Plan pracy licencjackiej
Kierunek – zarządzanie, specjalność – zarządzanie biznesem
Wstęp
Rozdział I. Przedsiębiorstwo jako podmiot gospodarczy – istota pojęcia
1.1. Ujęcie definicyjne przedsiębiorstwa
1.2. Formy prawno – organizacyjne przedsiębiorstw
1.3. Zarządzanie przedsiębiorstwem – szkoły, modele, funkcje
1.4. Istota i zakres ekonomiki przedsiębiorstwa
Rozdział II. Źródła finansowania działalności przedsiębiorstw
2.1. Źródła pochodzenia majątku przedsiębiorstwa
2.1.1. Źródła wewnętrzne
2.1.2. Finansowanie zewnętrzne – wykorzystanie własnego kapitału
2.1.3. Finansowanie zewnętrzne – wykorzystanie obcego kapitału
2.2. Finansowanie na warunkach project finance
2.3. Partnerstwo publiczno prywatne w finansowaniu działalności przedsiębiorstw
Rozdział III. Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw – doświadczenia BRAT-MET JANIK sp. j.
3.1. Charakterystyka ogólna BRAT-MET JANIK sp. j.
3.2. Historia BRAT-MET JANIK sp. j.
3.3. Oferta BRAT-MET JANIK sp. j.
3.4. Finansowanie działalności BRAT-MET JANIK sp. j. – stan obecny i perspektywy
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Aneks
Wstęp
Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią istotny element współczesnej gospodarki rynkowej. Ich znaczenie wynika nie tylko z liczby podmiotów zaliczanych do tego sektora, lecz również z roli, jaką pełnią w procesach tworzenia miejsc pracy, kształtowania konkurencji, pobudzania przedsiębiorczości oraz aktywizowania lokalnych i regionalnych rynków. Przedsiębiorstwa należące do sektora małych i średnich przedsiębiorstw funkcjonują w niemal wszystkich dziedzinach gospodarki, obejmując zarówno tradycyjne rodzaje działalności produkcyjnej i usługowej, jak i przedsięwzięcia wykorzystujące nowoczesne technologie, specjalistyczną wiedzę czy innowacyjne modele biznesowe. Dzięki stosunkowo niewielkim rozmiarom organizacyjnym są one często zdolne do szybkiego reagowania na zmieniające się potrzeby odbiorców, dostosowywania oferty do warunków rynkowych oraz wykorzystywania nisz, które z punktu widzenia dużych przedsiębiorstw mogą być mniej atrakcyjne ekonomicznie.
Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw dla gospodarki nie oznacza jednak, że podmioty te działają w warunkach pozbawionych ograniczeń. Przeciwnie, charakterystyczną cechą sektora MŚP jest stosunkowo duża wrażliwość przedsiębiorstw na zmiany zachodzące w ich otoczeniu ekonomicznym, prawnym i finansowym. Ograniczony poziom posiadanych zasobów, mniejsze możliwości gromadzenia kapitału, zależność od relatywnie wąskiej grupy klientów i kontrahentów, trudności w dostępie do niektórych źródeł finansowania czy też niższa zdolność do rozłożenia ryzyka na wiele obszarów działalności mogą powodować, że nawet niewielkie zmiany warunków gospodarowania mają istotny wpływ na sytuację przedsiębiorstwa. Szczególnego znaczenia nabiera w związku z tym problem wspierania małych i średnich przedsiębiorstw oraz tworzenia takich warunków finansowych i organizacyjnych, które umożliwiają ich powstawanie, rozwój oraz utrzymywanie zdolności konkurencyjnej.
Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga odpowiedniego połączenia zasobów materialnych, niematerialnych, ludzkich i finansowych. Nawet przedsiębiorstwo posiadające atrakcyjny produkt, dobrze rozpoznany rynek oraz kompetentną kadrę nie może rozwijać się bez odpowiedniego zaplecza kapitałowego. Środki finansowe są konieczne zarówno do rozpoczęcia działalności, jak i do finansowania bieżących operacji, zakupów materiałów i surowców, wypłaty wynagrodzeń, realizacji zobowiązań wobec kontrahentów, zakupu maszyn i urządzeń czy wdrażania nowych rozwiązań technologicznych. Możliwość pozyskania finansowania staje się zatem jednym z podstawowych warunków stabilności oraz dalszego rozwoju przedsiębiorstwa. Problem ten jest szczególnie istotny w odniesieniu do podmiotów należących do sektora MŚP, których zasoby kapitałowe są zazwyczaj mniejsze niż w przypadku dużych przedsiębiorstw.
Finansowanie działalności przedsiębiorstw może przyjmować różne formy i opierać się zarówno na środkach pochodzących z samego przedsiębiorstwa, jak i na kapitale pozyskiwanym z jego otoczenia. Źródła wewnętrzne związane są przede wszystkim z wykorzystaniem środków wygospodarowanych w toku prowadzonej działalności. Ich podstawową zaletą jest zachowanie większej niezależności finansowej przedsiębiorstwa i ograniczenie kosztów związanych z korzystaniem z kapitału obcego. Jednocześnie jednak wysokość środków dostępnych z takich źródeł może być niewystarczająca w stosunku do skali planowanych inwestycji. W takiej sytuacji konieczne staje się sięgnięcie po finansowanie zewnętrzne. Może ono mieć charakter kapitału własnego, wnoszonego przez właścicieli lub inwestorów, albo kapitału obcego, którego typowym przykładem są kredyty, pożyczki oraz inne zobowiązania finansowe.
Dobór właściwych źródeł finansowania jest jednym z ważniejszych problemów zarządzania przedsiębiorstwem. Każda forma kapitału wiąże się bowiem z określonymi kosztami, ryzykiem oraz konsekwencjami dla płynności i niezależności ekonomicznej podmiotu. Przedsiębiorstwo powinno zatem uwzględniać nie tylko możliwość pozyskania konkretnych środków, lecz również warunki ich wykorzystania, termin zwrotu, koszt kapitału, wymagane zabezpieczenia oraz wpływ danego źródła finansowania na przyszłą sytuację ekonomiczzną. Szczególne znaczenie ma zachowanie właściwych relacji pomiędzy finansowaniem własnym i obcym. Zbyt duże uzależnienie od środków zewnętrznych może zwiększać poziom ryzyka finansowego, natomiast ograniczanie działalności wyłącznie do środków posiadanych przez właścicieli może zmniejszać tempo rozwoju i utrudniać realizowanie większych przedsięwzięć inwestycyjnych.
Problematyka wspierania małych i średnich przedsiębiorstw wykracza przy tym poza tradycyjnie rozumiany dostęp do kredytów lub pożyczek. Współczesne przedsiębiorstwa mogą korzystać z wielu instrumentów finansowania i współpracy, których konstrukcja odpowiada specyfice realizowanych przedsięwzięć. Jednym z takich rozwiązań jest project finance, czyli sposób finansowania projektów, w którym zasadnicze znaczenie ma ekonomiczna efektywność konkretnego przedsięwzięcia oraz przepływy pieniężne generowane w przyszłości przez realizowany projekt. Rozwiązanie to może mieć istotne znaczenie przede wszystkim w przypadku przedsięwzięć charakteryzujących się wysoką kapitałochłonnością oraz możliwością wyodrębnienia strumieni przychodów związanych bezpośrednio z realizowaną inwestycją.
Innym mechanizmem umożliwiającym realizację przedsięwzięć gospodarczych jest partnerstwo publiczno-prywatne, oparte na współpracy podmiotów sektora publicznego oraz przedsiębiorstw prywatnych. Rozwiązanie to pozwala łączyć zasoby i kompetencje obu stron, a także odpowiednio dzielić zadania i ryzyko wynikające z realizacji określonych projektów. W przypadku przedsiębiorstw współpraca z sektorem publicznym może tworzyć dodatkowe możliwości uczestnictwa w przedsięwzięciach infrastrukturalnych, usługowych lub inwestycyjnych. Z punktu widzenia gospodarki mechanizmy tego rodzaju pokazują, że wspieranie działalności przedsiębiorstw może opierać się nie tylko na bezpośrednim przekazywaniu środków finansowych, lecz również na tworzeniu warunków umożliwiających realizację przedsięwzięć, które przy wykorzystaniu tradycyjnych metod finansowania byłyby trudne do przeprowadzenia.
