Wstęp
Rozdział 1. Po wojnie, czyli w co się ubrać.
a. materiały.
– włókna naturalne.
– włókna sztuczne.
– włókna syntetyczne.
– spadek po wojnie.
b. kolorystyka i desenie.
Rozdział 2. Moda a obyczaje społeczne.
a. hipisi, punki i inni.
b. mini.
Rozdział 3. Konstrukcja tkanin a wzornictwo.
a. nowe materiały odzieżowe lat 60-tych (papier, plastik).
b. lycra.
c. sportowe lata 90-te (spandex, gore-tex itd.).
Rozdział 4. Wpływ sztuki i różnych kultur na wzornictwo tkanin.
a. malarstwo.
b. sztuka ludowa.
c. inspiracje obcymi kulturami i obcymi cywilizacjami.
Rozdział 5. Wypieranie tkanin przez wyroby dziewiarskie.
– bielizna.
– bikini.
– ubiory sportowe.
– wyroby paramedyczne.
Rozdział 6. Nowe funkcje tekstyliów.
– ochrona przed mikrobami.
– ochrona przed UV.
– na pomoc zdrowiu.
– różnice klasowe, przynależność do grupy.
Rozdział 7. „Stare nowości”.
– nylon – nowy program Du Pont’a.
– tkaniny naturalne.
– kicz, lśnienie, brokaty.
– mini i maxi.
Rozdział 8. Imitacja w cenie.
– imitowanie tkanin naturalnych.
– imitowanie technik rękodzielniczych.
Rozdział 9. Tkaniny wnętrzarskie.
– materiały.
– dywany – wzornictwo i inspiracje.
– firany, zasłony.
– tkaniny obiciowe.
– pościel, narzuty.
Rozdział 10. Krótka wzmianka o tkaninach specjalistycznych.
– tkaniny niepalne i nietopliwe.
– tkaniny uderzenioodporne.
– tkaniny paramedyczne.
Rozdział 11. I co teraz.
– znowu przeciwko modzie (styl tylko własny).
– nowinki technologiczne.
Zakończenie
Bibliografia
Wstęp
Materiały tekstylne towarzyszą człowiekowi w niemal wszystkich obszarach codziennego życia. Służą przede wszystkim do produkcji odzieży, ale znajdują również zastosowanie w wyposażeniu wnętrz, sporcie, medycynie, transporcie, przemyśle oraz ochronie osobistej. Ich funkcja nie ogranicza się już wyłącznie do zapewnienia ciepła, osłony ciała czy dekoracji. Rozwój technologii sprawił, że współczesne tekstylia mogą posiadać właściwości przeciwbakteryjne, chronić przed promieniowaniem ultrafioletowym, wilgocią, wysoką temperaturą albo czynnikami mechanicznymi, a jednocześnie pozostawać lekkie, elastyczne i wygodne w użytkowaniu. Kierunki rozwoju tekstyliów od zakończenia II wojny światowej do współczesności są więc odbiciem przemian technologicznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych.
Historia powojennego wzornictwa tekstylnego jest ściśle związana ze zmianami stylu życia. Poszczególne dekady przynosiły nie tylko nowe fasony ubiorów, ale również nowe włókna, technologie produkcji, sposoby barwienia, drukowania i wykańczania materiałów. Tkanina oraz inne materiały tekstylne stawały się narzędziem wyrażania przynależności do określonego pokolenia, grupy społecznej czy subkultury. Jednocześnie rozwój przemysłu chemicznego pozwalał tworzyć materiały posiadające właściwości wcześniej niemożliwe do uzyskania za pomocą tradycyjnych włókien naturalnych.
Bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej sytuację europejskiego przemysłu odzieżowego i tekstylnego nadal kształtowały konsekwencje wojennych niedoborów. Ograniczona dostępność surowców oraz systemy reglamentacji sprzyjały oszczędnemu gospodarowaniu materiałami, przerabianiu starszej odzieży oraz wykorzystywaniu dzianin. Przykładowo w Wielkiej Brytanii jeszcze w latach czterdziestych powszechne było prucie starszych swetrów i ponowne wykorzystywanie wełny, a reglamentacja oddziaływała na sposób projektowania ubiorów.
