizacji bardziej kapitałochłonnych przedsięwzięć.
Przedsiębiorstwa mogą również pozyskiwać kapitał własny ze źródeł zewnętrznych. Jedną z możliwości jest pozyskiwanie środków poprzez emisję papierów wartościowych, chociaż rozwiązanie to ze względu na wymagania organizacyjne i finansowe ma ograniczone zastosowanie w przypadku najmniejszych przedsiębiorstw. Inną formą jest współpraca z funduszami venture capital i private equity, które angażują kapitał w przedsiębiorstwa posiadające odpowiedni potencjał rozwojowy. W zamian za finansowanie inwestor uzyskuje udział w przedsiębiorstwie oraz możliwość uczestniczenia w przyszłych korzyściach wynikających ze wzrostu jego wartości.
Interesującym źródłem kapitału są również aniołowie biznesu. Są to prywatni inwestorzy angażujący własne środki w rozwój przedsiębiorstw, często znajdujących się we wczesnej fazie działalności. Ich wsparcie może obejmować nie tylko finansowanie, lecz także doświadczenie biznesowe, kontakty oraz wiedzę dotyczącą prowadzenia przedsiębiorstwa. Dla młodych i innowacyjnych podmiotów tego rodzaju wsparcie może mieć szczególne znaczenie, jednak wiąże się również z dopuszczeniem zewnętrznego inwestora do udziału w przedsiębiorstwie i podejmowaniu części decyzji.
Drugą ważną grupę stanowią źródła finansowania obcego. Jednym z najbardziej znanych instrumentów jest kredyt bankowy, który może być wykorzystywany zarówno do finansowania bieżących potrzeb, jak i inwestycji. Uzyskanie kredytu wymaga jednak spełnienia określonych warunków, wykazania zdolności do jego spłaty oraz niejednokrotnie ustanowienia zabezpieczenia. Dla małych i średnich przedsiębiorstw dostęp do finansowania bankowego może być więc uzależniony od ich kondycji ekonomicznej i historii działalności.
Alternatywą wobec tradycyjnego kredytu może być leasing. Umożliwia on korzystanie z określonych składników majątku, takich jak samochody, maszyny czy urządzenia, bez konieczności jednorazowego ponoszenia całego kosztu ich zakupu. Rozłożenie płatności w czasie pozwala przedsiębiorstwu ograniczyć początkowe zapotrzebowanie na kapitał oraz zachować część środków na finansowanie bieżącej działalności. Z tego względu leasing może być szczególnie użyteczny dla podmiotów planujących inwestycje w środki trwałe.
Istotnym źródłem wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw są również środki pochodzące z funduszy europejskich. Mogą być one wykorzystywane między innymi na inwestycje, rozwój innowacyjności, cyfryzację, podnoszenie kwalifikacji pracowników czy modernizację działalności. Pozyskanie takiego finansowania może zmniejszyć obciążenie przedsiębiorstwa związane z realizacją określonego przedsięwzięcia. Jednocześnie korzystanie ze wsparcia wymaga spełnienia określonych warunków, przygotowania odpowiedniej dokumentacji oraz właściwego rozliczenia otrzymanych środków.
Finansowanie obce może mieć zarówno charakter długoterminowy, jak i krótkoterminowy. Źródła długoterminowe wykorzystywane są przede wszystkim do realizacji inwestycji oraz przedsięwzięć, których okres zwrotu jest stosunkowo długi. Finansowanie krótkoterminowe służy natomiast przede wszystkim zapewnieniu płynności oraz pokrywaniu bieżących potrzeb związanych z działalnością operacyjną. Właściwe dostosowanie terminu finansowania do celu, na jaki środki są przeznaczane, jest jednym z warunków zachowania bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstwa.
Do popularnych krótkoterminowych źródeł finansowania należy kredyt kupiecki. Polega on na możliwości dokonania zapłaty za zakupione towary lub usługi w terminie późniejszym niż moment ich dostarczenia. Dzięki temu przedsiębiorstwo może wykorzystywać zakupione zasoby w działalności, zanim konieczne będzie uregulowanie zobowiązania wobec dostawcy. Kredyt kupiecki może poprawiać płynność przedsiębiorstwa, choć jego warunki zależą od relacji pomiędzy kontrahentami oraz pozycji negocjacyjnej poszczególnych stron.
Kolejnym rozwiązaniem jest faktoring, który polega na finansowaniu należności przedsiębiorstwa przez wyspecjalizowany podmiot. Dzięki niemu jednostka może uzyskać środki pieniężne jeszcze przed terminem zapłaty przez odbiorcę, co może ograniczać problemy wynikające z długich terminów płatności. Faktoring może łączyć funkcję finansową z dodatkowymi usługami związanymi z obsługą należności i kontrolą rozliczeń. Rozwiązanie to jest szczególnie istotne dla przedsiębiorstw prowadzących sprzedaż z odroczonym terminem płatności.