Rozważając problem wspierania sektora MŚP, należy również zwrócić uwagę na ścisły związek finansowania z szerzej pojmowanym zarządzaniem przedsiębiorstwem. Dostęp do kapitału nie jest bowiem celem samym w sobie. Środki finansowe powinny być wykorzystywane w sposób umożliwiający osiągnięcie przyjętych celów gospodarczych, utrzymanie płynności finansowej, zwiększanie wartości przedsiębiorstwa oraz jego dalszy rozwój. Znaczenia nabierają więc kompetencje zarządcze, umiejętność planowania, organizowania, kierowania i kontrolowania procesów zachodzących w przedsiębiorstwie. Właściwe zarządzanie pozwala nie tylko efektywnie wykorzystywać dostępne zasoby, lecz również trafniej oceniać potrzeby kapitałowe i wybierać formy finansowania dostosowane do aktualnej sytuacji przedsiębiorstwa.
Problematyka ta pozostaje również w bezpośrednim związku z ekonomiką przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo jako samodzielny podmiot gospodarczy podejmuje decyzje dotyczące wykorzystania ograniczonych zasobów w celu osiągania określonych rezultatów ekonomicznych. Wymaga to uwzględnienia kosztów prowadzonej działalności, wielkości przychodów, możliwości inwestycyjnych, rentowności, produktywności poszczególnych czynników wytwórczych oraz ryzyka gospodarczego. Z perspektywy ekonomiki przedsiębiorstwa finansowanie nie jest więc zagadnieniem oderwanym od pozostałych obszarów funkcjonowania organizacji, lecz jednym z podstawowych czynników warunkujących jej zdolność do realizacji celów oraz utrzymywania przewagi konkurencyjnej.
Wybór problematyki wspierania małych i średnich przedsiębiorstw wynika z praktycznego znaczenia tego sektora oraz potrzeby rozpoznania mechanizmów umożliwiających przedsiębiorstwom stabilne funkcjonowanie i rozwój. Szczególnie ważnym aspektem tej problematyki jest dostęp do zasobów finansowych. Dla małych i średnich przedsiębiorstw decyzja o podjęciu inwestycji, rozszerzeniu działalności, zakupie nowego wyposażenia, zwiększeniu zatrudnienia czy wprowadzeniu nowego produktu jest bardzo często uzależniona od możliwości sfinansowania planowanych działań. Ograniczenia kapitałowe mogą w praktyce stanowić jedną z najważniejszych barier rozwoju, nawet w przypadku przedsiębiorstw posiadających dobre perspektywy rynkowe.
Przedmiotem niniejszej pracy jest wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem problematyki finansowania ich działalności. Rozważania prowadzone są zarówno na poziomie teoretycznym, obejmującym charakterystykę przedsiębiorstwa jako podmiotu gospodarczego i analizę podstawowych źródeł jego finansowania, jak również na poziomie praktycznym, odnoszącym się do doświadczeń BRAT-MET JANIK sp. j. Takie ujęcie problemu pozwala połączyć zagadnienia przedstawiane w literaturze przedmiotu z rzeczywistymi uwarunkowaniami funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Głównym celem pracy jest przedstawienie znaczenia oraz możliwości wspierania małych i średnich przedsiębiorstw poprzez odpowiednio dobrane źródła finansowania działalności, a następnie odniesienie poczynionych ustaleń do sytuacji BRAT-MET JANIK sp. j. Realizacji celu głównego służą cele szczegółowe, obejmujące wyjaśnienie istoty przedsiębiorstwa, przedstawienie jego podstawowych form prawno-organizacyjnych, omówienie najważniejszych koncepcji zarządzania i funkcji kierowniczych, scharakteryzowanie ekonomiki przedsiębiorstwa, a także identyfikację źródeł finansowania wykorzystywanych przez podmioty gospodarcze. Ważnym elementem pracy jest również zaprezentowanie finansowania na warunkach project finance oraz możliwości wynikających z partnerstwa publiczno-prywatnego. Część empiryczna zmierza natomiast do scharakteryzowania badanego przedsiębiorstwa oraz oceny sposobu finansowania jego działalności w stanie obecnym i z perspektywy dalszego rozwoju.