Kontrast pomiędzy wojenną oszczędnością a powojennym pragnieniem elegancji dobrze symbolizowała kolekcja Christiana Diora z 1947 roku, określona mianem „New Look”. Charakterystyczne szerokie spódnice wymagały dużej ilości materiału, co w okresie, gdy ograniczenia materiałowe nadal pozostawały odczuwalne, budziło kontrowersje. Jednocześnie sukces tej estetyki świadczył o potrzebie odejścia od surowych, praktycznych form okresu wojennego i powrotu do bardziej dekoracyjnego sposobu ubierania się.
Pierwsze powojenne dekady stanowiły również okres gwałtownego rozwoju włókien wytwarzanych przemysłowo. Obok tradycyjnej bawełny, wełny, lnu czy jedwabiu coraz większego znaczenia nabierały włókna sztuczne i syntetyczne. Pozwalały one zwiększyć skalę produkcji odzieży i uzyskać nowe właściwości użytkowe. Rozwój syntetycznych włókien po II wojnie światowej odegrał szczególnie ważną rolę w upowszechnieniu niedrogich materiałów odpowiednich do produkcji masowej. V&A zwraca uwagę, że właśnie powojenny spadek kosztów produkcji włókien syntetycznych umożliwił gwałtowny rozwój dzianin wykonywanych z takich materiałów jak Crimplene czy Acrilan.
Zmiana materiałów zbiegła się z przemianą modelu konsumpcji. Odzież coraz częściej przestawała być dobrem wykonywanym z myślą o bardzo długim użytkowaniu, a stawała się elementem zmieniającego się stylu życia. Rozwój produkcji przemysłowej, wzrost dostępności gotowych ubrań i tworzenie nowych grup konsumentów powodowały przyspieszenie cyklu zmian mody. Szczególne znaczenie zaczęła zdobywać młodzież, która w latach sześćdziesiątych stała się samodzielną grupą konsumencką i kulturową.
Wraz z tymi zmianami ewoluowała kolorystyka i wzornictwo. Powojenne ograniczenia stopniowo ustępowały miejsca coraz odważniejszym zestawieniom kolorystycznym, drukowanym deseniom i wzorom inspirowanym współczesną sztuką. Lata sześćdziesiąte przyniosły modę na intensywne kolory, kontrasty optyczne, proste geometryczne formy oraz eksperymentowanie z nowymi materiałami. Charakterystyczna dla tej dekady była bliska relacja między ubiorem, grafiką, pop-artem, wzornictwem przemysłowym i kulturą młodzieżową.
Jednym z symboli przemian lat sześćdziesiątych stała się minispódniczka. Jej pojawienia się nie można przypisać jednej osobie ani jednemu momentowi. Skracanie spódnic następowało stopniowo, a twórcy tacy jak Mary Quant i André Courrèges odegrali istotną rolę w rozpowszechnieniu tej tendencji. V&A podkreśla, że około 1966 roku bardzo krótkie spódnice stały się już wyraźnym elementem mody, a ich popularność była związana z młodzieżową kulturą, zmianą obyczajów i większą swobodą sposobu ubierania się.
Mini pokazuje, jak silnie rozwój ubioru i tekstyliów jest związany z przemianami społecznymi. Zmiana długości spódnicy nie była jedynie kwestią estetyki. Towarzyszyła zmianom dotyczącym pozycji kobiet, zachowań młodego pokolenia, muzyki, tańca i sposobu spędzania wolnego czasu. Ubranie coraz wyraźniej stawało się narzędziem manifestowania osobistej niezależności.
