plan pracy magisterskiej
Wstęp
Rozdział 1.
Banki spółdzielcze w polskim systemie bankowym
1.1. System bankowy jako część systemu finansowego
1.2. Nadzór bankowy
1.3. Banki komercyjne w polskim systemie bankowym
1.4. Banki spółdzielcze i kasy oszczędnościowo – kredytowe
Rozdział 2.
Ocena zdolności kredytowej
2.1. Kredyt a pożyczka
2.2. Zasady kredytowania
2.3. Ryzyko kredytowe
2.3.1 Istota i klasyfikacja ryzyka kredytowego
2.3.2. Działania minimalizujące ryzyko kredytowe
2.4. Pojęcie zdolności kredytowej
2.5. Metody oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw
2.5.1. Wstępna ocena sprawozdawczości finansowej
2.5.2. Analiza wskaźnikowa
Rozdział 3.
Wstępna analiza sprawozdawczości finansowej w Banku Spółdzielczym „X”
3.1. Historia działalności Banku Spółdzielczego „X”
3.2. Oferta kredytowa
3.3. Procedura otrzymania kredytu
Rozdział IV.
Analiza zdolności kredytowej na podstawie wstępnej analizy sprawozdawczości finansowej w Banku Spółdzielczym „X”
3.1. Analiza bilansu
3.2. Struktura kapitałowo-majątkowa
3.3. Analiza rachunku wyników
3.4. Analiza przepływów pieniężnych
Rozdział 5
Analiza zdolności kredytowej na podstawie wskaźnikowej analizy sprawozdawczości finansowej w Banku Spółdzielczym „X”
4.1. Analiza rentowności
4.2. Analiza płynności finansowej
4.3. Analiza sprawności działania
4.4. Analiza zadłużenia (obsługi długu)
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel i rysunków
Wstęp
Działalność kredytowa należy do podstawowych obszarów funkcjonowania banków i odgrywa istotną rolę w gospodarce. Umożliwia gospodarstwom domowym finansowanie potrzeb konsumpcyjnych i mieszkaniowych, natomiast przedsiębiorstwom zapewnia dostęp do środków przeznaczonych na prowadzenie działalności operacyjnej, realizację inwestycji oraz finansowanie rozwoju. Kredyt może pozwalać na zwiększenie skali działalności, zakup maszyn i urządzeń, uzupełnienie zapasów, poprawę płynności finansowej lub realizację przedsięwzięć, których sfinansowanie wyłącznie z kapitału własnego byłoby niemożliwe albo ekonomicznie nieuzasadnione.
Udzielanie kredytów wiąże się jednak z ryzykiem, że kredytobiorca nie zwróci otrzymanych środków lub nie zapłaci należnych odsetek w terminach określonych w umowie. Ryzyko kredytowe jest nieodłącznym elementem działalności bankowej i nie może zostać całkowicie wyeliminowane. Może być natomiast identyfikowane, oceniane, monitorowane i ograniczane. Jednym z najważniejszych instrumentów zarządzania tym rodzajem ryzyka jest analiza zdolności kredytowej przeprowadzana przed podjęciem decyzji o udzieleniu finansowania.
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo bankowe bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Zdolność ta oznacza możliwość spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach ustalonych w umowie. Kredytobiorca jest zobowiązany do przedstawienia dokumentów oraz informacji niezbędnych do dokonania oceny jego sytuacji. Definicja prawna wskazuje na podstawowy warunek udzielenia kredytu, lecz praktyczna ocena zdolności kredytowej jest procesem znacznie bardziej złożonym. Wymaga nie tylko ustalenia aktualnego poziomu dochodów lub wyniku finansowego, ale również przeanalizowania czynników mogących wpływać na możliwość regulowania zobowiązań w przyszłości.
Ocena zdolności kredytowej może dotyczyć różnych kategorii klientów. W przypadku osób fizycznych bank analizuje najczęściej wysokość i stabilność dochodów, koszty utrzymania, aktualne zobowiązania, historię kredytową oraz cechy wnioskowanego finansowania. Odmienny charakter ma analiza przedsiębiorstwa. Podstawowym źródłem informacji są wówczas jego sprawozdania finansowe, dokumentacja księgowa, informacje dotyczące prowadzonej działalności, historia współpracy z bankami oraz prognozy finansowe. Znaczenie mają także pozycja rynkowa przedsiębiorstwa, sytuacja branży, jakość zarządzania, doświadczenie właścicieli i kadry kierowniczej oraz podatność działalności na zmiany koniunktury.