Małe i średnie przedsiębiorstwa mogą także korzystać z pożyczek udzielanych przez podmioty działające poza sektorem bankowym. Rozwiązania takie mogą zwiększać dostępność kapitału, zwłaszcza w sytuacji trudności z uzyskaniem tradycyjnego finansowania. Należy jednak zwracać szczególną uwagę na warunki oraz koszty takich instrumentów, ponieważ mogą one znacząco różnić się od produktów oferowanych przez banki. Każda decyzja o wykorzystaniu kapitału obcego powinna być poprzedzona analizą zdolności przedsiębiorstwa do terminowej obsługi powstającego zadłużenia.
Nie istnieje jedno źródło finansowania, które można byłoby uznać za najlepsze dla wszystkich podmiotów sektora MSP. Wybór zależy od fazy rozwoju przedsiębiorstwa, rodzaju prowadzonej działalności, wysokości potrzebnego kapitału, planowanego czasu jego wykorzystania, sytuacji finansowej oraz poziomu ryzyka. Przedsiębiorstwo rozpoczynające działalność może korzystać z innych źródeł niż podmiot o wieloletniej historii, stabilnych przychodach i ugruntowanej pozycji rynkowej. Istotne jest więc świadome kształtowanie struktury finansowania oraz łączenie różnych źródeł w taki sposób, aby zapewniały realizację potrzeb przedsiębiorstwa bez nadmiernego wzrostu ryzyka finansowego.
Głównym celem niniejszej pracy jest przedstawienie i charakterystyka podstawowych źródeł finansowania sektora małych i średnich przedsiębiorstw oraz wskazanie możliwości wykorzystania kapitału własnego i obcego w finansowaniu ich działalności. Realizacja tak określonego celu wymaga przedstawienia specyfiki sektora MSP, wyjaśnienia istoty finansowania przedsiębiorstw oraz dokonania charakterystyki najważniejszych instrumentów finansowych dostępnych dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Przedmiotem pracy są źródła finansowania małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem ich klasyfikacji, charakterystycznych cech oraz możliwości zastosowania. Analizie poddano zarówno kapitały własne pochodzące ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych, jak również długoterminowe i krótkoterminowe źródła kapitału obcego. Pozwala to przedstawić szerokie spektrum rozwiązań, z których przedsiębiorcy mogą korzystać w zależności od potrzeb i sytuacji ekonomicznej.
W pracy zastosowano przede wszystkim metodę analizy literatury przedmiotu dotyczącej finansów przedsiębiorstw, zarządzania finansami oraz funkcjonowania sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Wykorzystano również metodę opisową oraz porównawczą, pozwalające scharakteryzować poszczególne formy finansowania i wskazać występujące pomiędzy nimi różnice. Przyjęty sposób prowadzenia rozważań umożliwia uporządkowanie dostępnych instrumentów według charakteru kapitału oraz okresu, na jaki finansowanie jest pozyskiwane.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdział pierwszy poświęcono pojęciu i istocie finansowania małych i średnich przedsiębiorstw. W pierwszej kolejności przedstawiono pojęcie przedsiębiorstwa oraz podstawowe kryteria jego podziału. Następnie scharakteryzowano sektor małych i średnich przedsiębiorstw oraz omówiono jego specyfikę. W dalszej części wyjaśniono istotę finansowania działalności gospodarczej i przedstawiono podstawowe rodzaje źródeł kapitału wykorzystywanych przez przedsiębiorstwa.
Rozdział drugi koncentruje się na kapitale własnym wykorzystywanym do finansowania działalności małych i średnich przedsiębiorstw. Omówiono wewnętrzne źródła kapitału własnego, a następnie przedstawiono możliwość pozyskiwania środków poprzez publiczną emisję papierów wartościowych. Scharakteryzowano finansowanie z udziałem funduszy venture capital i private equity oraz wsparcie oferowane przez aniołów biznesu. Pozwala to przedstawić zarówno tradycyjne, jak i bardziej wyspecjalizowane sposoby pozyskiwania kapitału właścicielskiego.
Rozdział trzeci poświęcono źródłom finansowania obcego małych i średnich przedsiębiorstw. W pierwszej części przedstawiono źródła długoterminowe, ze szczególnym uwzględnieniem kredytu bankowego, leasingu, funduszy unijnych oraz innych instrumentów umożliwiających finansowanie przedsięwzięć o dłuższym okresie realizacji. Następnie omówiono finansowanie krótkoterminowe, w tym kredyt kupiecki, faktoring oraz pożyczki oferowane przez sektor pozabankowy. Rozdział uzupełniono charakterystyką innych źródeł, które mogą służyć finansowaniu bieżącej działalności przedsiębiorstw.
Podjęta problematyka ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ dostęp do odpowiednio dobranego kapitału jest jednym z podstawowych warunków funkcjonowania i rozwoju małych oraz średnich przedsiębiorstw. Niedostateczne finansowanie może ograniczać możliwości inwestowania, utrudniać zachowanie płynności oraz hamować rozwój przedsiębiorstwa. Z kolei nadmierne korzystanie z kapitału obcego może prowadzić do wzrostu kosztów i ryzyka finansowego. Z tego względu znajomość dostępnych instrumentów oraz umiejętne kształtowanie struktury finansowania mają istotne znaczenie dla bezpieczeństwa ekonomicznego i możliwości rozwojowych przedsiębiorstw sektora MSP.