Podobne zależności można zauważyć w przypadku subkultur. Hipisi końca lat sześćdziesiątych i początku lat siedemdziesiątych wykorzystywali strój do manifestowania sprzeciwu wobec konsumpcyjnego i konwencjonalnego modelu społeczeństwa. Ważne stawały się swobodniejsze formy, inspiracje etniczne, rękodzieło, hafty i materiały kojarzące się z naturalnością. W następnej dekadzie punk wykorzystał odzież w sposób znacznie bardziej agresywny wizualnie. Celowe niszczenie ubrań, nietypowe połączenia materiałów, elementy metalowe, skóra czy materiały kojarzone dotychczas z kulturą marginesu stały się środkiem prowokacji. Projekty Vivienne Westwood i Malcolma McLarena odegrały ważną rolę w nadaniu punkowej estetyce rozpoznawalnego języka mody.
Wzornictwo tekstylne zaczęło dzięki temu coraz wyraźniej uczestniczyć w komunikacji społecznej. Ubiór pozwalał informować o przynależności do określonej grupy, stosunku do dominujących norm oraz wartościach wyznawanych przez użytkownika. Funkcja ta pozostaje aktualna także współcześnie. Wybór określonych marek, fasonów, materiałów czy sposobów ich zestawiania nadal może pełnić funkcję identyfikacyjną.
Istotnym czynnikiem przemian była równocześnie konstrukcja samych materiałów. Tradycyjne tkaniny powstające poprzez przeplatanie dwóch układów nitek zaczęły coraz częściej konkurować z dzianinami, materiałami powlekanymi, laminatami, włókninami i różnego rodzaju tworzywami. W latach sześćdziesiątych eksperymentowano nawet z odzieżą określaną jako papierowa oraz z materiałami z tworzyw sztucznych. Metropolitain Museum of Art wskazuje na krótkotrwałą popularność „papierowych” sukienek lat sześćdziesiątych, której towarzyszyły desenie inspirowane pop-artem i kulturą masową.
Ważną postacią dla eksperymentowania z nowymi materiałami była Mary Quant, która wykorzystywała między innymi PVC do tworzenia ubiorów o charakterystycznej błyszczącej, „mokrej” powierzchni. Zastosowanie plastiku i innych materiałów wcześniej niekojarzonych z modą wpisywało się w fascynację technologią, nowoczesnością i kulturą kosmiczną charakterystyczną dla lat sześćdziesiątych.
Ogromne znaczenie dla rozwoju ubiorów miały również włókna elastomerowe. Elastan, na rynku amerykańskim określany jako spandex, a w przypadku jednego z najbardziej znanych znaków handlowych jako Lycra, umożliwił tworzenie materiałów zachowujących bardzo dużą rozciągliwość i zdolność powrotu do pierwotnego kształtu. Wprowadzenie takich włókien wpłynęło między innymi na rozwój bielizny, strojów kąpielowych, odzieży sportowej oraz ubiorów dopasowanych do sylwetki. Lycra jest przy tym nazwą handlową, a nie nazwą całej kategorii włókien.
Szczególnie duże znaczenie rozwój elastycznych materiałów uzyskał wraz ze wzrostem popularności aktywności fizycznej. W drugiej połowie XX wieku coraz częściej oczekiwano od odzieży sportowej nie tylko trwałości, ale również elastyczności, niewielkiej masy, szybkiego odprowadzania wilgoci oraz dopasowania do ruchów ciała. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych sportowa estetyka zaczęła wykraczać poza sale treningowe i coraz silniej wpływać na codzienną modę.
Do ważnych technologii tego obszaru należy GORE-TEX. Jego podstawą stało się odkrycie przez Boba Gore’a w 1969 roku właściwości ekspandowanego politetrafluoroetylenu, a materiały GORE-TEX wprowadzono komercyjnie w latach siedemdziesiątych. Technologia umożliwiła tworzenie odzieży łączącej odporność na działanie wody i wiatru z możliwością odprowadzania pary wodnej, co szczególnie mocno wpłynęło na rozwój odzieży outdoorowej i specjalistycznej.