Niniejsza praca koncentruje się na ocenie zdolności kredytowej przedsiębiorstw. Oznacza to, że analiza nie będzie ograniczać się do badania dochodu i wydatków charakterystycznego dla klientów indywidualnych. Jej podstawą będzie ocena sytuacji majątkowej, kapitałowej, finansowej i dochodowej podmiotu gospodarczego ubiegającego się o kredyt w Banku Spółdzielczym „X”. Szczególna uwaga zostanie poświęcona informacjom zawartym w bilansie, rachunku zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych, a także wskaźnikom rentowności, płynności, sprawności działania i zadłużenia.
Banki spółdzielcze stanowią ważny element polskiego systemu bankowego. Prowadzą działalność na podstawie przepisów regulujących funkcjonowanie banków, prawa spółdzielczego oraz szczególnych zasad odnoszących się do sektora bankowości spółdzielczej. Ich działalność jest objęta nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego, podobnie jak działalność pozostałych banków. Banki spółdzielcze najczęściej funkcjonują na rynkach lokalnych i regionalnych, świadcząc usługi na rzecz osób fizycznych, rolników, przedsiębiorców, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów działających na ich obszarze.
Lokalny charakter bankowości spółdzielczej może sprzyjać lepszemu poznaniu klientów, specyfiki prowadzonej przez nich działalności oraz warunków gospodarczych występujących w danym regionie. Bezpośrednie relacje z przedsiębiorcami i znajomość miejscowego rynku mogą stanowić dodatkowe źródło informacji wykorzystywane w procesie kredytowym. Nie oznacza to jednak możliwości rezygnacji z formalnej i obiektywnej oceny ryzyka. Bank spółdzielczy, podobnie jak każdy inny bank, powinien stosować odpowiednie procedury, dbać o jakość portfela kredytowego oraz chronić środki powierzone mu przez deponentów.
Proces kredytowy rozpoczyna się zazwyczaj od złożenia przez klienta wniosku wraz z wymaganą dokumentacją. Następnie bank dokonuje identyfikacji kredytobiorcy, ocenia cel i warunki finansowania, bada sytuację ekonomiczno-finansową oraz analizuje źródła przyszłej spłaty. W przypadku przedsiębiorstwa konieczne jest rozpoznanie rodzaju prowadzonej działalności, dotychczasowych wyników, struktury majątku i kapitałów, obecnego zadłużenia oraz perspektyw dalszego funkcjonowania. Dopiero po zgromadzeniu i przeanalizowaniu informacji możliwe jest podjęcie decyzji kredytowej, ustalenie warunków finansowania i określenie wymaganych zabezpieczeń.
Jednym z podstawowych etapów oceny przedsiębiorstwa jest wstępna analiza jego sprawozdań finansowych. Obejmuje ona analizę pionową, pozwalającą ustalić udział poszczególnych pozycji w określonej wielkości zbiorczej, oraz analizę poziomą, służącą rozpoznaniu zmian zachodzących w czasie. Badanie bilansu umożliwia ocenę struktury majątku i źródeł jego finansowania. Analiza rachunku zysków i strat pozwala natomiast określić zdolność przedsiębiorstwa do generowania przychodów i wyniku finansowego. Rachunek przepływów pieniężnych dostarcza informacji o rzeczywistych wpływach i wydatkach oraz o zdolności do generowania środków pieniężnych z działalności operacyjnej.
Wynik finansowy nie jest równoznaczny z posiadaniem środków umożliwiających terminową obsługę zadłużenia. Przedsiębiorstwo może wykazywać zysk, a jednocześnie doświadczać trudności płatniczych wynikających między innymi z wydłużonych terminów regulowania należności przez odbiorców, nadmiernego wzrostu zapasów lub konieczności ponoszenia wysokich wydatków inwestycyjnych. Z tego względu ocena zdolności kredytowej powinna uwzględniać nie tylko rentowność, lecz także płynność finansową i przepływy pieniężne. Istotna jest bowiem zdolność przedsiębiorstwa do wygenerowania gotówki w terminach odpowiadających harmonogramowi spłaty kredytu.
