Plan pracy licencjackiej
Wstęp
Rozdział I. Transport jako obszar innowacyjności
1.1. Potrzeby transportowe jako źródło innowacji
1.2. Rynek usług transportowych jako przekaźnik impulsów proinnowacyjnych
1.3. Cele i tendencje kształtowania polityki transportowej
1.4. Interesariusze transportu
1.5. Determinanty polityki innowacyjnej w transporcie
Rozdział II. Zastosowanie informatyki w procesach zarządzania działalnością transportową
2.1. Nowoczesne systemy telekomunikacyjne i celowość ich stosowania w zarządzaniu działalnością transportową
2.2. Przykłady zastosowania telekomunikacji w transporcie drogowym
2.3. Elektroniczna wymiana danych (EDI) w obsłudze procesów transportowych i spedycyjnych
2.4. Efekty wdrażania nowych rozwiązań telekomunikacyjnych
Rozdział III. Informatyczne wspomaganie decyzji transportowych w Firmie X
3.1. Krótka charakterystyka Firmy X
3.2. Charakterystyka infrastruktury transportowej w Firmie X
3.3. Informatyczne wspomaganie transportu w Firmie X
3.4. Podsumowanie i wnioski
Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków
Aneks
Wstęp
Transport stanowi jeden z podstawowych elementów funkcjonowania współczesnej gospodarki. Umożliwia przemieszczanie ludzi, surowców, materiałów, półproduktów i wyrobów gotowych, a tym samym warunkuje realizację procesów produkcyjnych, handlowych oraz usługowych. Sprawność transportu wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw, poziom kosztów prowadzenia działalności, terminowość realizacji zamówień oraz jakość obsługi klientów. W warunkach rosnącej konkurencji coraz większego znaczenia nabiera nie tylko fizyczna możliwość wykonania przewozu, ale również sposób planowania i organizowania procesów transportowych.
Decyzje transportowe należą do istotnych decyzji podejmowanych w przedsiębiorstwie. Dotyczą między innymi wyboru środka transportu, ustalania tras przewozu, harmonogramowania dostaw, wykorzystania posiadanych pojazdów, organizacji pracy kierowców, określania terminów realizacji zleceń oraz kontroli kosztów. Każda z tych decyzji może wpływać na efektywność działalności przedsiębiorstwa. Nieprawidłowe zaplanowanie transportu może prowadzić do zwiększenia liczby pustych przebiegów, niewłaściwego wykorzystania ładowności pojazdów, opóźnień, wzrostu zużycia paliwa czy pogorszenia jakości obsługi odbiorców.
Złożoność procesów transportowych powoduje, że podejmowanie decyzji wyłącznie na podstawie doświadczenia pracowników staje się coraz trudniejsze. Przedsiębiorstwa dysponują dużą liczbą informacji dotyczących zamówień, klientów, pojazdów, kierowców, tras, terminów dostaw, kosztów oraz aktualnej sytuacji na drogach. Informacje te powinny być odpowiednio gromadzone, przetwarzane i udostępniane osobom odpowiedzialnym za organizację transportu. Z tego względu szczególnego znaczenia nabierają systemy informatyczne oraz telekomunikacyjne wspomagające proces zarządzania.
Rozwój technologii informacyjnych doprowadził do zasadniczych zmian w sposobie organizowania działalności transportowej. Komputer przestał pełnić jedynie funkcję narzędzia wykorzystywanego do prowadzenia dokumentacji. Współczesne rozwiązania umożliwiają bieżące monitorowanie pojazdów, planowanie tras, analizę wykorzystania floty, kontrolę kosztów, automatyczną wymianę danych oraz szybkie reagowanie na zakłócenia. System informatyczny może dzięki temu stać się narzędziem wspierającym podejmowanie decyzji na poziomie operacyjnym, taktycznym i strategicznym.