W pracy wykorzystano przede wszystkim metodę analizy i krytyki literatury przedmiotu, umożliwiającą uporządkowanie podstawowych pojęć i koncepcji dotyczących przedsiębiorstwa, zarządzania, ekonomiki oraz finansowania działalności gospodarczej. Zastosowano także analizę dostępnych informacji dotyczących badanego przedsiębiorstwa oraz metodę studium przypadku, dzięki której możliwe było odniesienie rozważań teoretycznych do konkretnego podmiotu gospodarczego. Przyjęta konstrukcja pracy została podporządkowana przechodzeniu od zagadnień ogólnych, związanych z istotą i funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, poprzez szczegółowe omówienie źródeł jego finansowania, aż do analizy praktycznego przypadku BRAT-MET JANIK sp. j.
Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono przedsiębiorstwo jako podmiot gospodarczy. Rozważania rozpoczęto od ujęcia definicyjnego przedsiębiorstwa, a następnie omówiono jego podstawowe formy prawno-organizacyjne. Kolejnym zagadnieniem jest zarządzanie przedsiębiorstwem, przedstawione z uwzględnieniem wybranych szkół, modeli oraz podstawowych funkcji zarządzania. Rozdział zamyka charakterystyka istoty i zakresu ekonomiki przedsiębiorstwa, pozwalająca ukazać ekonomiczne podstawy podejmowania decyzji przez podmioty gospodarcze.
Rozdział drugi poświęcono źródłom finansowania działalności przedsiębiorstw. Przedstawiono w nim źródła pochodzenia majątku przedsiębiorstwa, ze szczególnym uwzględnieniem finansowania wewnętrznego oraz finansowania zewnętrznego opartego zarówno na kapitale własnym, jak i obcym. Analiza ta pozwala wskazać najważniejsze możliwości pozyskiwania środków niezbędnych do finansowania działalności bieżącej i inwestycyjnej. W dalszej części rozdziału omówiono finansowanie na warunkach project finance oraz partnerstwo publiczno-prywatne jako specyficzną formę współpracy i finansowania przedsięwzięć realizowanych przy udziale podmiotów gospodarczych.
Rozdział trzeci ma charakter praktyczny i dotyczy wspierania małych i średnich przedsiębiorstw na przykładzie doświadczeń BRAT-MET JANIK sp. j. W pierwszej kolejności przedstawiono ogólną charakterystykę przedsiębiorstwa oraz jego historię. Następnie zaprezentowano ofertę badanego podmiotu, co pozwala określić podstawowy zakres prowadzonej przez niego działalności. Najważniejszą część rozdziału stanowi analiza finansowania działalności BRAT-MET JANIK sp. j., obejmująca zarówno stan obecny, jak i perspektywy dalszego rozwoju. Pozwala ona ocenić znaczenie dostępności kapitału dla funkcjonowania konkretnego małego lub średniego przedsiębiorstwa oraz wskazać, w jaki sposób podejmowane decyzje finansowe mogą wpływać na jego możliwości rozwojowe.
Pracę zamyka zakończenie, w którym przedstawiono najważniejsze wnioski wynikające z przeprowadzonych rozważań teoretycznych i analizy części praktycznej. Uzupełnienie opracowania stanowią bibliografia, spisy tabel i rysunków oraz aneks. Przyjęta struktura umożliwia wieloaspektowe przedstawienie problematyki wspierania małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem finansowych uwarunkowań ich działalności, a jednocześnie pozwala ukazać praktyczne znaczenie omawianych zagadnień na przykładzie wybranego przedsiębiorstwa.