Uzupełnieniem wstępnej analizy sprawozdawczości jest analiza wskaźnikowa. Wskaźniki płynności umożliwiają ocenę zdolności przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań krótkoterminowych. Wskaźniki rentowności informują o efektywności wykorzystywania sprzedaży, majątku i kapitału własnego. Wskaźniki sprawności działania pozwalają określić między innymi tempo obrotu zapasami, należnościami i zobowiązaniami. Z kolei wskaźniki zadłużenia służą ocenie struktury finansowania oraz obciążenia przedsiębiorstwa kapitałem obcym. Szczególne znaczenie mają miary odnoszące się do zdolności obsługi długu, ponieważ wskazują, czy generowane wyniki i przepływy są wystarczające do regulowania rat kapitałowych oraz odsetek.
Wskaźniki finansowe nie powinny być oceniane w oderwaniu od specyfiki przedsiębiorstwa. Ich interpretacja wymaga porównania z wynikami osiąganymi w poprzednich okresach, wielkościami uznawanymi za właściwe dla danej branży oraz wartościami planowanymi. Ten sam poziom wskaźnika może mieć odmienne znaczenie w przedsiębiorstwie handlowym, produkcyjnym i usługowym. Ważne jest również rozpoznanie zdarzeń jednorazowych, sezonowości działalności oraz stosowanych zasad rachunkowości. Mechaniczne porównywanie wyników z uniwersalnymi wartościami wzorcowymi może prowadzić do błędnych wniosków.
Rzetelna ocena zdolności kredytowej powinna łączyć analizę ilościową z analizą jakościową. Dane finansowe przedstawiają skutki zdarzeń, które już wystąpiły, podczas gdy spłata kredytu będzie następowała w przyszłości. Dlatego bank powinien uwzględnić także prognozy działalności, realność planów rozwojowych, jakość zarządzania, doświadczenie kadry kierowniczej, poziom konkurencji oraz sytuację sektora, w którym działa klient. Znaczenie mogą mieć również uzależnienie od pojedynczych kontrahentów, koncentracja dostawców, ryzyko kursowe, zmiany cen surowców i podatność na zmiany regulacyjne.
Ważnym elementem procesu kredytowego jest ocena historii regulowania zobowiązań. Informacje o wcześniejszej współpracy z bankami, terminowości spłat, zaległościach publicznoprawnych oraz sposobie wywiązywania się z umów mogą wskazywać na wiarygodność przedsiębiorstwa. Pozytywna historia kredytowa nie gwarantuje jednak zachowania zdolności do spłaty kolejnego zobowiązania. Z kolei brak wcześniejszego korzystania z kredytu nie powinien automatycznie oznaczać negatywnej oceny. Informacje historyczne muszą być analizowane łącznie z aktualną sytuacją i perspektywami działalności.
Zdolność kredytowa nie jest również tożsama z posiadaniem zabezpieczenia. Podstawowym źródłem spłaty kredytu powinny być dochody lub przepływy pieniężne generowane przez działalność kredytobiorcy. Zabezpieczenie ma natomiast ograniczać możliwą stratę banku, jeżeli spłata nie będzie przebiegała zgodnie z umową. Jego ocena obejmuje rodzaj, wartość, płynność, stan prawny oraz możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń. Nawet zabezpieczenie o wysokiej wartości nie powinno zastępować analizy sytuacji finansowej, ponieważ jego realizacja jest zazwyczaj procesem czasochłonnym, kosztownym i niepewnym.
Ocena zdolności kredytowej nie kończy się wraz z podpisaniem umowy. Sytuacja przedsiębiorstwa może zmieniać się w całym okresie kredytowania. Bank powinien zatem monitorować terminowość spłat, wyniki finansowe, wykorzystanie kredytu, poziom zabezpieczeń oraz występowanie sygnałów pogorszenia kondycji klienta. Wczesne rozpoznanie problemów umożliwia podjęcie działań ograniczających ryzyko, takich jak rozmowy z klientem, zmiana warunków finansowania, ustanowienie dodatkowego zabezpieczenia lub wdrożenie działań restrukturyzacyjnych.