Szczególne znaczenie posiada dostęp do aktualnej informacji. Decyzja transportowa jest często podejmowana pod presją czasu i w warunkach zmieniającej się sytuacji. Opóźnienie pojazdu, awaria, zmiana terminu odbioru towaru czy pojawienie się dodatkowego zlecenia mogą wymagać szybkiej modyfikacji wcześniej przyjętego planu. Jeżeli osoba zarządzająca transportem posiada dostęp do wiarygodnych informacji w czasie zbliżonym do rzeczywistego, może znacznie szybciej reagować na powstające problemy.
Informatyczne wspomaganie decyzji transportowych należy więc rozpatrywać w ścisłym związku z jakością informacji. Nawet najbardziej rozbudowany system nie zapewni prawidłowej decyzji, jeżeli przetwarzane dane są niepełne, błędne lub nieaktualne. Efektywność rozwiązań informatycznych zależy zarówno od zastosowanej technologii, jak i od właściwej organizacji procesów oraz jakości danych wprowadzanych przez poszczególnych użytkowników.
Transport jest jednocześnie obszarem szczególnie podatnym na innowacje. Wynika to z jego znaczenia dla całego łańcucha dostaw oraz ciągłej presji na ograniczanie czasu i kosztów przemieszczania. Przedsiębiorstwa poszukują rozwiązań pozwalających lepiej wykorzystywać pojazdy, skracać trasy, ograniczać zużycie paliwa, zwiększać bezpieczeństwo przewozów oraz dostarczać klientom bardziej szczegółowe informacje o realizacji zamówienia.
Źródłem innowacji w transporcie są w dużej mierze zmieniające się potrzeby transportowe. Wzrost znaczenia szybkich dostaw, zwiększenie częstotliwości zamówień oraz oczekiwanie precyzyjnej informacji o terminie realizacji powodują konieczność dostosowywania sposobów organizacji przewozów. Innowacje mogą dotyczyć zarówno samych środków transportu, jak i organizacji procesów, systemów informacyjnych, komunikacji z klientem czy sposobów planowania.
Rynek usług transportowych pełni w tym zakresie funkcję istotnego przekaźnika impulsów proinnowacyjnych. Rosnące wymagania zleceniodawców powodują, że przedsiębiorstwa transportowe i logistyczne poszukują sposobów zwiększania jakości usług. Konkurencja nie odbywa się już wyłącznie za pomocą ceny. Coraz większe znaczenie mają terminowość, elastyczność, możliwość monitorowania przesyłki, bezpieczeństwo oraz zdolność szybkiego reagowania na zmiany potrzeb klienta.
Procesy innowacyjne w transporcie pozostają również związane z polityką transportową. Rozwój infrastruktury, regulacje dotyczące bezpieczeństwa, wymagania środowiskowe oraz promowanie bardziej efektywnych form transportu wpływają na decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa. Polityka transportowa może tworzyć warunki sprzyjające wykorzystaniu nowych technologii oraz modernizacji sposobów organizacji przewozów.
Przy analizie innowacyjności transportu istotne jest uwzględnienie różnych grup interesariuszy. Należą do nich przedsiębiorstwa transportowe, spedytorzy, operatorzy logistyczni, nadawcy i odbiorcy towarów, administracja publiczna, zarządcy infrastruktury, kierowcy oraz mieszkańcy obszarów, przez które odbywa się transport. Poszczególne grupy mogą mieć odmienne oczekiwania. Przedsiębiorstwo dąży przede wszystkim do efektywności i rentowności, klient oczekuje terminowej realizacji, administracja zwraca uwagę na bezpieczeństwo i zgodność z regulacjami, natomiast społeczeństwo może być zainteresowane ograniczeniem negatywnego wpływu transportu na otoczenie.
Innowacje informatyczne mogą pomagać w godzeniu części tych oczekiwań. Lepsze planowanie tras może jednocześnie ograniczać koszt przedsiębiorstwa, czas przewozu i zużycie paliwa. Monitorowanie pojazdów może zwiększać bezpieczeństwo oraz umożliwiać klientowi uzyskiwanie informacji o dostawie. Elektroniczny obieg dokumentów może natomiast ograniczać czas obsługi zleceń i liczbę błędów wynikających z ręcznego przepisywania danych.