Przemiana konstrukcji materiałów wiązała się także z rosnącą rolą dzianin. Ze względu na elastyczność, komfort noszenia oraz możliwość wydajnej produkcji dzianiny stały się podstawą wielu segmentów odzieży codziennej i sportowej. V&A określa rozwój jerseyu w latach sześćdziesiątych jako jedną z przemian, które w największym stopniu wpłynęły na współczesny sposób ubierania się. Nowe syntetyczne surowce można było przetwarzać na wydajnych maszynach dziewiarskich, co sprzyjało produkcji masowej.
Nie należy jednak mówić o całkowitym „wyparciu” tkanin przez dzianiny. Bardziej właściwe jest wskazanie rozszerzania się zastosowań materiałów dzianych. Dzianiny zdobyły dominującą lub bardzo silną pozycję między innymi w bieliźnie, T-shirtach, odzieży sportowej, strojach kąpielowych i odzieży elastycznej, podczas gdy tradycyjne tkaniny nadal zachowały znaczenie w wielu innych obszarach.
Zmianom technologicznym towarzyszył nieustanny wpływ sztuki. W XX wieku granica pomiędzy projektowaniem odzieży, wzornictwem tkanin i sztukami wizualnymi ulegała stopniowemu zacieraniu. Projektanci wykorzystywali kompozycje geometryczne, abstrakcję, motywy pop-artu oraz dzieła konkretnych twórców jako źródło inspiracji dla krojów i deseni. Przykładem silnego związku pomiędzy pop-artem a modą są właśnie efemeryczne papierowe stroje z lat sześćdziesiątych, na których pojawiały się motywy zaczerpnięte z masowej kultury.
Równie ważne pozostawały inspiracje sztuką ludową oraz kulturami pozaeuropejskimi. Projektanci sięgali po ornamenty, techniki rękodzielnicze, sposoby barwienia i wzory kojarzone z odległymi kulturami. Zjawisko to może być rozpatrywane zarówno jako rezultat rosnącej wymiany kulturowej, podróży i globalizacji, jak i jako przykład przekształcania tradycyjnych motywów przez przemysł modowy.
Współcześnie podejście do takich inspiracji staje się bardziej krytyczne. Coraz częściej zwraca się uwagę na pochodzenie wzorów, rolę lokalnych twórców i granicę pomiędzy inspiracją a nieuprawnionym wykorzystywaniem elementów cudzej tradycji. Oznacza to, że przemiany wzornictwa tekstylnego dotyczą nie tylko technologii i estetyki, ale również sposobu myślenia o odpowiedzialności kulturowej projektanta.
Rozwój nauki doprowadził jednocześnie do powstawania materiałów, w przypadku których funkcja użytkowa zaczęła dominować nad dekoracją. Tekstylia mogą być projektowane w taki sposób, aby ograniczać rozwój mikroorganizmów, chronić przed promieniowaniem ultrafioletowym, regulować temperaturę i wilgotność albo wspomagać ochronę organizmu. Materiał przestał być zatem jedynie bierną warstwą oddzielającą człowieka od otoczenia.
Szczególną grupę stanowią tekstylia wykorzystywane w ochronie zdrowia. Obejmują one zarówno proste materiały opatrunkowe, jak i bardziej zaawansowane wyroby kompresyjne, stabilizujące czy przeznaczone do zastosowań medycznych. Rozwijają się także tekstylia integrujące elementy elektroniczne i sensory, które mogą umożliwiać monitorowanie określonych parametrów użytkownika.
Ważnym obszarem zastosowań pozostają materiały ochronne i specjalistyczne. Rozwój włókien o dużej wytrzymałości umożliwił tworzenie lekkich materiałów wykorzystywanych między innymi w odzieży ochronnej. Przykładem jest aramid Kevlar, stosowany tam, gdzie istotna jest duża odporność mechaniczna przy niewielkiej masie. Podobny kierunek rozwoju obejmuje materiały o zwiększonej odporności termicznej, chemicznej czy biologicznej.