Przedmiotem niniejszej pracy jest proces oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstwa stosowany w Banku Spółdzielczym „X”. Badaniu zostanie poddana procedura kredytowa, zakres informacji pozyskiwanych od wnioskodawcy oraz sposób wykorzystania wstępnej i wskaźnikowej analizy sprawozdań finansowych. Ze względu na poufny charakter danych nazwa banku oraz informacje pozwalające na identyfikację analizowanego kredytobiorcy zostaną zanonimizowane.
Głównym celem pracy jest przedstawienie i ocena sposobu badania zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w Banku Spółdzielczym „X”. Realizacja tego celu wymaga scharakteryzowania miejsca banków spółdzielczych w polskim systemie bankowym, wyjaśnienia istoty kredytu i ryzyka kredytowego, przedstawienia metod analizy finansowej oraz przeprowadzenia oceny przykładowego przedsiębiorstwa. Analiza powinna pozwolić ustalić, czy sytuacja finansowa kredytobiorcy umożliwia terminową spłatę planowanego zobowiązania wraz z odsetkami.
Główny problem badawczy można wyrazić w postaci pytania: w jaki sposób analiza sprawozdawczości finansowej umożliwia Bankowi Spółdzielczemu „X” ocenę zdolności kredytowej przedsiębiorstwa? Problemy szczegółowe dotyczą procedury udzielania kredytu, informacji wykorzystywanych przez bank, zmian sytuacji majątkowej i finansowej kredytobiorcy, wartości podstawowych wskaźników oraz znaczenia czynników jakościowych i zabezpieczeń dla końcowej decyzji kredytowej.
W pracy zastosowane zostaną metoda analizy literatury, analiza aktów prawnych, studium przypadku, analiza dokumentacji oraz metody analizy finansowej. Wstępna analiza sprawozdań będzie obejmowała badanie struktury i dynamiki bilansu, rachunku zysków i strat oraz przepływów pieniężnych. Następnie przeprowadzona zostanie analiza wskaźnikowa w obszarach płynności, rentowności, sprawności działania, zadłużenia i obsługi długu. Wyniki zostaną ocenione w ujęciu dynamicznym, a w miarę dostępności danych również na tle branży.
Praca składa się z pięciu rozdziałów. W pierwszym przedstawiony zostanie polski system bankowy, zasady nadzoru oraz miejsce banków spółdzielczych w tym systemie. W rozdziale drugim omówione zostaną różnice pomiędzy kredytem a pożyczką, zasady kredytowania, istota ryzyka kredytowego oraz metody oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw.
Rozdział trzeci będzie zawierał charakterystykę Banku Spółdzielczego „X”, jego ofertę kredytową oraz opis procedury ubiegania się o kredyt. Rozdział czwarty zostanie poświęcony wstępnej analizie sprawozdań finansowych przykładowego przedsiębiorstwa. Obejmie analizę bilansu, struktury kapitałowo-majątkowej, rachunku zysków i strat oraz przepływów pieniężnych. W rozdziale piątym przeprowadzona zostanie analiza wskaźnikowa obejmująca rentowność, płynność, sprawność działania, zadłużenie i zdolność obsługi długu.
Podjęta problematyka ma znaczenie poznawcze i praktyczne. Prawidłowa ocena zdolności kredytowej pozwala bankowi ograniczać ryzyko ponoszenia strat i utrzymywać właściwą jakość portfela kredytowego. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa umożliwia natomiast realistyczne określenie możliwości zadłużenia oraz dostosowanie warunków finansowania do przewidywanych przepływów pieniężnych. Kompleksowe połączenie analizy finansowej, oceny jakościowej i badania przyszłych źródeł spłaty stanowi podstawę odpowiedzialnej decyzji kredytowej, chroniącej zarówno interes banku, jak i bezpieczeństwo ekonomiczne kredytobiorcy.