Ważną rolę w zarządzaniu działalnością transportową odgrywają systemy telekomunikacyjne. Umożliwiają one utrzymywanie bieżącej łączności pomiędzy kierowcami, dyspozytorami, spedytorami i klientami. Dzięki temu możliwe jest szybkie przekazywanie informacji o zmianie zlecenia, opóźnieniu, miejscu dostawy czy innych zdarzeniach mających znaczenie dla przebiegu procesu.
Rozwój telekomunikacji i systemów lokalizacyjnych umożliwił również bieżące monitorowanie pojazdów. Informacja o ich położeniu może być wykorzystywana do kontroli realizacji zleceń, określania przewidywanego czasu dostawy, sprawdzania wykonania zaplanowanej trasy oraz reagowania na odstępstwa. Umożliwia to zwiększenie kontroli nad procesem transportowym i dostarcza danych potrzebnych do późniejszej analizy jego efektywności.
Istotne znaczenie posiada integracja informacji pochodzących z różnych źródeł. Dane o lokalizacji pojazdu mogą być zestawiane z informacjami o zleceniu transportowym, kliencie, planowanym terminie dostawy i kosztach. Dzięki temu system informatyczny nie jest wyłącznie narzędziem lokalizacyjnym, lecz może wspierać szerszy proces zarządzania działalnością transportową.
Jednym z ważnych rozwiązań wspierających wymianę informacji jest elektroniczna wymiana danych. EDI umożliwia przekazywanie pomiędzy systemami informatycznymi partnerów gospodarczych ustrukturyzowanych dokumentów i komunikatów bez konieczności każdorazowego ręcznego wprowadzania danych. Rozwiązanie to może być stosowane między innymi przy przekazywaniu zamówień, potwierdzeń, informacji o wysyłce i innych dokumentów związanych z realizacją procesów transportowych oraz spedycyjnych.
Automatyzacja wymiany danych może prowadzić do ograniczenia liczby błędów, skrócenia czasu obsługi oraz zwiększenia szybkości przepływu informacji. Jeżeli przedsiębiorstwo otrzymuje dane dotyczące zlecenia bezpośrednio do swojego systemu, można zmniejszyć zakres czynności polegających na ręcznym przepisywaniu informacji. Ma to szczególne znaczenie w firmach realizujących dużą liczbę operacji.
Korzyści wynikające z wykorzystania informatyki nie ograniczają się więc do przyspieszenia komunikacji. Systemy mogą również dostarczać danych analitycznych potrzebnych do oceny działalności transportowej. Możliwe jest monitorowanie średniego czasu realizacji zlecenia, poziomu wykorzystania pojazdów, liczby pustych kilometrów, kosztu przejazdu, zużycia paliwa czy terminowości dostaw.
Dane historyczne mogą być następnie wykorzystywane w planowaniu przyszłych działań. Analiza wcześniejszych przewozów pozwala identyfikować powtarzające się problemy, oceniać opłacalność określonych tras oraz określać zapotrzebowanie na środki transportu. Informatyczne wspomaganie decyzji nie dotyczy więc wyłącznie bieżącego sterowania przewozami, lecz również planowania i kontroli.
Szczególne znaczenie ma możliwość optymalizacji tras. W przypadku dużej liczby miejsc odbioru i dostawy samodzielne wyznaczenie optymalnej kolejności obsługi może być trudne. Systemy informatyczne mogą wspierać wybór rozwiązania uwzględniającego odległość, czas przejazdu, ograniczenia dotyczące pojazdów, terminy dostaw oraz inne warunki realizacji zleceń. Dzięki temu możliwe jest bardziej efektywne wykorzystanie zasobów.
Informatyzacja może również wspierać proces zarządzania flotą. Informacje dotyczące przebiegów, wykorzystania pojazdów, terminów przeglądów czy zużycia paliwa umożliwiają kontrolowanie stanu środków transportu i planowanie ich obsługi. Właściwe zarządzanie flotą może ograniczać ryzyko awarii oraz wspierać decyzje dotyczące wymiany lub zakupu pojazdów.