Jednocześnie kolejne innowacje nie zawsze oznaczają całkowite porzucenie wcześniejszych materiałów i estetyk. Historia tekstyliów po II wojnie światowej charakteryzuje się regularnym powracaniem wcześniejszych rozwiązań. Materiały naturalne odzyskują popularność po okresach fascynacji syntetykami, a elementy kojarzone wcześniej z kiczem – połysk, brokaty, metaliczne powierzchnie czy intensywne kolory – są ponownie interpretowane przez kolejne pokolenia projektantów.
Podobny cykl można zauważyć w przypadku długości ubiorów. Mini, midi i maxi pojawiają się w kolejnych okresach w zmienionych kontekstach stylistycznych. Współczesna moda jest przy tym znacznie mniej jednolita niż w wielu wcześniejszych dekadach. Różne długości, sylwetki, style i inspiracje mogą funkcjonować jednocześnie, a użytkownik posiada znacznie większą możliwość budowania indywidualnego sposobu ubierania się.
W tekstyliach charakterystyczna jest również skłonność do imitowania innych materiałów. Rozwój technologii pozwala wytwarzać materiały syntetyczne przypominające w wyglądzie i dotyku naturalny jedwab, zamsz, skórę czy wełnę. Jednocześnie przemysłowa produkcja może naśladować rezultaty technik tradycyjnie wykonywanych ręcznie – haftu, koronki, plecionki czy nieregularnych struktur powierzchni.
Naśladownictwo nie musi być traktowane wyłącznie jako próba stworzenia tańszego zamiennika. Technologie tekstylne pozwalają łączyć wygląd materiału tradycyjnego z właściwościami użytkowymi, których naturalny odpowiednik nie posiada. Materiał może przypominać określoną tkaninę pod względem powierzchni, a jednocześnie być lżejszy, bardziej odporny na wilgoć, łatwiejszy do czyszczenia lub bardziej elastyczny.
Historia powojennego wzornictwa tekstylnego nie ogranicza się również do ubioru. Równolegle zmieniały się tkaniny i inne materiały stosowane we wnętrzach. Dywany, zasłony, firany, materiały obiciowe, pościel i narzuty podlegały tym samym wpływom technologicznym i estetycznym co moda odzieżowa. Rozwój włókien syntetycznych umożliwiał produkowanie materiałów o zwiększonej trwałości i łatwiejszej pielęgnacji, natomiast zmieniające się style wnętrz wpływały na desenie, kolorystykę oraz fakturę powierzchni.
W latach powojennych tekstylia wnętrzarskie coraz silniej uczestniczyły w kształtowaniu kompletnego charakteru przestrzeni. Wzory geometryczne i intensywne kolory odpowiadały estetyce modernistycznej i pop-artowej, podczas gdy późniejsze tendencje przynosiły powrót materiałów o bardziej naturalnych powierzchniach, stonowanej kolorystyce albo stylizowanym charakterze historycznym.
Współczesne tekstylia wnętrzarskie również rozwijają nowe właściwości. Od materiałów obiciowych oczekuje się zwiększonej odporności na ścieranie, zabrudzenia lub działanie ognia, a w przestrzeniach publicznych istotne są również wymagania dotyczące bezpieczeństwa i trwałości. Granica pomiędzy dekoracją a materiałem technicznym staje się dzięki temu coraz mniej wyraźna.
Jedną z najważniejszych współczesnych zmian jest natomiast rosnące znaczenie problemu wpływu przemysłu tekstylnego na środowisko. Przez dużą część okresu powojennego innowacja była utożsamiana przede wszystkim z możliwością produkowania nowych materiałów szybciej, taniej i na większą skalę. Obecnie coraz większe znaczenie posiadają trwałość produktu, możliwość naprawy, ponownego wykorzystania i recyklingu oraz ograniczanie zużycia zasobów.
W 2022 roku Komisja Europejska przyjęła strategię na rzecz zrównoważonych i cyrkularnych tekstyliów. Zakłada ona zmianę sposobu projektowania, produkcji i użytkowania produktów tekstylnych, ze szczególnym naciskiem na ich trwałość, możliwość naprawy, recykling oraz ograniczanie odpadów. Oznacza to, że jednym z najważniejszych współczesnych kierunków rozwoju tekstyliów nie jest już wyłącznie tworzenie kolejnych nowych włókien, lecz również projektowanie całego cyklu życia produktu.
Zmiana ta wpływa także na postrzeganie materiałów naturalnych i syntetycznych. Nie można automatycznie przyjmować, że każdy materiał naturalny jest rozwiązaniem korzystnym dla środowiska, a każdy syntetyczny – niekorzystnym. Ocena wymaga uwzględnienia produkcji włókna, zużycia wody i energii, trwałości produktu, sposobu pielęgnacji, możliwości recyklingu oraz tego, co dzieje się z materiałem po zakończeniu użytkowania.
Coraz większe znaczenie zyskują więc rozwiązania cyrkularne i odzysk włókien. Komisja Europejska wskazuje rozwój technologii recyklingu „fibre-to-fibre”, czyli przetwarzania tekstyliów ponownie na materiał włókienniczy, jako jeden z elementów transformacji sektora. Projektant współczesnej tkaniny musi w rezultacie brać pod uwagę nie tylko wygląd i właściwości użytkowe, ale także możliwość późniejszego zagospodarowania produktu.
Równocześnie rozwija się cyfryzacja sektora. Technologie cyfrowe wpływają na projektowanie, produkcję, sprzedaż, kontrolę jakości i identyfikowanie pochodzenia materiałów. Europejska ścieżka transformacji dla sektora tekstylnego łączy obecnie zieloną transformację właśnie z cyfryzacją i zwiększaniem odporności przemysłu.
Aktualność tego kierunku szczególnie wyraźnie pokazuje rozwój Cyfrowego Paszportu Produktu. Odzież tekstylna znajduje się wśród priorytetowych grup produktów objętych przygotowaniami do zastosowania tego rozwiązania, a 20 lipca 2026 roku Komisja Europejska uruchomiła rejestr Digital Product Passport. W przyszłości informacje dotyczące składu, pochodzenia, trwałości czy możliwości dalszego wykorzystania materiału mogą więc w coraz większym stopniu towarzyszyć samemu produktowi.
Współczesne tekstylia znajdują się zatem na styku kilku pozornie przeciwstawnych tendencji. Z jednej strony rozwija się coraz bardziej zaawansowana technologia umożliwiająca tworzenie materiałów o właściwościach wcześniej niemożliwych do osiągnięcia. Z drugiej rośnie zainteresowanie naturalnością, tradycyjnymi technikami, rękodziełem, naprawą i ponownym wykorzystywaniem produktów. Nowoczesność nie musi już oznaczać całkowitego odrzucenia przeszłości, lecz może polegać na łączeniu tradycyjnych rozwiązań z nowymi technologiami.
Zmienia się również samo rozumienie mody. W XX wieku można było stosunkowo łatwo wskazywać dominujące sylwetki i estetyki charakterystyczne dla poszczególnych dekad. Współczesny rynek jest znacznie bardziej pluralistyczny. Jednocześnie funkcjonują moda luksusowa, fast fashion, moda uliczna, odzież sportowa i outdoorowa, estetyka vintage, rekonstrukcje historyczne, rękodzieło oraz indywidualne style powstające pod wpływem mediów społecznościowych.
Można więc mówić o swoistym osłabieniu jednego dominującego wzorca. Użytkownik ma większe możliwości łączenia elementów pochodzących z różnych epok, kultur i poziomów rynku. Mini może współistnieć z maxi, syntetyczna membrana z naturalną wełną, a rękodzielniczy wygląd z technologią produkcji przemysłowej. Właśnie ta wielość stanowi jedną z najważniejszych cech współczesnego wzornictwa tekstylnego.