Wprowadzenie systemów informatycznych nie jest jednak pozbawione trudności. Wdrożenie wymaga poniesienia kosztów związanych z zakupem oprogramowania, urządzeń, szkoleniem pracowników oraz integracją z już funkcjonującymi rozwiązaniami. Efekty wdrożenia zależą również od stopnia akceptacji systemu przez użytkowników oraz dostosowania go do rzeczywistych potrzeb organizacji.
Problemem może być także nadmiar informacji. Systemy informatyczne są w stanie gromadzić bardzo dużą liczbę danych, jednak nie każda informacja posiada taką samą wartość dla osoby podejmującej decyzję. Istotne jest więc odpowiednie przetwarzanie i prezentowanie danych w taki sposób, aby użytkownik mógł szybko wyodrębnić informacje rzeczywiście potrzebne do podjęcia decyzji.
Informatyczne wspomaganie decyzji nie oznacza również całkowitego zastąpienia człowieka przez system. W działalności transportowej występuje wiele sytuacji nietypowych, których nie można w pełni przewidzieć na etapie projektowania algorytmu. Doświadczenie pracownika, znajomość klientów oraz zdolność reagowania na nieoczekiwane zdarzenia nadal posiadają istotne znaczenie. System informatyczny powinien więc przede wszystkim dostarczać informacji, wariantów i analiz pomagających człowiekowi podejmować trafniejsze decyzje.
W praktyce skuteczność rozwiązania informatycznego powinna być oceniana przez pryzmat efektów uzyskiwanych przez przedsiębiorstwo. Wdrożenie systemu jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi do poprawy organizacji transportu, zwiększenia terminowości, ograniczenia kosztów, lepszego wykorzystania floty lub poprawy jakości informacji. Sam fakt zastosowania nowoczesnej technologii nie świadczy jeszcze o wzroście efektywności.
Z tego względu analiza konkretnego przedsiębiorstwa ma istotne znaczenie dla oceny praktycznej użyteczności informatycznego wspomagania transportu. Każda firma posiada określoną strukturę organizacyjną, rodzaj infrastruktury, liczbę pojazdów, charakter realizowanych przewozów oraz własne potrzeby informacyjne. Rozwiązanie skuteczne w dużym przedsiębiorstwie transportowym nie musi być odpowiednie dla firmy posiadającej niewielką flotę lub wykorzystującej transport głównie do obsługi własnej działalności.
Przedmiotem niniejszej pracy jest informatyczne wspomaganie procesu podejmowania decyzji transportowych w firmie X. Analizie poddane zostaną zarówno podstawowe uwarunkowania organizacji transportu, jak i rozwiązania teleinformatyczne wykorzystywane do planowania, realizacji, monitorowania i kontroli procesów transportowych.
Głównym celem pracy jest ocena sposobu wykorzystania narzędzi informatycznych we wspomaganiu decyzji transportowych w firmie X oraz określenie ich znaczenia dla sprawności zarządzania działalnością transportową przedsiębiorstwa. Realizacja celu wymaga przedstawienia transportu jako obszaru innowacyjności, scharakteryzowania zastosowań informatyki i telekomunikacji w procesach transportowych, a następnie przeanalizowania rozwiązań stosowanych w badanym przedsiębiorstwie.
Do celów szczegółowych należy określenie znaczenia potrzeb transportowych dla rozwoju innowacji, przedstawienie wpływu rynku usług transportowych na rozwój nowych rozwiązań, scharakteryzowanie najważniejszych technologii wspierających transport oraz wskazanie korzyści i ograniczeń związanych z ich stosowaniem. W części praktycznej istotnym celem będzie przedstawienie infrastruktury transportowej firmy X oraz analiza sposobu wykorzystania systemów informatycznych w procesie podejmowania decyzji.
Główny problem badawczy pracy można sformułować w postaci pytania: w jakim stopniu zastosowane w firmie X rozwiązania informatyczne wspierają podejmowanie decyzji transportowych i przyczyniają się do poprawy efektywności organizacji przewozów? Z problemem głównym związane są pytania dotyczące rodzaju informacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji, zakresu stosowanych narzędzi informatycznych, ich wpływu na planowanie i kontrolę transportu oraz efektów uzyskiwanych dzięki informatyzacji.