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie i analiza najważniejszych tendencji w rozwoju tkanin i szerzej rozumianych materiałów tekstylnych użytkowanych od zakończenia II wojny światowej do współczesności, ze szczególnym uwzględnieniem zmian surowcowych, technologicznych, estetycznych i społecznych. Istotnym elementem pracy jest ukazanie wzajemnego wpływu rozwoju nowych włókien i konstrukcji materiałowych, przemian obyczajowych, sztuki, subkultur i zmieniających się potrzeb użytkowników. Analizie poddano również stopniowe rozszerzanie funkcji tekstyliów – od funkcji odzieżowej i dekoracyjnej po ochronną, sportową, medyczną i specjalistyczną.
Praca składa się z jedenastu rozdziałów. Pierwszy rozdział poświęcono sytuacji powojennego rynku tekstylnego oraz problemom związanym z dostępnością materiałów. Przedstawiono podstawowe grupy włókien naturalnych, sztucznych i syntetycznych oraz wpływ powojennych warunków gospodarczych na sposób projektowania i użytkowania ubiorów. Omówiono również charakterystyczne zmiany kolorystyki i deseni.
Drugi rozdział koncentruje się na zależnościach pomiędzy modą a przemianami społecznymi. Przedstawiono znaczenie subkultur, w szczególności ruchu hipisowskiego i punkowego, oraz sposób wykorzystywania ubioru jako narzędzia identyfikacji i manifestowania poglądów. Osobne miejsce poświęcono mini jako jednemu z najbardziej charakterystycznych symboli przemian obyczajowych lat sześćdziesiątych.
Rozdział trzeci dotyczy zmian konstrukcyjnych materiałów i ich wpływu na wzornictwo. Omówiono eksperymenty lat sześćdziesiątych z papierem i tworzywami sztucznymi, rozwój włókien elastycznych oraz rosnące znaczenie materiałów przeznaczonych do odzieży sportowej i outdoorowej. Uwzględniono między innymi elastan oraz technologie membranowe takie jak GORE-TEX.
Czwarty rozdział poświęcono wpływowi sztuki oraz różnych kultur na wzornictwo tekstylne. Przedstawiono związki projektowania z malarstwem i sztukami wizualnymi, wykorzystanie elementów sztuki ludowej oraz inspiracje kulturami pozaeuropejskimi. Analiza pozwala pokazać tkaninę nie tylko jako materiał użytkowy, ale również jako nośnik motywów artystycznych i znaczeń kulturowych.
Rozdział piąty dotyczy wzrostu znaczenia wyrobów dziewiarskich w stosunku do tradycyjnych tkanin. Szczególnej analizie poddano zastosowanie dzianin i materiałów elastycznych w bieliźnie, strojach kąpielowych, odzieży sportowej oraz produktach wykorzystywanych w zastosowaniach związanych ze zdrowiem. Rozwój tego obszaru został przedstawiony jako rezultat dążenia do zwiększenia wygody, elastyczności i funkcjonalności odzieży.
Szósty rozdział przedstawia nowe funkcje tekstyliów. Omówiono materiały przeznaczone do ochrony użytkownika przed mikroorganizmami i promieniowaniem UV oraz tekstylia posiadające zastosowania zdrowotne i ochronne. Uwzględniono również społeczną funkcję ubioru jako sposobu komunikowania statusu, stylu życia i przynależności do określonej grupy.
Rozdział siódmy poświęcono zjawisku powrotu wcześniejszych materiałów i estetyk. Przedstawiono ponowne zainteresowanie włóknami i rozwiązaniami znanymi z wcześniejszych dekad, materiałami naturalnymi, powierzchniami połyskującymi, brokatem oraz cyklicznym powracaniem charakterystycznych długości i sylwetek.