Przyjęto założenie, że wykorzystanie odpowiednio dobranych systemów informatycznych może poprawiać jakość decyzji transportowych poprzez zwiększanie dostępności i aktualności informacji, skracanie czasu podejmowania decyzji oraz ułatwianie analizy różnych wariantów działania. Ostateczne efekty zależą jednak od jakości danych, sposobu organizacji procesu oraz stopnia dostosowania systemu do rzeczywistych potrzeb przedsiębiorstwa.
Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny. W części teoretycznej wykorzystana zostanie analiza literatury z zakresu transportu, logistyki, zarządzania, innowacji oraz zastosowań technologii informacyjnych. Część praktyczna zostanie oparta na studium przypadku firmy X. W zależności od dostępności materiałów analiza może obejmować dokumentację przedsiębiorstwa, charakterystykę stosowanego oprogramowania, obserwację przebiegu procesów transportowych oraz informacje uzyskane od osób uczestniczących w podejmowaniu decyzji.
Praca została podzielona na trzy rozdziały. Pierwszy rozdział poświęcony zostanie transportowi jako obszarowi innowacyjności. Przedstawione zostaną potrzeby transportowe jako źródło innowacji oraz znaczenie rynku usług transportowych dla powstawania impulsów proinnowacyjnych. Następnie omówione zostaną cele i tendencje polityki transportowej, podstawowi interesariusze transportu oraz determinanty polityki innowacyjnej.
Rozdział drugi będzie dotyczył zastosowania informatyki w procesach zarządzania działalnością transportową. Przedstawione zostanie znaczenie nowoczesnych systemów telekomunikacyjnych oraz przesłanki ich wykorzystania w przedsiębiorstwach. Omówione zostaną przykłady zastosowania telekomunikacji w transporcie drogowym, elektroniczna wymiana danych oraz efekty wynikające z wdrażania nowych rozwiązań. Rozdział ten pozwoli określić podstawowe obszary, w których technologie informacyjne mogą wspierać decyzje transportowe.
Rozdział trzeci będzie miał charakter empiryczny i zostanie poświęcony informatycznemu wspomaganiu decyzji transportowych w firmie X. W pierwszej kolejności przedstawiona zostanie charakterystyka przedsiębiorstwa oraz jego infrastruktury transportowej. Następnie przeanalizowane zostaną stosowane rozwiązania informatyczne i sposób wykorzystania dostarczanych przez nie informacji w procesie zarządzania transportem. Rozdział zakończy podsumowanie oraz wnioski dotyczące funkcjonujących rozwiązań i możliwości ich dalszego doskonalenia.
Przyjęta konstrukcja pracy umożliwia przejście od ogólnych zagadnień związanych z innowacyjnością transportu poprzez charakterystykę technologii informacyjnych do oceny ich praktycznego wykorzystania w konkretnym przedsiębiorstwie. Pozwala to zestawić rozwiązania przedstawiane w literaturze z rzeczywistym sposobem organizacji transportu oraz określić znaczenie informatyzacji dla podejmowanych decyzji.
Podjęcie problematyki informatycznego wspomagania decyzji transportowych jest uzasadnione rosnącym znaczeniem informacji dla sprawnego funkcjonowania procesów logistycznych. Współczesny transport wymaga szybkiego reagowania, koordynowania wielu zasobów oraz przetwarzania znacznej liczby danych. Narzędzia informatyczne mogą wspierać te działania, lecz ich rzeczywista wartość zależy od właściwego wdrożenia i wykorzystania.
Rezultatem pracy powinno być określenie, w jakim zakresie zastosowanie narzędzi informatycznych w firmie X przyczynia się do poprawy jakości i szybkości decyzji transportowych. Analiza powinna również umożliwić wskazanie mocnych stron funkcjonującego rozwiązania, jego ograniczeń oraz potencjalnych kierunków rozwoju. Pozwoli to ocenić, czy wykorzystywana infrastruktura informatyczna odpowiada potrzebom przedsiębiorstwa oraz w jakim stopniu może wspierać zwiększanie efektywności działalności transportowej.