Ósmy rozdział dotyczy imitacji jako jednego z kierunków rozwoju materiałów tekstylnych. Omówiono zarówno przemysłowe materiały naśladujące wygląd i właściwości surowców naturalnych, jak i sposoby odtwarzania efektów tradycyjnego rękodzieła za pomocą współczesnych technologii produkcyjnych.
Rozdział dziewiąty rozszerza analizę poza obszar ubioru i koncentruje się na tekstyliach wnętrzarskich. Przedstawiono zmiany materiałowe i estetyczne zachodzące w projektowaniu dywanów, firan, zasłon, tkanin obiciowych, pościeli oraz narzut. Pozwala to wskazać, że tendencje występujące w świecie mody znajdowały swoje odpowiedniki również w sposobie kształtowania wnętrz.
Dziesiąty rozdział poświęcono tekstyliom specjalistycznym. Przedstawiono wybrane materiały projektowane w celu uzyskania zwiększonej odporności na działanie wysokiej temperatury, ognia, czynników mechanicznych oraz materiały wykorzystywane w zastosowaniach medycznych i paramedycznych. Rozdział ten pokazuje proces przechodzenia tekstyliów od biernej osłony do wysoko wyspecjalizowanego materiału funkcjonalnego.
Ostatni, jedenasty rozdział, koncentruje się na współczesnych tendencjach oraz przewidywanych kierunkach dalszego rozwoju. Omówiono zwiększającą się indywidualizację sposobu ubierania, nowe technologie materiałowe, znaczenie cyfryzacji oraz rosnącą rolę zrównoważonego projektowania i gospodarki cyrkularnej. Współczesna polityka europejska wyraźnie kieruje sektor tekstylny w stronę większej trwałości, możliwości recyklingu, ograniczania odpadów oraz zwiększania przejrzystości informacji o produkcie.
Analiza tendencji występujących od zakończenia II wojny światowej pokazuje, że rozwój materiałów tekstylnych nigdy nie był prostym procesem zastępowania starszych rozwiązań nowymi. Włókna syntetyczne nie wyeliminowały naturalnych, dzianiny nie usunęły tradycyjnych tkanin, a nowoczesne technologie nie doprowadziły do zaniku rękodzieła. Kolejne materiały poszerzały raczej zakres dostępnych możliwości, a projektanci nieustannie powracali do wcześniej znanych rozwiązań i interpretowali je zgodnie z potrzebami kolejnych pokoleń.
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech historii powojennych tekstyliów jest właśnie połączenie ciągłości i zmiany. Moda cyklicznie przywraca wcześniejsze długości, wzory i sposoby dekoracji, podczas gdy technologia nadaje im nowe właściwości. Materiał może wizualnie nawiązywać do tkaniny sprzed kilkudziesięciu lat, a jednocześnie powstawać z zupełnie nowych włókien, być bardziej elastyczny, odporny lub możliwy do ponownego przetworzenia.
Współczesne wzornictwo tekstylne staje więc przed innym wyzwaniem niż projektowanie pierwszych dekad powojennych. Nie chodzi już wyłącznie o dostarczenie większej ilości atrakcyjnych i funkcjonalnych produktów. Coraz ważniejsze jest pytanie o ich trwałość, pochodzenie, oddziaływanie na środowisko oraz możliwość dalszego wykorzystania materiału. Rozwój nowych technologii musi być łączony z odpowiedzialnym gospodarowaniem zasobami, a innowacja materiałowa – z myśleniem o całym cyklu życia produktu.
Od powojennego niedoboru materiałów, przez fascynację syntetykami, mini, pop-art, kulturę hipisowską i punkową, rozwój odzieży sportowej oraz tekstyliów technicznych, aż po współczesne zainteresowanie materiałami inteligentnymi, recyklingiem i gospodarką cyrkularną – historia tekstyliów użytkowych pokazuje zmieniający się stosunek człowieka do ubioru, przedmiotów i technologii. Tkanina i inne materiały tekstylne pozostają dzięki temu nie tylko elementem codziennego otoczenia, lecz również świadectwem społecznych i technologicznych przemian kolejnych dekad.